«Tuman, suv va har bir gramm uchun kurash». Udomlyada baliq ovlash boʻyicha xalqaro turnir qanday oʻtdi. Foto va video

«Tuman, suv va har bir gramm uchun kurash». Udomlyadagi baliq ovlash boʻyicha xalqaro turnir qanday oʻtdi. Foto va video

Baliq ovining oʻziga xos sport dramasi bor: qarmaqqa ilinishidan oldingi sukunat, hayajonli kutish va soʻzning tomor maʼnosida ushlangan baliqning har bir grammi uchun kurash. Ammo Rossiyaning Tver viloyatidagi Udomlya koʻlida sentyabr oxirida «Rosatom» tomonidan tashkil etilgan baliq ovlash boʻyicha xalqaro turnir ishtirokchilari uchun birinchi sinov tabiatning oʻzi boʻldi.

Ertalablari koʻl qalin tuman ichida yashirinar edi. Oppoq parda qarama-qarshi qirgʻoqni, u bilan birga suv tepasida qad rostlagan Kalinin AESning gradirnyalarini ham yashirib turardi. Na qirgʻoqning odatdagi shakllari, na uzoqdagi moʻljallar koʻrinardi. Koʻl goʻyoki nigoh yetgan joyda tugayotganday, tanish manzara esa bir necha soatga yoʻqolib qolganday tuyulardi.

Tuman faqat peshinga yaqin, quyosh tikkaga koʻtarilganda tarqalardi. Soʻzsiz xiralik ortidan qirgʻoq chizigʻi va atrofdagi landshaft konturlari sekin-asta namoyon boʻlardi. Koʻl oʻzining odatdagi qiyofasiga qaytar, bu yerga shunchaki qarmaq bilan hordiq chiqarish uchun emas, balki raqiblar va tabiat stixiyasi bilan bellashuvda oʻzlarini sinab koʻrish uchun kelganlar uchun maydon ochardi.

Xalqaro turnir Udomlyada turli mamlakatlardan kelgan ishtirokchilarni jamladi. Baʼzilar uchun baliq ovi — eski hobbi, boshqalar uchun esa natija faqat omadga emas, balki tajriba, sabr-toqat, tanlangan taktika va suv havzasini tushunish qobiliyatiga bogʻliq boʻlgan sport distsiplinasida oʻzlarini sinab koʻrish imkoniyatidir. Jarayonning tashqi shoshma-shosharsizligi ortida hisob-kitob va keskin kurash yashiringan boʻlib, unda har bir mayda-chuyda narsa muhim ahamiyatga ega boʻlishi mumkin.

Shu bilan birga, turnir Udomlyaning oʻziga — hayoti Kalinin atom elektr stantsiyasi bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan shaharga ham sinchkovlik bilan qarash uchun bahona boʻldi. Bu yerda tabiiy landshaft va yirik sanoat infratuzilmasi yonma-yon joylashgan, koʻl esa mahalliy aholi, baliq ovi ishqibozlari va boshqa mamlakatlardan kelgan mehmonlarning uchrashuv joyi boʻlib qolmoqda.

Xalqaro musobaqa ishtirokchilarini Udomlyaga nima jalb etdi, sport baliqchiligi qanday tashkil etilgan, bu kabi tadbirlar shahar hayotida qanday oʻrin tutadi va ular turizm rivojlanishiga turtki beradimi? Podrobno.uz korrespondenti ushbu savollarga oydinlik kiritish va ushbu noodatiy format ortida nima turganini tushunish uchun turnirda boʻldi.

## «Rosatom»ga butun dunyodan baliqchilar nima uchun kerak?

Udomlya koʻlidagi «atom» baliq ovida 22 nafar havaskor sportchi, shuningdek, atom energetikasi sohasida loyihalarni amalga oshirayotgan yoki rejalashtirayotgan «Rosatom»ning hamkor mamlakatlari boʻlmish 11 ta davlatdan 28 nafar jurnalist va ekspertlar hamjamiyati vakillari ishtirok etdi. Ular orasida Bangladesh, Belarus, Vengriya, Vyetnam, Misr, Hindiston, Indoneziya, Malayziya, Turkiya, Oʻzbekiston va JAR bor. Tadbirga, shuningdek, Kalinin AESning atrof-muhitni muhofaza qilish va radiatsiyaviy nazorat xizmati vakillari ham qoʻshildi.

