Tunda quyoş nurini sotiş rejasi olimlarni xavotirga soldi
AQŞning Reflect Orbital startapi kosmik oynalar orqali Yerni tunda yoritiş ğoyasini Kaliforniya çölida sinovdan ötkazdi. Tajribada bölajak sunʼiy yöldoşlarning yoritiş taʼsirini taqlid qiliş uçun kuçli projektorlar işlatildi. Astronomlar esa loyiha osmonni kuzatişga xalaqit berişi, inson körişi va tungi hayvonlarga zarar yetkazişi mumkinligidan xavotirda.
Tunda quyosh nurini sotish rejasi olimlarni xavotirga soldi
Reflect Orbital «quyosh nuri - xizmat sifatida» konsepsiyasini ishlab chiqmoqda. G‘oyaga ko‘ra, orbitaga katta oynalar bilan jihozlangan sun’iy yo‘ldoshlar chiqariladi. Ular quyosh nurini Yerning muayyan hududlariga yo‘naltirib, qorong‘i tushganidan keyin ham buyurtma asosida yorug‘lik yetkazib berishi kerak.
Biroq bu tashabbus ilmiy jamoatchilikda jiddiy bahslarga sabab bo‘ldi. Astronomlarni, ayniqsa, kelajakda orbitada tungi osmonni yorita oladigan o‘n minglab sun’iy yo‘ldosh paydo bo‘lishi ehtimoli tashvishga solmoqda.
AQSh Federal aloqa komissiyasi - FCC 2026-yil 9-iyulda kompaniyaga Earendil-1 tajriba sun’iy yo‘ldoshini orbitaga joylashtirish va undan foydalanishga ruxsat bergan. Qaror astronomiya hamjamiyatining e’tirozlariga qaramay qabul qilingan.
Oktabr oyida kompaniya o‘z g‘oyasining imkoniyatlarini namoyish qilish uchun Kaliforniya cho‘lida tajriba o‘tkazdi. Kuchli projektorlar yordamida tog‘ yonbag‘ri va atrofdagi hudud yoritildi. Shu tariqa kelajakda kosmik oynalardan qaytarilgan nur Yer yuzasida qanday yoritish hosil qilishi mumkinligi ko‘rsatildi.
Biroq mahalliy astronomlar tajriba haqida oldindan ogohlantirilmagan. Bu holat loyihaga nisbatan norozilikni yanada kuchaytirgan.
Uzoqda ko‘rinayotgan kuchli yorug‘lik manbai past bo‘yli butalardan uzun soyalar tushirgan. Hududdagi yoritish to‘lin Oy beradigan yorug‘likdan ham kuchliroq bo‘lgan.
Tajriba, aftidan, ayrim mahalliy mansabdorlar va okrug ma’muriyati uchun ham kutilmagan hodisa bo‘lgan. Kompaniya sinovni o‘tkazish uchun ruxsat olganmi, uni qaysi tartibda rasmiylashtirgan - bu savollarga hozircha aniq javob yo‘q.
Reflect Orbital vakillari loyihaning amaliy foydasi katta bo‘lishini ta’kidlamoqda. Kompaniyaga ko‘ra, kosmosdan qaytariladigan quyosh nuri quyosh energetikasi imkoniyatlarini kengaytirishi, tungi qidiruv-qutqaruv ishlarini yengillashtirishi va tabiiy ofatlarga tezkor javob berishda yordam berishi mumkin.
G‘oyaning energetikaga oid qismi quyosh botganidan keyin ham tegishli hududlarga nur yetkazishga asoslangan. Qidiruv-qutqaruv ishlarida esa qorong‘i joylarni yoritish orqali odamlarni topish va ularga yordam ko‘rsatishni osonlashtirish taklif etilmoqda.