Shveytsariyaga oʻpishishlar, tuproqdagi ich kiyimlar va shovqinsiz pissuarlar boʻyicha tadqiqotlar uchun Shnobel mukofotlari topshirildi
Shveytsariyaga oʻpichishlar, tuproqdagi ichki kiyimlar va shovqinsiz pissuarlar haqidagi tadqiqotlar uchun Shnobel mukofotlari topshirildi
Shveytsariyada 3 sentyabr kuni 2026 yilgi Shnobel mukofoti — avvaliga tabassum uygʻotadigan, keyin esa oʻylantirib qoʻyadigan tadqiqotlar uchun beriladigan mukofot laureatlari nomlari eʼlon qilindi. Taqdirlangan ishlar qatoridan odamlar va hayvonlardagi oʻpichishlar, yuqori ijtimoiy tabaqa vakillarining xulq-atvori, oʻsmirlarning hidi va hattoki sachratmaydigan pissuar yaratish haqidagi tadqiqotlar joy oldi.
Marosim Tsyurixda boʻlib oʻtdi va ushbu mukofotni topshirish boʻyicha 36-yillik marosimga aylandi. Bu yil mukofotlar oʻnta nominatsiya boʻyicha taqsimlandi.
Biomexanika boʻyicha mukofotni oʻpichishga aniqroq taʼrif berishga uringanlari uchun Matilda Brindl, Ketrin Talbot va Styuart Uest qoʻlga kiritishdi. Ular chumolilar, qushlar, oq ayiqlar va odamlardagi oral kontaktni oʻrganib, oʻpichishni kontaktning boshqa shakllaridan ajratib turuvchi mezonlarni ishlab chiqishdi.
Olimlar oʻpichishni "bir turdagi zotlar oʻrtasidagi, lablar yoki ogʻiz aʼzolari harakati bilan ogʻizdan ogʻizga yoʻnaltirilgan va ovqat uzatishsiz amalga oshiriladigan tajovuzkor boʻlmagan oʻzaro taʼsir" deb taʼriflashdi.
Fizika sohasida nazariy hisob-kitoblar va tajribalar yordamida sachratmaydigan pissuar yaratishga uringan tadqiqotchilar eʼtirof etildi. Ish mualliflari suyuqlik harakatini oʻrganib, fizika va differentsial tenglamalarga asoslangan yondashuvni taklif qilishdi.
Tuproqshunoslik boʻyicha mukofotni Shveytsariya, Niderlandiya va Germaniya olimlari olishdi. Ular 25 dan ortiq mamlakatda mingta bir xil ichki kiyimni tuproqqa koʻmib, ikki oydan keyin qayta qazib olishdi. Tajribadan matoning parchalanish darajasiga qarab tuproq holatini baholash uchun foydalanildi.
Yana bir gʻayrioddiy mukofot hidlar haqidagi tadqiqot mualliflariga nasib etdi. Polsha, Germaniya va Shvetsiya olimlari toʻplagan maʼlumotlar shuni koʻrsatdiki, ota-onalar chaqaloqlar hidini odatda yoqimli deb baholashadi, oʻsmirlarning hidi esa ancha yomonroq qabul qilinadi.
Biologiya boʻyicha mukofot zaharli ilonlarning himoyalanish xulq-atvorini oʻrgangan tadqiqotchilarga berildi. Buning uchun ular qaysi taʼsirlar chaqishni qoʻzgʻatishini aniqlash maqsadida, turli haroratlarda va kunning turli vaqtlarida tajribalar oʻtkazib, ilonlar tanasining turli qismlarini qayta-qayta ehtiyotkorlik bilan bosib koʻrishdi.
Texnologiyalar nominatsiyasida Xitoy, Kanada, AQSh va Misr olimlari laureat boʻlishdi. Ular chivinlarning xartumchalaridan uch oʻlchamli bosib chiqarish (3D-printer) uchun yuqori aniqlikdagi nasadkalar sifatida foydalanishdi. Ushbu ishlanma "nekrobosib chiqarish" deb nomlandi.
Kimyo boʻyicha mukofot tirik tugʻadigan suvaraklar organizmida hosil boʻladigan oqsil kristallarini oʻrgangani uchun xalqaro tadqiqotchilar guruhiga nasib etdi. Maʼlum boʻlishicha, uning "suti" tarkibidagi oqsillar sigir suti oqsillariga qaraganda taxminan uch baravar koʻp energiyaga ega ekan.
Iqtisodiyot boʻyicha mukofotni AQSh, Meksika va Kanada olimlari ijtimoiy maqom va noetik xulq-atvor oʻrtasidagi bogʻliqlikni oʻrganganlari uchun olishdi. Tajribalardan birida ishtirokchilarda yuqori yoki past ijtimoiy mavqe hissi uygʻotilgan, soʻngra ularga shirinliklar bolalar uchun moʻljallangani haqida ogohlantirilib, bankadan konfet olish taklif qilingan. Oʻzini yuqoriroq maqomda his qilganlar oʻrtacha hisobda taxminan ikki baravar koʻp konfet olishgan.
Tibbiyot boʻyicha mukofot vafotidan keyin yapon shifokori Tokudzi Unnoga 1977 yildayoq chop etilgan burun qoqishdagi aerodinamika tadqiqoti uchun berildi.
Tinchlik mukofotini AQSh, Argentina va Avstraliya tadqiqotchilari odamlar nima uchun oʻz gʻanimlariga nisbatan qattiqqoʻl boʻla oladigan doʻstlarni qadrlashini oʻrganganlari uchun qoʻlga kiritishdi. Olimlar odamlar bunday doʻstlarni afzal koʻrishlari mumkin, degan xulosaga kelishdi, chunki ularning dushmanlarga qarshi turishga tayyorligini sodiqlik va oʻz manfaatlarini himoya qilish ifodasi sifatida qabul qilishadi.
Shnobel mukofoti nafaqat koʻngil ochish, balki odatiy hodisalarga kutilmagan tomondan nazar tashlab, oʻylab koʻrishga undaydigan gʻayrioddiy ilmiy tadqiqotlar uchun topshiriladi.