Tinchlik boʻyicha Nobel mukofotini BMTning Inson huquqlari boʻyicha sobiq oliy komissari oldi
Nobel tinchlik mukofotini BMTning inson huquqlari boʻyicha sobiq oliy komissari oldi
Janubiy Afrika Respublikasidan boʻlgan huquqshunos Navanetxem (Navi) Pilley tinchlik va xalqaro huquqni targʻib qilish borasidagi saʼy-harakatlari uchun 2026 yilgi Nobel tinchlik mukofoti laureati boʻldi. Oʻzining professional faoliyati davomida u xalqaro adliyani rivojlantirishda ishtirok etgan, BMTning inson huquqlari boʻyicha oliy komissari lavozimida ishlagan va Ruanda boʻyicha Xalqaro jinoiy tribunalga rahbarlik qilgan.
Pilley 1941 yil 23 sentyabrda Janubiy Afrikaning Durban shahrida, kelib chiqishi hind tamillaridan boʻlgan oilada tugʻilgan. 1967 yilda u oʻz yuridik firmasini ochib, mamlakatda amalda boʻlgan irqiy segregatsiya tizimi — aparteidga qarshi chiqqan faollarni himoya qilgan.
1995 yilda Pilley Janubiy Afrika Oliy sudi sudyasi etib tayinlandi, toʻrt yildan soʻng esa Ruanda boʻyicha Xalqaro jinoiy tribunal sudyasi va raisi boʻldi. Tribunalda ishlab, u jinsiy zoʻravonlik va zoʻrlashni insoniyatga qarshi jinoyatlar hamda genotsidda ayblash uchun asos boʻlishi mumkinligini tan oluvchi sud amaliyotini shakllantirishga hissa qoʻshdi.
2008 yildan 2014 yilgacha Pilley BMTning inson huquqlari boʻyicha oliy komissari lavozimini egalladi. 2019 yilda u BMT Xalqaro sudida Myanma genotsidda ayblanayotgan ish boʻyicha ad hoc sudyasi boʻldi. 2021 yildan 2025 yilgacha huquqshunos BMTning bosib olingan Falastin hududidagi voqealarni tergov qilish boʻyicha mustaqil xalqaro komissiyasiga rahbarlik qildi.
Nobel qoʻmitasi Pilleyning xalqaro huquq-tartibotni rivojlantirishga qoʻshgan hissasini, uning printsipialligi va jasoratini qayd etdi. Qoʻmita urushlar va mojarolar soni ortib borayotgan bir paytda xalqaro huquq nizolarni kuch ishlatmasdan hal qilishda muhim rol oʻynashini, harbiy jinoyatlarda aybdorlarni javobgarlikka tortish esa jabrlanganlarni himoya qilish va tinchlikni saqlash uchun zarurligini taʼkidladi.
Bundan bir kun avval adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti kanadalik yozuvchi Enn Karsonga berilgan edi. Unga mukofot klassik anʼanalarni ijodiy qayta anglagan va zamonaviy adabiyotning yangi shakllarini yaratgan asarlari uchun topshirildi.
Navbatdagi eʼlon iqtisodiyot fanlari boʻyicha mukofot laureati boʻladi — u 2026 yil 12 oktyabrga rejalashtirilgan.