Baliq ovlash boʻyicha xalqaro turnir toʻrtinchi marta oʻtkazilmoqda. Bu vaqt ichida u «Rosatom»ning maʼrifiy loyihasiga aylandi. Musobaqalarning oʻz geografiyasi ham bor: birinchi ikkita turnir Leningrad AES yaqinida boʻlib oʻtgan, 2025 yilda ishtirokchilar Turkiyaning Mersin provintsiyasiga, «Akkuyu» AES qurilish maydonchasiga joʻnab ketishgan edi. Bu yil turnirni Udomlya — hayoti Kalinin atom stantsiyasi bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan shahar qabul qildi.

Ushbu loyiha doirasidagi baliq ovi — faqat eng katta oʻlja uchun kurash emas. Bu atom stantsiyasi atrofidagi hudud qanday yashashini koʻrish, uning tabiati va korxona ishi bilan tanishish imkoniyati hamdir.

«Baliq ovlash boʻyicha xalqaro turnir "Rosatom"ning atom energetikasining ekologik tozaligini namoyish etishga imkon beradigan eng yetakchi maʼrifiy tadbirlaridan biriga aylanib boʻldi. Xalqaro mehmonlar atom elektr stantsiyalari atrof-muhitni buzmasdan, balki mintaqa rivojlanishining drayveriga aylanishini oʻz koʻzlari bilan koʻrishlari mumkin. Bu kabi tadbirlar, shuningdek, "Rosatom"ning ochiqligini namoyish etadi va oʻz atom loyihalarini amalga oshirishni boshlayotgan mamlakatlar aholisi bilan ishonchli muloqot oʻrnatishga yordam beradi», — dedi «Rosatom Mejdunarodnaya set» xususiy muassasasining kommunikatsiyalar boʻyicha bosh direktori oʻrinbosari Aleksandra Yustus.

Turnirni oʻtkazish uchun Udomlyaning tanlanishi ham tasodifiy emas edi. Tashkilotchilar xorijiy mehmonlarni Kalinin AESning atrof-muhitni muhofaza qilish faoliyati bilan tanishtirishni va stantsiya suv bioresurslarini saqlab qolish uchun qanday choralar koʻrayotganini koʻrsatishni istashdi. 2025 yilda korxona AESni sovutish tizimida foydalaniladigan Pesvo va Udomlya koʻllariga sunʼiy ravishda baliq tashlash boʻyicha toʻrtta tadbir oʻtkazdi. Keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, ushbu suv havzalaridagi baliq zaxirasi taxminan 740 tonnani tashkil etadi.

Oʻsha yili Kalinin AES «Rosatom» korxonalari orasida «Atom tarmogʻining ekologik namunali tashkiloti» tanlovida birinchi oʻrinni egalladi. Ekologik monitoring maʼlumotlariga koʻra, korxonaning yer usti va yer osti suvlariga, tuproqqa, atmosfera havosiga va radiatsiya foniga taʼsiri minimal darajada baholanmoqda.

Kalinin AES bosh muhandisi Ruslan Aliyevning soʻzlariga koʻra, stantsiya uchun ushbu tadbirni oʻz uyida qabul qilish juda sharafli va masʼuliyatlidir, chunki koʻplab mamlakatlar vakillari AES ishi bilan tanishish, texnologiyalarning xavfsizligiga ishonch hosil qilish va korxonaning atrof-muhitni muhofaza qilish faoliyati haqida batafsilroq bilish uchun mehmonga kelishgan.

Shu bilan birga, tashkilotchilar taʼkidlaganidek, baliq ovlash boʻyicha xalqaro turnir gʻoyasi Hindistondagi «Kudankulam» AES qurilishi bilan bogʻliq voqeadan soʻng paydo boʻlgan. Loyihani amalga oshirish boʻyicha kelishuvlarga ikki mamlakat rahbariyati darajasida erishilgan, ammo mahalliy aholi, xususan, baliqchilar bilan toʻlaqonli muloqot oʻrnatishning imkoni boʻlmagan.

