«Shahar barhayot»: Xersondagi qisqa muddatli tinchlik, ammo aholi keyin nima boʻlishidan xavotirda

«Shahar barhayot»: Xersondagi qisqa muddatli sukunat, ammo aholi keyin nima boʻlishidan xavotirda

Xersondagi vaqtinchalik oʻt ochishni toʻxtatish tartibi aholiga deyarli besh yil ichida ilk bor tinchlik havosini his qilish imkonini berdi.

Ukrainaning ushbu shahri AQSh vositachiligidagi vaqtinchalik oʻt ochishni toʻxtatish sharofati bilan soʻnggi yillardagi dastlabki ikki suronsiz kunni boshdan kechirdi. Bu kelishuv front oldi hududini vayron qilgan Rossiyaning toʻxtovsiz havo hujumlaridan kamdan-kam uchraydigan taskin olib keldi.

Ijtimoiy tarmoqlarda boʻlishilgan videolarda odamlar dronlarga qarshi toʻrlar bilan toʻsilgan koʻchalarda sayr qilayotgani va shahar maydonlarida uchrashayotgani aks etgan — bu odatiy manzaralar aslida osmondan koʻz uzmaslik va yaqinlashayotgan dronlar ovoziga quloq tutishni anglatar edi.

«Oʻt ochishni toʻxtatish eʼlon qilinganidan beri poʻlatdek sukunat hukm surmoqda», — dedi 42 yoshli Olga Xersondan telefon orqali bergan intervyusida. «Hammamiz, albatta, juda xursandmiz».

«Buni nima deb atashni ham bilmayman», — deya qoʻshimcha qildi u, ovozdagi tabassumi sezilib turdi. «Goʻyo hammasi nihoyat oxiriga yetgandek».

Seshanba kunidan beri Xerson «soʻzning toʻgʻri maʼnosida hayotga qaytdi», dedi Ukrainaning inson huquqlari boʻyicha vakili Dmitro Lubinets.

«Odamlar xotirjam koʻchaga chiqmoqda, sayr qilmoqda, kuz quyoshidan bahramand boʻlmoqda. Baʼzilar uchun odatiy kundalik hayot boʻlgan narsa, bugungi kunda Xerson viloyati aholisi uchun eng katta orzudir».

Janglarning vaqtincha toʻxtatilishi — yakshanba kuni oʻz nihoyasiga yetishi belgilangan — AQShning birinchi xonimi Melaniya Trampning Xersondan Dnepr daryosining narigi tomonida joylashgan, Rossiya tomonidan egallangan Ukrainaning Oleshki shahridan xavfsiz chiqib ketishni tashkil qilish harakatlaridan kelib chiqqan.

Bir necha kundan beri Rossiya kuchlari juma kuni Oleshki tinch aholisini rejalashtirilgan evakuatsiya qilish oldidan yoʻlni minalardan tozalamoqda.

Ammo keng yoritilgan «inmaniparvarlik operatsiyasi»ni amalga oshirish jarayonida — buni kuzatish uchun baʼzi amerikalik jurnalistlar taklif qilinadi — ruslar keyingi haftada Xersonga yangi hujum boshlashdan oldin hududdagi oʻz kuchlarini mustahkamlash uchun sulhdan foydalanayotgani haqida xavotirlar bor.

«Ular... ushbu sukunatdan oʻz pozitsiyalarini mustahkamlash, koʻproq harbiy ashyolar, qurol-yarogʻ, oʻq-dorilar va dronlar olib kirish va oʻz kuchlarini qayta joylashtirishni amalga oshirish uchun foydalanmoqdalar», — dedi mahalliy hukumatda ishlaydigan ismini oshkor etmagan manba BBCga.

Ukraina Ishgʻolni oʻrganish markazi direktori Petro Andryushchenkoning aytishicha, Xerson aholisi unga Oleshkidan taxminan 20 km (12 mil) uzoqlikdagi Radensk yaqinida harbiy kuchlar toʻplanganini koʻrganlarini aytgan.

Uning aholisi qutqariladi, ammo «biz bir vaqtning oʻzida dushmanga oʻt ochishni toʻxtatishdan oʻz harbiy maqsadlari yoʻlida foydalanish imkoniyatini bermoqdamiz», dedi u. Oʻt ochishni toʻxtatish tugagach, vaziyat «ilgari koʻrganimizdan ham yomonroq boʻlishi mumkin, chunki Rossiya boʻlinmalari kuchliroq boʻladi. Ularda bu harakatni uzaytirishga tayyorgarlik koʻrish uchun yetarli vaqt bor».

Xerson aholisi keyin nima boʻlishini bilsa-da, shahar shu haftada bir oz nafas olish imkoniyatiga ega boʻldi.

Seshanba kunidan beri hech bir tomondan qoidabuzarliklar qayd etilmadi. Ilgari ham boshqa oʻt ochishni toʻxtatish holatlari boʻlgan, ammo ular odatda eʼtiborsiz qoldirilgan, dedi Xerson aholisidan biri Dima.

