Toʻrt daqiqalik ogohlantirish yetarli emas: Rossiyaning yangi tinimsiz raketa taktikasi Kiyev aholisini holdan toydirmoqda

Toʻrt daqiqalik ogohlantirish endi yetarli emas: Rossiyaning yangi raketa taktikasi Kiyev aholisini holdan toydirdi

Darya shu yozda Rossiyaning shaharga hujumlari kuchayganidan keyin Kiyevdagi kvartirasini tark etdi.

Rossiyaning Ukrainaga keng koʻlamli bosqinining katta qismida Darya oʻqqa tutilishlardan qoʻrqmas edi.

Hatto kuchli bombardimon kechalarida ham 27 yoshli qiz Kiyevdagi kvartirasida portlashlar ostida uxlay olardi. Koʻpgina ukrainaliklar kabi u ham «ikki devor qoidasi»ga tayanardi: oʻzi va tashqi dunyo oʻrtasida ikkita devor qoldirish orqali xavfsizlikni taʼminlash.

Ammo bu yil vaziyat oʻzgardi.

Soʻnggi oylarda Rossiya Ukraina poytaxtiga hujumlarining koʻlami va chastotasini oshirdi.

Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, birgina iyul oyining dastlabki 10 kunida ruslar uchta yirik hujumda oʻnlab ballistik raketalarni otib, 60 ga yaqin tinch aholini halok qildi. Xuddi shunday keng koʻlamli hujumlar avgust va sentyabr oylarida ham davom etdi.

BBC Verify nashrining hukumat maʼlumotlari tahlili shuni koʻrsatdiki, Kiyev hozirda Rossiyaning 2022 yildagi keng koʻlamli bosqinidan beri har qanday davrdagidan koʻra koʻproq kunlik havo hujumi haqida ogohlantirishlarni boshdan kechirmoqda.

May oyidagi tungi hujumlardan birida Darya oʻz uyida oʻzini xavfsiz his qilmayotganini anglab yetdi.

U va uning yigiti toʻqqizinchi qavatdagi kvartirasining yoʻlagida boks uchrashuvini tomosha qilayotgan edi, ularning atrofida portlashlar sodir boʻldi, portlash toʻlqinlari derazalarni qayta-qayta kuch bilan ochib-yopishga majbur qildi.

Jang tugagach, «meni chalgʻitadigan hech narsa qolmadi», deydi Darya. «Oʻshanda men haqiqatan ham qoʻrqib ketganimni angladim».

Avvaliga u hujumlar paytida yaqin atrofdagi bomba panohgohidan foydalanishni boshlamoqchi boʻldi.

Ammo iyun oyida Kiyevda yosh ona panohgohga yugurib ketayotganda halok boʻlganidan keyin, Darya shaharni butunlay tark etishi kerak degan qarorga keldi.

U oilasining Romanikivdagi, 30 km (18,6 milya) uzoqlikdagi dala hovlisiga koʻchib oʻtdi va hozirda mudofaa sohasida ishlaydigan Kiyevga borish va qaytish uchun kuniga jami toʻrt soat vaqt sarflaydi.

Daryaning holati istisno emas.

Rossiyaning raketa va dron zarbalariga oʻrganib qolganliklarini aytgan Kiyev aholisi BBC Jahon xizmatiga hujumlarning yangilangan shiddati ularni qanday yashash haqida qayta oʻylab koʻrishga majbur qilayotganini aytdi.

Yaqin vaqtgacha Ukrainaning havo hujumidan mudofaa tarmogʻi va harbiy razvedkasi odamlarga maʼlum darajada oldindan taxmin qilish imkonini berardi. Yirik hujumlarni koʻpincha oldindan aniqlash mumkin edi, bu esa aholiga tunni panohgohlarda oʻtkazish, shaharni tark etish yoki boshqa ehtiyot choralarini koʻrish imkonini berardi. Ammo yozdan beri Rossiya oʻz taktikasini oʻzgartirdi.

U oldindan kuzatilishi mumkin boʻlgan samolyotlarga kamroq, juda yuqori tezlikda harakatlanadigan va juda kam ogohlantirish beradigan ballistik raketalarga koʻproq tayana boshladi. Havo hujumi haqidagi ogohlantirishlar baʼzan zarbadan bir necha soniya oldin yoki hatto birinchi portlashlar bilan bir vaqtda boshlanadi.