Qirgʻoq boʻyi jamoalari uchun baliqchilik asosiy daromad manbai edi. Odamlar atom stantsiyasining paydo boʻlishi baliq zaxiralarining kamayishiga va oʻlja sifatining yomonlashishiga olib kelishidan xavfsirashardi. Bu xavotirlar AES qurilishiga qarshi eʼtirozlarga aylanib ketdi.

Shubhalarni tarqatish uchun baliqchilar jamoalari vakillari Xitoydagi ishlab turgan atom stantsiyasiga taklif qilindi. U yerda ular mahalliy baliqchilar bilan muloqot qilish va AESga qoʻshnichilik ularning hayotiga qanday taʼsir qilganini bilish imkoniga ega boʻlishdi. Tashkilotchilarning soʻzlariga koʻra, xitoylik hamkasblar baliq miqdori kamaymaganini, shaharning rivojlanishi esa, jumladan stantsiya ishi bilan bogʻliq holda, mahalliy aholi uchun yangi imkoniyatlar ochganini aytib berishgan. Kafe va restoranlar paydo boʻlgan, ushlangan baliqni sotish imkoniyatlari kengaygan.

Oʻxshash vaziyatga tushib qolgan odamlarning shaxsiy tajribasi katta rol oʻynadi. Rasmiy vakillarga qaraganda ishonish osonroq boʻlgan mahalliy baliqchilar bilan muloqot qilish hindistonlik mehmonlarga stantsiya qurilishi istiqbollariga boshqacha nazar solishga yordam berdi.

Atom elektr stantsiyalari yaqinida baliq ovlash boʻyicha xalqaro turnir gʻoyasi ana shunday paydo boʻldi. Uning ishtirokchilari — atom loyihalari allaqachon amalga oshirilayotgan yoki endigina rejalashtirilayotgan mamlakatlardan kelgan jurnalistlar, ekspertlar va baliqchilar — AES yaqinidagi hududlar qanday yashashini oʻz koʻzlari bilan koʻrish, mahalliy aholi bilan muloqot qilish va atom energetikasining atrof-muhitga hamda odamlar hayotiga taʼsiri haqida oʻz fikrlarini shakllantirish imkoniyatiga ega boʻladilar.

Voqealardan oldinga oʻtib taʼkidlaymizki, istiqbolda bu kabi turnir atom energetikasini rivojlantirayotgan va oʻz atom elektr stantsiyasini qurayotgan Oʻzbekistonda ham oʻtkazilishi juda mumkin.

## «Atom» baliq ovi

Udomlya koʻlidagi turnirning birinchi kuni mashgʻulotlarga ajratildi. Ertalabdan ishtirokchilar koʻlni oʻrganish, baliq ovlash sharoitlarini baholash hamda baliqning turli turlari uchun xoʻrak va yasama xoʻraklarni tanlash uchun qayiqlarda suvga chiqishdi.

Tashkilotchilar tadbirning nafaqat sport, balki maishiy tomoni haqida ham qaygʻurishdi. Koʻl qirgʻogʻida shiypon oʻrnatildi, u yerda ishtirokchilar qaynop chay yoki kofe bilan isinishlari va issiq ovqat bilan tanovul qilishlari mumkin edi. Generator ishlab turgan edi, shuning uchun zarurat tugʻilganda telefonlar va boshqa texnikalarni quvvatlab olish mumkin edi.

Sport qayiqlari ruliga mahalliy baliqchi-gidlar oʻtirishdi. Ular jamoalarni eng avvalo oʻzlariga yaxshi tanish boʻlgan baliqli joylarga yetkazishlari kerak edi. Turnir shartlariga koʻra, faqat toʻrt turdagi baliq hisobga olinardi: laqqa, choʻrtan, olabugʻa va zandar. Xorijiy ishtirokchilar mashgʻulot davomida ular bilan, shuningdek, ularni ovlash xususiyatlari bilan tanishishlari kerak edi.

Qayiqlar ochiq suvga chiqqanda, ular sekin-asta qalin tuman ichida koʻrinmay ketdi. Qirgʻoqda hakamlarning baliqchilar ortidan koʻlga joʻnashga ruxsat beruvchi signalini kutayotgan jurnalistlar qoldi.

