Tibbiyotni bolalar va oʻsmirlar uchun qanday qilib qulay qilish mumkin?

25 daqiqa oldin

Bolalar va oʻsmirlarning shifokorlardan qoʻrqmasligiga va sogʻligʻidagi muammolar haqida erkin gapirishiga qanday yordam berish mumkin? Ushbu savol Samarqandda oʻtkazilgan Bolalar farovonligi boʻyicha jahon sammitida muhokama qilindi. Belarus va Rossiya vakillari oʻsmirlar markazlari, maktab tibbiy koʻriklari va inqirozli aloqa tarmoqlari haqida soʻzlab berishdi, munozara ishtirokchilari esa mobil klinikalar yordamida profilaktik koʻriklar oʻtkazishni taklif qilishdi. Podrobno.uz muxbiri sessiyada ishtirok etdi va turli mamlakatlarda qanday yondashuvlar qoʻllanilayotganini aniqladi.

### Belarusda 60 dan ortiq oʻsmirlar markazi

Belarus sogʻliqni saqlash vaziri oʻrinbosari Yelena Bogdanning maʼlum qilishicha, YUNISEF va BMTning Aholishunoslik jamgʻarmasi (YUNFPA) qoʻllab-quvvatlovi bilan mamlakatda oʻsmirlar va yoshlarga doʻstona 60 dan ortiq markaz faoliyat yuritmoqda.

Ushbu markazlarda yoshlar bilan muloqot qilishga tayyorlangan mutaxassislar ishlaydi. Ishga koʻngillilar ham jalb etiladi va yoshlar oʻz tengdoshlariga maʼlumot uzatadigan "tengdosh tengdoshni oʻrgatadi" yondashuvidan foydalaniladi.

"Eng muhimi — bolalar bilan ishlaydigan mutaxassislar birinchi navbatda yoshlarning oʻzi bilan muloqot oʻrnatishni bilishlari kerak", — dedi Yelena Bogdan.

Uning soʻzlariga koʻra, ushbu yondashuv ayniqsa oʻsmirlik yoshida, yoshlarda jismoniy va psixologik sogʻliq, munosabatlar va ulgʻayish haqida savollar tugʻilganda muhimdir. Ushbu davrda ularga baʼzi mavzularni ota-onalari yoki boshqa kattalar ishtirokida muhokama qilish qiyinroq boʻlishi mumkin. Tibbiyot xodimlarini tayyorlash suhbatni shunday yoʻlga qoʻyishga yordam beradiki, oʻsmir oʻzini tashvishga solayotgan savolni berishi va professional yordam olishi mumkin boʻladi.

Belarus, shuningdek, kichik yoshdagi bolalar uchun poliklinikalarga tashriflarni kamroq xavotirli qilishga intilmoqda. Yelena Bogdanning aytishicha, yirik bolalar tibbiyot muassasalarida maxsus maydonchalar tashkil etilmoqda, u yerda bolalar bilan oʻyin shaklida xavfsizlik masalalari muhokama qilinadi.

U, shuningdek, qabul vaqtida bolalarning eʼtiborini chalgʻitish uchun multfilmlar qoʻyiladigan ekranlar oʻrnatilgan bolalar stomatologiya kabinetlarini misol qilib keltirdi.

"Bolalar bilan oʻyin shaklida muloqot qilinganda, ular tibbiyot xodimlarini xotirjamroq qabul qiladilar", — deb taʼkidladi Yelena Bogdan.

### Maktab tibbiyoti

Yana bir yondashuv — profilaktik koʻriklarni bolalar vaqtining katta qismini oʻtkazadigan joylarda oʻtkazishdir. Rossiya sogʻliqni saqlash vaziri oʻrinbosari Yevgeniya Kotova maktab va maktabgacha taʼlim muassasalarida tibbiy xizmat koʻrsatishni rivojlantirish haqida soʻzlab berdi.

Bunday format ota-onalarni har safar ishdan javob olishga va bolani profilaktik qabulga alohida yozishga majbur qilmasdan, taʼlim muassasalarida koʻriklar oʻtkazish imkonini beradi.

"Shifokorlar bolalar oldiga borishadi va toʻliq tibbiy koʻrik dasturi, bola bilan suhbat aynan u vaqtining katta qismini oʻtkazadigan joyda oʻtkaziladi", — dedi Yevgeniya Kotova.

Shu bilan birga, unga koʻra, maktab tibbiyoti umumiy sogʻliqni saqlash tizimidan ajratilmasligi kerak. Taʼlim muassasalaridagi tibbiyot xodimlari poliklinikalarga biriktirilgan boʻlib, bu ularning ishini mutaxassislar bilan muvofiqlashtirish va zarur professional tayyorgarlikni taʼminlash imkonini beradi.

Profilaktik koʻriklar ulgʻayishning muhim davrlarida: maktabga kirishdan oldin, fanlararo taʼlimga oʻtishdan oldin va oʻsmirlik yoshida yanada chuqurroq tekshiruvni nazarda tutadi.