Darya hali ham ijarada turadigan kvartirasining derazasidan eng yaqin panohgohni koʻra oladi. Shunga qaramay, u yerga yetib borish uchun taxminan 10 daqiqa kerak boʻladi. Ballistik hujum paytida, deydi u, unda bor-yoʻgʻi toʻrt daqiqalik yoki undan kamroq ogohlantirish vaqti boʻlishi mumkin.

U shu yozda chet elda taʼtil oʻtkazib, odamlarning «normal» hayot kechirayotganini koʻrganidan keyin iyun oyida Kiyevni tark etishga qaror qildi. Oʻshandan beri u Kiyevda faqat bir kecha tunadi.

Biroq koʻpchilik uchun ketishning iloji yoʻq.

Oltmish ikki yoshli Olga Vlasova 98 yoshli onasi Nadya Tsibina bilan koʻp qavatli uyning yettinchi qavatida yashaydi.

Yoshiga qaramay, Nadya joriy voqealar bilan faol qiziqib keladi.

U oʻz toʻshagidan Ukraina va chet eldagi voqealarni kuzatib boradi, AQSh Prezidenti Donald Trampning siyosatidan tortib Kiyevdagi korruptsiyaga qarshi norozilik namoyishlari va Epshteyn hujjatlarigacha boʻlgan hamma narsani muhokama qiladi.

U shuningdek, shunchaki tinglash orqali Rossiya raketasi yoki droni urib tushirilganini yoki nishonga tekkanini aniqlay olishini bilib oldi.

Shu yozda, deydi u, urib tushirish tovushlarini kamroq eshitgan.

«Ularni urib tushiradigan hech narsa boʻlmaganida odam xafa boʻladi», deydi Nadya. «Ular qoʻllarida bor narsa — miltiqlar, pulemyotlar bilan oʻq uzayotganlarini eshityapman».

Olga oʻzini va onasini uchayotgan shisha parchalaridan himoya qilish uchun deraza yoniga matras qoʻyishni odat qilgan.

Nadya toʻshakka mixlanib qolgani sababli, u va Olga hujum qanchalik kuchli boʻlmasin, panohgohga yetib bora olmaydilar. Buning oʻrniga, havo hujumi sirenasi yangrashi bilan Olga onasini koʻrpa bilan yopadi, deraza romiga matras tiqib qoʻyadi va keyin oʻzi va tashqi dunyo oʻrtasida ikkita devor qoldiradigan shkaf ichiga yashirinadi.

Nadya yuzini uchayotgan shishalardan himoya qilish uchun boshiga yostiq qoʻyadi.

Shkaf ichiga kirgach, Olga koʻpincha tuni bilan uxlamay, yangiliklarni kuzatib chiqadi.

«Ular kelishadi, bizni bombalashadi», deydi Nadya. «Uxlab qolishga ulgurmasingdan yana bir ogohlantirish yangraydi. Ular yana kelishadi, ularni yana urib tushirishadi. Va bu butun tun boʻyi davom etadi.

Odamlar uxlamaydi, keyin esa zombi kabi yurishadi».

Kunduzgi hujumlarning koʻpayishi Kiyevdagi hayot endi kunduzi ham, kechasi ham havo hujumi sirenalari bilan buzilayotganini anglatadi.

Sentyabr oyi boshida, yozgi taʼtildan keyin bolalar maktabga qaytganlarida, oʻnlab havo hujumi haqida ogohlantirishlar yangradi, undan keyin portlashlar va yongʻinlar sodir boʻldi.

Kiyev meri Vitaliy Klichkoning soʻzlariga koʻra, 31 avgust kungi hujumlarda ikki bola jarohatlangan.

Natijada koʻplab bolalar uyda qolishdi, boshqalari esa maktab va bogʻchalarning yertoʻlalarida soatlab vaqt oʻtkazishdi.

Kiyevdagi yoʻlovchilar metro faoliyatidagi uzilishlar tufayli uzoq kechikishlarga oʻrganib qolishgan.