Ob-havo salqin edi, ayniqsa issiq mamlakatlardan kelgan mehmonlar uchun. Biroq, tashkilotchilar buni ham nazarda tutishgan edi: barcha ishtirokchilarga professional ekipirovka berildi. Signaldan soʻng jurnalistlar oʻz jamoalarini topishga shoshilishdi, ammo buni qilish oson boʻlmadi. Tuman qayiqlarni koʻzdan yashirardi, hatto navigatsiya asboblari ham har doim tez moʻljal olishga yordam bermasdi.

Yomon koʻrinish nafaqat jurnalistlarning, balki baliqchilarning ham vazifasini murakkablashtirdi. Bundan tashqari, tuman yagona qiyinchilik emas edi: koʻplab ishtirokchilar Udomlya koʻlidagi baliq ovlash sharoitlari oʻz vatanlarida odatlangan sharoitlardan sezilarli darajada farq qilishini taʼkidladilar.

Shunday qilib, Oʻzbekiston vakili Udomlyadagi baliq ovi Buxoro va Samarqandda shugʻullanadigan baliq ovidan juda farq qilishini aytib berdi. Bu yerda uning ona yurtidagi suv havzalarida uchramaydigan baliq turlari, masalan, choʻrtanbaliq yashaydi. Tanish turlarning oʻzini tutishi ham boshqacha boʻlib chiqdi.

«Hatto zandar ham bu yerda boshqacha qarmoqni choʻqiydi va bu baliq ovlashni bir oz qiyinlashtiradi. Yerda hech boʻlmaganda bir hafta baliq ovlashning uddasidan chiqilganda edi, mahalliy baliqning oʻzini tutishini yaxshiroq tushunish mumkin boʻlardi. Bizda yirtqich baliq odatda quyosh botgandan soʻng qarmoqqa tusha boshlaydi — oʻshanda zandar va ilonbaliq qarmoqni choʻqiydi. Bu yerda esa, menga tushuntirishganidek, baliqni kunduzi ham, kechga yaqin ham ushlash mumkin», — deb oʻrtoqlashdi u.

Indoneziyalik ishtirokchi Nurjan Suleyman ham oʻz taassurotlari bilan oʻrtoqlashdi. Uning uchun nafaqat mahalliy iqlim, balki baliq ovining formatining oʻzi ham noodatiy boʻlib chiqdi: vatanida u dengizda baliq ovlashga odatlangan, koʻlda esa birinchi marta boʻlib turishi edi.

«Indoneziyada, mening Shimoliy Maluku provintsiyamda, biz odatda dengizda baliq ovlaymiz. Koʻlda esa birinchi marta baliq ovlayapman. Ehtimol, asosiy farq ham shundadir: Rossiyada baliqni koʻproq chuchuk suvda, Indoneziyada esa dengiz suvida ovlaydilar», — dedi u.

Shu tariqa, mashgʻulot kuni ishtirokchilar uchun nafaqat musobaqalarga tayyorgarlik koʻrish, balki notanish baliqchilik sharoitlari bilan tanishish, tajriba almashish va bir-birlarining baliqchilik anʼanalari haqida koʻproq bilib olish imkoniyati boʻldi.

Birinchi kun dasturi shu bilan tugamadi. Tashkilotchilar mehmonlar uchun madaniy qismni ham tayyorlashdi: ishtirokchilar tarixiy diqqatga sazovor joylarni va Udomlya oʻlkashunoslik muzeyini ziyorat qilishdi.

## Oʻzbekcha urgʻu

Musobaqaning ikkinchi, hal qiluvchi kuni ham xuddi birinchi kunidek — koʻldagi barvaqt tumanli ertalabdan boshlandi. Qalin suv bugʻi ishtirokchilarni shunchalik hayratda qoldirdiki, xorijiy sportchilardan biri hayqirib yubordi: «Men goʻyo osmondaman va bulutlar orasida turibman, Udomlya esa mening xotiramda endi yerdagi jannat sifatida qoladi».