Shunday qilib, maktab tibbiyoti bir vaqtning oʻzida ikkita vazifani hal qilishga yordam beradi: oilalar uchun profilaktikadan foydalanishni yengillashtirish va tibbiy kuzatuvni bolaning odatiy muhitining bir qismiga aylantirish.

### Reproduktiv sogʻliq va shifokor bilan gaplashish imkoniyati

Alohida mavzu — oʻsmirlarning reproduktiv sogʻliq masalalari boʻyicha murojaat qilishi. Yevgeniya Kotovaning taʼkidlashicha, yoshlarga asosan kattalarga moʻljallangan muassasalarga tashrif buyurish noqulay boʻlishi mumkin.

Rossiyada, unga koʻra, munitsipalitetlarda bolalar va yoshlarning reproduktiv sogʻligʻini saqlash kabinetlari ochilmoqda. Bunday format yordam soʻrab murojaat qilish atrofidagi stigmani kamaytirishi va uni yanada qulay qilishi kerak.

Bundan tashqari, 15 yoshdan boshlab profilaktik koʻriklar ham qizlar, ham oʻgʻil bolalar uchun akusher-ginekolog bilan tanishuvni oʻz ichiga oladi. Bu reproduktiv sogʻliq masalalarini nafaqat muammo yuzaga kelganda, balki profilaktik ishlar doirasida muhokama qilish imkonini beradi.

Ruhiy sogʻliqni qoʻllab-quvvatlash uchun Rossiyada tunu kun ishlaydigan inqirozli aloqa tarmoqlari ham faoliyat yuritmoqda.

"Murojaatlar shaxssizlantirilgani tushunarli, shuning uchun bolalar bu haqda gapirishdan tortinmaydilar", — deb taʼkidladi Yevgeniya Kotova.

Inqirozli aloqa tarmoqlari insonga yaqinlari bilan darhol gaplashish yoki mutaxassis oldiga shaxsan kelish qiyin boʻlganda yordam soʻrab murojaat qilish imkonini beradi. Shu bilan birga, ular tibbiy yordam va oila bilan ishlashning oʻrnini bosmaydi, balki ularni toʻldiradi.

### Mobil klinikalar

Munozara chogʻida profilaktik koʻriklar uchun mobil klinikalar tashkil etish taklifi ham yangradi. Gʻoya shundan iboratki, maxsus avtobuslar toʻgʻridan-toʻgʻri maktablarga keladi, ota-onalar esa bolaning tibbiyot muassasasiga borishini mustaqil tashkillashtirishlariga toʻgʻri kelmaydi.

Taklif muallifining taʼkidlashicha, tekshiruvdan qoʻrquvni kamaytirish uchun bunday avtobuslarni bolalar uchun jozibador uslubda bezatish mumkin edi. Sayyor model chekka hududlarda profilaktik yordam olishni ham yengillashtirishi mumkin edi.

"Biz, aksincha, ushbu avtobuslar bilan maktabga boramiz va profilaktik koʻrik oʻtkazamiz", — deb tushuntirdi yoshlar vakili.

Uning rejasiga koʻra, odatiy muhit va sinfdoshlari bilan birgalikda koʻrikdan oʻtish imkoniyati bolalarga oʻzlarini xotirjamroq his qilishlariga yordam berishi mumkin.

Shu bilan birga, mobil klinikalar aynan taklif sifatida muhokama qilindi. Sessiya davomida bunday dasturni ishga tushirish muddatlari, uni moliyalashtirish yoki amalga oshirishning aniq rejalari haqida maʼlumotlar keltirilmadi.

### Ushbu tashabbuslarni qaysi yondashuv birlashtiradi

Sammitda yangragan misollar turli vazifalarni hal qiladi. Maktab tibbiyoti va mobil klinikalar profilaktik yordamni bolalarga yaqinlashtirish va oilalar uchun uni olishni soddalashtirishga qaratilgan. Oʻsmirlar markazlari, reproduktiv sogʻliq kabinetlari va inqirozli aloqa tarmoqlari yoshlarga muhokama qilish qiyin boʻlgan masalalar boʻyicha murojaat qilish uchun qoʻshimcha imkoniyatlar yaratadi. Bolalar poliklinikalaridagi oʻyin elementlari esa tibbiy protseduralar oldidagi xavotirni kamaytirishga yordam beradi.

Umumiy tamoyil shundan iboratki, bolalar sogʻliqni saqlash tizimi nafaqat tibbiy ehtiyojlarni, balki bolaning yoshi, emotsional holati va yashash sharoitlarini ham hisobga olishi kerak. Buning uchun ota-onalarda zarur yordamni oʻz vaqtida tashkil etish imkoniyati boʻlishi, bolalar va oʻsmirlarning oʻzi esa oʻz muammolari haqida aytib berish uchun oʻzini yetarlicha xotirjam va xavfsiz his qilishi muhimdir.