Toshkentdagi kvartiralar 7 baravar, uylar esa 14 baravar «qimmatlashdi». Bu soliqlar uchun nimani anglatadi?

Toshkentdagi kvartiralar 7 baravarga, uylar esa 14 baravarga «qimmatlashdi». Bu soliqlar uchun nimani anglatadi?

Toshkentda koʻchmas mulkni ommaviy baholashning navbatdagi bosqichi yakunlandi va uning dastlabki natijalari hayratlanarli koʻrinishga ega. Biroq boshqa bir savol ancha muhimroq: uy-joy va yer uchastkalarining yangi qiymatiga oʻtilgandan keyin mulkdorlar zimmasiga qanday soliq yuki tushadi?

Taxminan bir oy oldin Nuz.uz Iqtisodiyot va moliya vazirligi axborot xizmatiga tayanib, poytaxtda koʻchmas mulkni ommaviy baholashning dastlabki natijalari haqida xabar bergan edi.

Toshkentda 600 mingdan ortiq kvartira baholandi. Ularning amaldagi kadastr qiymati 57,8 trln soʻmni tashkil etadi, ommaviy baholash natijalariga koʻra esa u 426,7 trln soʻmga yetdi. Boshqacha aytganda, kvartiralarning umumiy bahosi deyarli 7,4 baravarga oshdi.

Yanada sezilarli farq yakka tartibdagi turar joylar boʻyicha qayd etildi. 213 mingdan ortiq uyning avvalgi umumiy kadastr qiymati 39,1 trln soʻmni tashkil etgan boʻlsa, ommaviy baholashdan soʻng u 548,4 trln soʻmga yetdi — bu deyarli 14 baravar koʻp demakdir.

Shu bilan birga, poytaxtning oʻzi ham bu borada bir xil emasligi maʼlum boʻldi. Kvartiraning bir kvadrat metri qiymati tumanga qarab 4,6 mln soʻmdan 35,8 mln soʻmgacha, bir sotix yer esa 115 mln soʻmdan 890 mln soʻmgacha boʻlgan oraliqda belgilandi. Aslida, bu birinchi marta davlat Toshkentning turli hududlaridagi koʻchmas mulkni qanchaga baholayotgani haqida batafsilroq manzarani koʻrish imkonini beradi.

Ommaviy baholash Prezidentning 2025 yil 5 martdagi farmoni doirasida amalga oshirilmoqda. Birinchi bosqich 2025–2026 yillarga moʻljallangan boʻlib, Toshkentda tajriba tariqasida oʻtkazilmoqda. Kelgusida tizimni avval Nukus va viloyat markazlariga, keyin esa mamlakatning qolgan hududlariga joriy etish rejalashtirilgan.

Islohotdan koʻzlangan maqsad — koʻchmas mulk qiymatini bozor qiymatiga yaqinlashtirish, uni toʻlaqonli iqtisodiy aktivga aylantirish va eng muhimi, soliq solish uchun yanada adolatli bazani shakllantirishdir.

Va bu yerda mulkdorlar uchun asosiy savol tugʻiladi: agar soliq bazasi keskin oshsa, bu soliqning ham xuddi shunday keskin oshishini anglatadimi?

Hozircha hujjatlardan buning aksi kelib chiqmoqda. Prezident farmonida Toshkent shahrida ommaviy baholash bilan qamrab olingan obʼyektlar uchun mol-mulk soligʻi va yer soligʻi stavkalarini pasaytirish hamda soliq bazasini qayta koʻrib chiqish boʻyicha takliflar tayyorlash toʻgʻridan-toʻgʻri nazarda tutilgan.

Yaʼni, rasmiylar boshqa modelni nazarda tutmoqda: koʻchmas mulk qiymati — bozorga yaqinroq, soliq stavkasi — pastroq. Kvartiralar, uylar va yer uchastkalari egalarining real soliq yuki aynan stavkalar qanchalik sezilarli darajada pasaytirilishiga va yangi hisob-kitob tartibi qanday boʻlishiga bogʻliq boʻladi.

Shu bilan birga, 2026 yildan boshlab jismoniy shaxslarning mol-mulk soligʻi stavkalariga tuzatishlar kiritildi. Maydoni 200 kv. metrgacha boʻlgan turar joylar va kvartiralar uchun stavka kadastr qiymatining 0,36 foizini, maydoni 200 dan 500 kv. metrgacha boʻlgan uy-joylar uchun — 0,48 foizini, 500 kv. metrdan yuqori boʻlganda esa — 0,64 foizini tashkil etadi.

Shu bois, ommaviy baholashning hozirgi raqamlarini avtomatik ravishda kelgusi soliq kvitantsiyalariga koʻchirish mumkin emas. Kadastr qiymatining 7–14 baravar oshishi oʻz-oʻzidan soliqning 7–14 baravar oshishini anglatmaydi. Buning uchun bir vaqtning oʻzida soliq bazasi oʻzgarishi va tegishli stavka saqlanib qolishi kerak.

Biroq islohotning asosiy qiziqarli jihati ham aynan shunda. Davlat amalda Toshkentning ancha qimmatroq «soliq xaritasi»ga ega boʻlmoqda. Endigi masala — ushbu yangi qiymat stavkalarning pasaytirilishi bilan qanchalik darajada qoplanishida.

Mulkdorlarga nafaqat ularning kvartirasi yoki uyi qanchaga baholanganini, balki ikkinchi, ancha amaliy koʻrsatkichni — yangi tizim joriy etilgandan keyin qancha toʻlash kerak boʻlishini ham kuzatib borish qoladi.

Hozircha ommaviy baholashning dastlabki natijalari tanishib chiqish uchun eʼlon qilingan. Mulkdorlar oʻz koʻchmas mulklarining baholangan qiymatini YAIDXP (YEPIGU) orqali koʻrishlari va agar u juda yuqori deb hisoblasalar, natijani qayta koʻrib chiqish uchun ariza berishlari mumkin.