Start oldidan tashkilotchilar ishtirokchilarga ajratib turuvchi jiletlarni tarqatishdi va qurʼa tashlab, koʻlga chiqish ketma-ketligini belgilab olishdi. Oʻzbekiston jamoasini ikki tajribali baliqchi — buxorolik Oybek Zuxurov va samarqandlik Aziz Rajabov ifoda etdilar.

Baliq ovi sof erkaklar mashgʻulotiday tuyuladi. Ammo turnirning bosh hakami, butunrossiya kategoriyasidagi hakam Alla Kalinicheva boshqacha fikrda. Start oldidan u yoʻriqnoma oʻtkazdi, ishtirokchilarga musobaqa qoidalarini eslatdi va ularga omad tiladi. Baliqchilar tilida bu shunday yangraydi: «Na dum, na tangacha!» (Omadingizni bersin!).

Shundan soʻng sportchilar qayiqlardan joy olishdi, bayramona saf tortishdi va hakamlarning buyrugʻi bilan baliq oviga joʻnab ketishdi. Turnir boshlandi va endi hamma narsa ishtirokchilarning mahoratiga va baliqchilik omadiga bogʻliq edi.

Oldinda uch soatlik keskin baliq ovi bor edi. Baliqni choʻchitmaslik uchun sportchilar katta oʻljani izlashga eʼtibor qaratib, sukunatga rioya qilishga harakat qilishdi. Ushlangan har bir baliq gidlar nazorati ostida tortib koʻrildi va hajmi hamda turi boʻyicha baholandi, shundan soʻng qaytadan koʻlga qoʻyib yuborildi. Bu turnirning majburiy sharti edi: tashkilotchilar taʼkidlaganidek, eng muhimi — tabiatga zarar yetkazmaslik. Suv havzasiga avaylab munosabatda boʻlish sport baliqchiligini ajratib turadi.

Ob-havo ikkinchi kuni ham ishtirokchilarni siylamadi: koʻl tepasida hamon tuman turardi, havo bulutli va salqin edi. Ammo endi bu syurpriz sportchilarni shoshirib qoʻymadi. Har kim oʻz taktikasiga eʼtibor qaratdi va yasama xoʻraklarni tanladi: kimdir yaltiroq xoʻrakka, kimdir vobler yoki silikon xoʻraklarga ovladi. Oʻzi bilan alohida baliqchilik sirlarini olib kelgan va ularni raqiblarga ochishga shoshilmaganlar ham bor edi. Baliqchilar hamjamiyati shunaqa: qirgʻoqda hamma katta doʻst, suvda esa har kimning oʻz taktikasi bor.

Peshinga yaqin tuman tarqay boshladi va koʻlda moʻljal olish nihoyat osonlashdi. Uzoqda Kalinin AESning ulkan gradirnyalari koʻrindi. Oʻzbekiston jamoasi tomon yoʻlda biz turli mamlakatlardan — Vyetnam, Hindiston, JAR, Malayziya, Turkiya, Vengriya va boshqa joylardan kelgan sportchilarni uchratdik. Har biri suv havzasining oʻz uchastkasini egallagan va baliq ovi bilan band edi.

Oʻzbekiston jamoasi qirgʻoqdan uzoqda, tayizlikka yaqinroq joylashdi, shuning uchun unga yetib borish oson boʻlmadi. Oybek va Aziz katta yirtqich baliqni ushlashni va shu orqali musobaqada oʻzlarini koʻrsatishni moʻljallashgan edi.

Ammo bu safar omad ular tomonda boʻlmadi. Oybek Zuxurov ularga koʻlni yaxshi biladigan professional gid Dmitriy yordam berganini aytib berdi. Jamoa choʻrtanbaliqqa umid bogʻlagan edi, ammo toʻrtta yaxshi qarmoq choʻqishiga qaramay, baliq har safar uzilib ketdi.

Oybek taxminan 25 yildan beri baliq ovi bilan shugʻullanadi. Bu vaqt ichida u vazni taxminan 70 kilogramm boʻlgan laqqa baliqni ushlashga muvaffaq boʻlgan. Bu yilgi eng katta oʻlja Buxoro viloyatidagi Toʻdakoʻlda ushlangan, vazni 7,4 kilogramm boʻlgan zogʻorabaliq boʻldi.