Sirenalar yangraganda, korxonalar va transport ham zarar koʻradi. Savdo markazlari yopiladi va yer usti metro stantsiyalari faoliyatini toʻxtatadi, bu esa koʻpincha Dnepr daryosining qarama-qarshi tomonlarida joylashgan Kiyevning Chap va Oʻng qirgʻoqlari oʻrtasidagi jamoat transporti aloqasini bir necha soatga uzib qoʻyadi.

Vaziyatni yaxshilash maqsadida havo hujumi haqida ogohlantirishlar paytida metroning yangi ishlash qoidalari joriy etilmoqda.

Olga uchun bu shaharning narigi tomonida yashaydigan sakkiz yoshli nabirasini kamroq koʻrishni anglatadi.

U biladiki, agar nabirasi mehmonga kelsa, uyiga qaytishga qiynalishi mumkin. Metro xizmatlari toʻxtaganda, qimmat taksilar Olganing yagona tanlovi boʻlib qoladi. Daryoni kesib oʻtish 1000 grivnagacha ($22, £16.6) tushishi mumkin, deydi u, bu Ukrainadagi eng kam oylik ish haqining deyarli sakkizdan bir qismiga teng.

Bu vaziyat uni Ukrainaning ayrim xorijiy hamkorlari tomonidan havo hujumidan mudofaa raketalarini koʻproq yetkazib berishdagi ikkilanish deb bilgan narsasidan gʻazablantirdi.

Prezident Vladimir Zelenskiy ittifoqchilarni qoʻshimcha havo hujumidan mudofaa tizimlari va tutib oluvchi raketalar bilan taʼminlashga qayta-qayta chaqirdi.

«Ular [Ukrainaning ittifoqchilari] kutishadi va shunday oʻylashadi: 'Agar bizga hujum qilishsa-chi?'» deydi Olga. «Bu saraton kasaliga chalingan bemorga 'Agar bir kun kelib men ham kasal boʻlib qolsam-chi?' deb dori berishni rad etishga oʻxshaydi. Xoʻsh, balki kasal boʻlmasdirsiz. Muddati tugashidan oldin uni bering».

Shaharning boshqa bir qismida ikki farzandning onasi Natalya Bushkovska har kecha uch xil rejani mashq qiladi.

A rejasi — ikkita ichki devor orqasidagi yoʻlakka toʻshak solish; B rejasi — oilani binoning umumiy yoʻlagiga koʻchirish; va V rejasi — yertoʻlaga tushish.

Hatto u yerda ham, deydi u, oʻzini toʻliq xavfsiz his qilmaydi.

«Men eng zarur narsalar solingan ryukzakni tayyorlab qoʻyaman», deydi 37 yoshli Natalya. «U yerda kuchli qon ketishini toʻxtatish uchun jgut bor. Har ehtimolga qarshi hushtak ham olib qoʻyganman.

Agar eng yomoni sodir boʻlsa, qutqaruvchilar bizni vayronalar ostidan topa olishadi».

Uning toʻqqiz yoshli qizining oʻyinchoqlar, lab balzami va jgut solingan shaxsiy favqulodda vaziyatlar sumkasi bor. Uning 12 yoshli akasi kabi, u ham birinchi tibbiy yordam mashgʻulotlarida jgutdan qanday foydalanishni oʻrgangan.

Natalyaning aytishicha, tinimsiz hujumlar odamni holdan toydiradi.

Uning oʻgʻli koʻpincha ular paytida uxlaydi, lekin u va qizi deyarli har safar uygʻonib ketishadi.

«Hujumlar tufayli men toʻyib uxlamayman», deydi u. «Endi, urushning beshinchi yilida, bunday tunlardan keyin oʻzimga kelishim tobora qiyinlashmoqda».

Uning aytishicha, zarbalar shiddatining oshishi butun shahar boʻylab ruhiy jihatdan ogʻir oqibatlarga olib kelmoqda.

«Odamlar charchagan. Ularning tiklanish uchun vaqtlari yetarli emas».

Payshanba, 17 sentyabr kuni Rossiya Kiyevga ballistik raketa hujumini uyushtirdi. Mer Vitaliy Klichkoning soʻzlariga koʻra, hujum oqibatida 20 kishi jarohatlangan. Yaralanganlar orasida 10 va 12 yoshli ikki bola ham bor.