«Otishmalar birinchi marta toʻxtadi, odamlar bunga unchalik ishonmayapti», dedi u BBCga. «Ular doʻkonlarga borishmoqda, qahva ichishmoqda, sayr qilishmoqda... Shahar barhayot».

Ijtimoiy tarmoqlarda Yuliya ismli ayol supermarketga qilgan odatiy sayohatini ochiqchasiga ishonchsizlik bilan tasvirladi. Birinchi marta, dedi u, doʻkonlardan uyga «sogʻ-omon va xotirjam qaytdim, odatdagidek qoʻrqib, dahshatdan terlab va boʻgʻzimda nimadir tiqilgan holda emas».

«Biz bu turmush tarziga moslashishga muvaffaq boʻldik», dedi Olga. «Biz deyarli besh yildan beri shunday sharoitda yashamoqdamiz».

Shu haftada oʻnlab odamlar Xersonning «qizil hududi» deb atalmish — dron va artilleriya hujumlariga shunchalik ochiq boʻlgan, yashash uchun yaroqsiz boʻlib qolgan hududdagi buyumlari va uylariga yetib borishga muvaffaq boʻlishdi.

«Baʼzilar yillar davomida hech kim borishga botinmagan joylarga borishmoqda, shunchaki u yerda boʻlish deyarli muqarrar oʻlimni anglatadigan — va yana anglatadigan hududlarni tasvirga olishmoqda», dedi Xersonda yashaydigan chexiyalik koʻngilli Denisa Boxachkova.

Dima «qizlar, yigitlar, ota-onalar, buvilar»ning chemodan va sumkalar bilan qizil hudud boʻylab yurib, nimani qutqarib qolish mumkinligini koʻrish uchun oʻz xonadonlariga qaytayotgani manzarasini tasvirladi.

Qaytganlarning baʼzilari kuygan, boʻsh binolarni koʻrishdi; boshqa holatlarda uylar talangan edi. Bu joylarning baʼzilaridagi vayronagarchilik miqdori, dedi Boxachkova, «hayratda qoldiradi».

Boshqalar mol-mulkdan tashqari sabablar bilan qaytayotgan edi.

Anjela Dobrovolskaning eri Serhiy ikki yil oldin boshqariladigan Rossiya droni tomonidan tashlangan granata bilan oʻldirilgan — bu Xersonni afsuski mashhur qilgan «inson safarisi» hujumlaridan biri edi.

Payshanba kuni Anjela bir necha oy ichida birinchi marta uning qabrini ziyorat qilish uchun Kiyevdan Xersonga qaytdi. «Hamma odamlar Xersonga shoshilayotganini aytishmoqda», dedi u. «Men esa qabristonga, erimning oldiga boraman».

Rossiyaning Ukrainaga keng koʻlamli bosqini boshlanganidan beri Xerson aholisi 250 000 dan ortiqdan taxminan 65 000 gacha kamaydi, bosqin fevral oyida oltinchi yiliga kiradi.

Shahardagi tinch aholi hayoti hech qachon toʻliq toʻxtamagan boʻlsa-da, Boxachkovaning aytishicha, u faol jang maydoni sharoitida davom etdi, maktablar, teatrlar, bogʻchalar va shifoxonalar yer ostiga koʻchirildi.

«Xersonlik odatiy tinch aholi vakili bu urushni koʻpgina askarlardan koʻra bevosita koʻproq boshdan kechirgan», dedi Boxachkova.

Ikki farzandni tarbiyalayotgan Olga tesh-tez sodir boʻladigan chiroq oʻchishlari, dronlardan tashlangan va toʻkilgan barglar ostida yashiringan minalar, atrofda uchib yurgan dron parchalari va odatda tushdan keyin yopiladigan shaharni tasvirlab berdi.

Ammo shaharda sukunat choʻkkanidan beri Olga odatiy yashay oldi. U boshqa shaharga mashinada bordi va oʻgʻli bilan buvisini koʻrish uchun boshqa tumanga avtobusga oʻtirdi. Doʻkonlar, qahvaxonalar kabi gavjum edi. Yillar davomida boʻshab qolgan koʻchalardan soʻng, «hatto kichik tirbandlik ham bor edi», deb jilmaydi u.

Ammo vaqt oz qolmoqda.

Yaqin atrofdagi Oleshkini evakuatsiya qilish yakshanba kunigacha yakunlanishi kutilmoqda, shundan soʻng oʻt ochishni toʻxtatish tugaydi. «Xavotir shundaki, dushanbadan boshlab hamma narsa haqiqatan ham tartibsizlikka aylanishi mumkin», dedi Olga.

«Biz zarbalar qayta boshlanishini va ular koʻpayishini bilamiz», dedi Dima xotini bilan bir necha oy ichida birinchi marta qizil hududdagi xonadoniga tashrif buyurishga tayyorgarlik koʻrayotganda.

«Bu bir necha kun bizga hamma narsa nihoyat tugasa, qanday boʻlishi mumkinligini koʻrsatdi».