«Shunaqasi ham boʻlib turadi: hatto professional baliqchi yoki havaskor boʻlsang ham, baʼzida baliq shunchaki qarmoqni choʻqimaydi, masalan, bugungidek», — deb taassurotlari bilan oʻrtoqlashdi oʻzbek jamoasining ikkinchi ishtirokchisi Aziz Rajabov.

Uning soʻzlariga koʻra, hatto tajribali gid ham bunday natijadan hayratda qolgan. Baliqchilar bitta katta baliq evaziga ustunlikni qoʻlga kiritishni rejalashtirishgan edi, ammo oʻylangan rejani amalga oshirishning imkoni boʻlmadi.

«Baʼzida shunday xatoliklar ham uchrab turadi. Ammo eng muhimi — ishtirok etish», — deya xulosa qildi suhbatdosh.

Oʻzbek jamoasining gidi Dmitriy — professional baliqchi va sport ustaligiga nomzod — u ham katta baliqlarni ushlashni afzal koʻradi va oʻz rekordlarini yangilashga intiladi. Udomlya koʻlida u vazni 32 kilogrammgacha boʻlgan laqqa baliqlarni tortib olgan.

Mahalliy baliq ovining xususiyatlari haqida gapirganda, Dmitriy koʻp narsa yil fasliga bogʻliqligini taʼkidladi. Shu bilan birga, bu yerda yil boʻyi — qishda ham, yozda ham baliq ovlash mumkin. Koʻlda juda koʻp turlar, jumladan osyotrsimonlar, tilyapiya, zagʻorabaliq, oq amur, shuningdek chuchuk suv krevetkalari yashaydi. Ovlash uchun eng qiyin baliqlardan biri sifatida u zandarni atadi: u turli chuqurlikda — tayizlikdan tortib 16–18 metrcha boʻlishi mumkin.

Dmitriyning fikricha, baliqchilik sportini rivojlantirish kerak. Bu nafaqat oʻz mahoratini sinab koʻrish va oʻlja uchun kurashish imkoniyati, balki butun kunni ochiq havoda oʻtkazish usuli hamdir. Bundan tashqari, bu kabi musobaqalar mintaqa va baliqchilik turizmi rivojlanishiga hissa qoʻshishi mumkin. Turnirning oʻzi, deb hisoblaydi suhbatdosh, mahalliy suv havzalari tabiiy xususiyatini saqlab qolayotganini va baliq ovlash joyi boʻlib qolayotganini koʻrsatishga yordam beradi.

«Bu tabiiy koʻllar, ulardan hanuzgacha baliq yeymiz va hech qanday muammo yoʻq», — dedi Dmitriy. U, shuningdek, atom energetikasini toza energiya manbai deb atadi. Mahalliy baliqning xavfsizligi haqidagi savolga suhbatdosh ijobiy javob berib, uning fikricha, u salomatlik uchun hech qanday xavf tugʻdirmasligini taʼkidladi.

Ayni paytda, baliq ovlash uchun ajratilgan uch soat nihoyasiga yetib borar edi va jamoalar ketma-ket bazaga qayta boshlashdi. JARlik baliqchilar yonidan suzib oʻtayotib, ishtirokchilardan biri bir necha yuz grammlik oʻljasini boshi tepasiga xursand boʻlib koʻtarib: «Catfish, catfish!» — «Laqqa, laqqa!» deb baqirganini payqadik. Bu kanal laqqachasi boʻlib chiqdi.

Qirgʻoqda kapitanlar hakamlar hayʼatiga oʻlja protokollarini topshirishdi. Turnirning musobaqa qismi yakunlandi — endi natijalarni sarhisob qilish va mukofotlar kimga nasib etishini bilish qolgan edi.

## Ishonch oʻljasi

Ammo bundan oldin ishtirokchilarni turnirning ehtimol eng muhim protseduralaridan biri — oʻljaning dozimetrik nazorati kutib turgan edi. Mutaxassislar ushlangan baliqni radiatsiya darajasini aniqlash va u bu nuqtai nazardan qanchalik xavfsiz ekanini koʻrsatish uchun tekshirishdi.

Kalinin AES atrof-muhitni muhofaza qilish boʻlimi boshligʻi Andrey Danilkin nima uchun bunday nazorat nafaqat musobaqa ishtirokchilari uchun, balki mintaqadagi ekologik vaziyatga qiziqqan hamma uchun muhimligini tushuntirdi.

«Biz Kalinin AES joylashgan mintaqaning ekologik holati farovon ekanini bilamiz. Bizda xolis maʼlumotlar bor. Ammo boshqa odamlar ham bu haqda bilishlari va oʻzlari ishonch hosil qilishlari biz uchun muhim. Atom obʼyektlarini ekspluatatsiya qilish tajribasi shuni koʻrsatadiki, bu texnologiyalar atrof-muhitga doʻstona va ularni yashil texnologiyalarga kiritish mumkin. Biz atrof-muhitni saqlab qolgan holda bunday obʼyektlardan muvaffaqiyatli foydalanish tajribasini tarqatishni juda muhim deb hisoblaymiz», — dedi mutaxassis.

Danilkinning soʻzlariga koʻra, atom stantsiyasining atmosfera havosiga, suv obʼyektlariga va tuproqqa taʼsiri minimal darajada. Bunday obʼyektlarning atrof-muhitga koʻrsatadigan asosiy taʼsiri suv havzalariga issiqlik taʼsiri bilan bogʻliq.

Kalinin AES misolida bu ayniqsa yaqqol koʻrinadi: stantsiyani sovutish uchun aylanma suv taʼminoti tizimida ishlaydigan tabiiy suv havzalari — Pesvo va Udomlya koʻllaridan foydalaniladi. Ularning umumiy hajmi taxminan 150 million kubometrni tashkil qiladi. Barcha toʻrtta energoblok bir vaqtning oʻzida ishlab turganda, bir yilda ushbu butun hajm stantsiya tizimlari orqali taxminan 50 marta oʻtadi. Shu bilan birga, koʻllar eng yuqori baliqchilik kategoriyasiga kiradi. Mutaxassis taʼkidlaganidek, bu atom stantsiyasi ekspluatatsiyasi sharoitida suv havzalarining farovon holatining xolis koʻrsatkichlaridan biridir.

Ekologik vaziyatni baholashda koʻp yillik monitoring ham muhim rol oʻynaydi. Kalinin AES radiatsiya xavfsizligi boʻlimi boshligʻi Viktor Duleychik kuzatuvlar va tadqiqotlar stantsiyaning atrof-muhitga minimal radiatsiyaviy taʼsiridan dalolat berishini taʼkidladi.

«Bugun, siz ushlagan baliqni oʻlchab, biz buni aniq misolda koʻrsatishimiz mumkin. Koʻrib turganingizdek, dozimetr koʻrsatkichlari tabiiy fon qiymatlaridan oshmaydi. Radiatsiya nuqtai nazaridan bu baliqning xavfsizligidan dalolat beradi», — deb tushuntirdi Duleychik.

Tekshiruvdan soʻng mutaxassislar baliqni avaylab yana koʻlga qoʻyib yuborishdi. Ammo dozimetrik nazorat — Kalinin AES hududida olib borilayotgan ekologik monitoringning faqat bir qismidir. Tadqiqotlarning alohida yoʻnalishi stantsiya ishining Pesvo va Udomlya koʻllari ekotizimiga, jumladan ixtiofaunaga taʼsiri bilan bogʻliq.

Andrey Danilkinning soʻzlariga koʻra, suvning doimiy qizib turishiga qaramay, suv havzalari tabiiy ravishda rivojlanishda davom etmoqda: ekotizim muvozanatni mustaqil ravishda saqlaydi va qayta tiklanadi. Bu ekologik farovonlikning muhim mezonlaridan biridir.

Eng sezilarli oʻzgarishlar baliqlarning tur tarkibida yuz berdi. Suv haroratining koʻtarilishi sababli koʻllardan olabugʻa (nalim) yoʻqoldi, ammo bu suv havzalari uchun yangi turlar, jumladan qora amur, doʻngpeshona, oq amur, zogʻorabaliq, tilyapiya va kanal laqqachasi paydo boʻldi. Bu yerda chuchuk suv krevetkasi ham yashaydi. Shu bilan birga, mutaxassisning baholashicha, yuqori suv oʻsimliklari, fitoplankton va zooplanktondagi oʻzgarishlar ahamiyatsiz darajada.

Baliq zaxiralarini tadqiq qilish taxminan besh yilda bir marta oʻtkaziladi. Oxirgisi 2024 yilda boʻlib oʻtdi va suv havzalaridagi baliqlarning umumiy miqdori kamaymaganini, balki koʻpayganini koʻrsatdi. Shu bilan birga, ayrim mahalliy turlar — chabaq (plotva), varxa (leshch), zandar va choʻrtanbaliq son jihatdan bir oz kamaygan, ammo mahalliy ixtiofauna tarkibida jiddiy oʻzgarishlar aniqlanmagan.

Danilkinning soʻzlariga koʻra, umumiy baliq zaxiralarining koʻpayishi eng avvalo yangi turlarning paydo boʻlishi bilan bogʻliq. Ushbu oʻzgarishlarni kuzatish koʻllar ekotizimi holatini baholashning muhim qismi boʻlib qolmoqda.

## Mukofotlar va yangi doʻstlar

Oqshomda, musobaqalar ortda qolgach, ishtirokchilar mukofotlash marosimida yigʻilishdi. Tashkilotchilar musobaqa sarhisobini qilishdi va turli nominatsiyalarda ajralib turgan jamoalarni eʼtirof etishdi.

«Eng katta baliq» nominatsiyasida Malayziya jamoasi gʻolib chiqdi: uning ishtirokchilari vazni 1,7 kilogramm boʻlgan zandarni ushlashdi. Vengriya jamoasi «Gʻalabaga boʻlgan iroda» nominatsiyasida sovrin oldi, Rossiya jamoasi esa «Eng katta oʻlja» nominatsiyasida gʻolib boʻldi — uning ishtirokchilari Udomlya koʻlida yashaydigan eng koʻp baliq turlarini ushlashdi.

Vengriyalik Tatyana Kern — bosh hakamni hisobga olmaganda, turnir ishtirokchilari orasidagi yagona ayol baliqchidir. U «Gʻalabaga boʻlgan iroda» sovrini sohibiga aylandi va Udomlyadagi musobaqalar unga yangi tajriba bagʻishlaganini tan oldi. Tatyana qayiqdagi sayrlarni, mahalliy koʻlni yaxshi biladigan gidlarning professionalligini va ayniqsa, sekin-asta tarqalib, atrofdagi tabiatning goʻzalligini ochgan ertalabki tumanni taʼkidladi.

Baliq ovlash usulining oʻzi ham noodatiy boʻlib chiqdi. Uyda Tatyana boshqacha baliq ovlashga odatlangan, shuning uchun turnirda u voblerga ovlashni oʻzlashtirishiga toʻgʻri keldi. Maslahat uchun u hatto telefon orqali akasiga murojaat qildi. Natijada Tatyana ikkita baliq — olabugʻa va zandar ushladi. Ushlab olingan baliqlarning umumiy vazni taxminan 800 grammni tashkil etdi.

«Kecha, mashgʻulot oʻtkazganimizda, hech narsa ushlay olmagan edik. Bugun esa maqsad — hech boʻlmasa bir narsa ushlash edi. Shunga koʻra, biz oʻz maqsadimizga erishdik», — dedi u.

Tatyana bu kabi tadbirlar u uchun nafaqat musobaqa sifatida muhimligini taʼkidladi. Uning rus ildizlari bor — onasi rossiyalik, — va u ushbu mamlakatga boʻlgan muhabbatini tan oldi. Uning soʻzlariga koʻra, turnir turli davlatlardan kelgan odamlar bilan tanishish, ularning hayoti va ishi, jumladan atom energetikasi sohasidagi faoliyati haqida koʻproq bilish imkoniyatini beradi.

«Har doim yaxshi — yangi odamlarni, yangi doʻstlarni yiqqanday boʻlasan», — deb oʻrtoqlashdi Tatyana.

Va bunga, ehtimol, turnirning barcha ishtirokchilari qoʻshiladilar: bunday uchrashuvlar turli millat vakillarini birlashtiradi, bir-birlarini yaxshiroq bilishga va yangi doʻstlar orttirishga yordam beradi.