Oziq-ovqat va suvdan uzib qoʻyilgan, Rossiya tomonidan bosib olingan shaharda aholi tomorqadagi begona oʻtlarni demoqda
Bi-bi-si Rossiya tomonidan okkupatsiya qilingan Ukrainaning Oleshki shahri aholisi bilan suhbatlashdi, ular «doimiy ravishda oʻqqa tutilayotganliklarini» aytmoqdalar.
Oziq-ovqat va suvdan uzilgan, Rossiya nazoratidagi shaharda bogʻdagi begona oʻtlar bilan kun kechirayotgan aholi
Oleshki 2022 yildan beri Rossiya okkupatsiyasi ostida qolmoqda va uning aholisi hozirda qamalda.
«Oʻtgan kecha yana ikki nafar tinch aholi vakili halok boʻldi», deydi Haliya telefon aloqasi uzilishidan oldin.
U Rossiya tomonidan bosib olingan Ukrainaning Oleshki shahrida qolib ketgan boʻlib, uning aytishicha, shahar «tinimsiz oʻqqa tutilmoqda» va oziq-ovqat hamda suvdan uzilgan.
Uch kundan keyin u halok boʻlgan ikki kishi er-xotin boʻlganini aytdi. U ularni yaxshi tanirdi.
Ular 23 km (14 mil) uzoqlikdagi eng yaqin qoʻshni Radensk shahridan uyga bir qop oziq-ovqat olib kelayotgan boʻlgan, biroq Rossiya okkupatsion rasmiylari tomonidan joriy etilgan komendantlik soati boshlanishidan oldin qaytishga ulgurishmagan.
Shundan soʻng ular dron hujumi oqibatida halok boʻlgan. Toʻrtta alohida manba 20 sentyabr kuni oziq-ovqat olib ketayotgan ikki tinch aholi vakili halok boʻlganini tasdiqladi.
Haliya shaxsi aniqlanishidan qoʻrqib, ularning ismlarini oshkor qilishni istamaydi. Xavfsizligini taʼminlash maqsadida uning ismi oʻzgartirilgan.
Uning hikoyasi — soʻnggi kunlarda BBC Xerson janubidagi front chizigʻida joylashgan shahar aholisidan eshitgan koʻplab ayanchli voqealardan biridir.
2022 yildan beri Rossiya tomonidan bosib olingan Oleshki shahri uni Ukraina pozitsiyalaridan ajratib turuvchi Dnepr daryosi va Rossiya qoʻshinlari oʻrtasida qamalda qolgan.
Bu shahar, shuningdek, 2023 yilda Nova Kaxovka toʻgʻoni vayron boʻlishidan keyin minglab odamlar uy-joysiz qolgan, binolarni tomlarigacha suv bosgan shaharlardan biridir. Ukraina va Nato Rossiyani toʻgʻonni portlatishda ayblagan boʻlsa, Rossiya Ukrainani ayblagan.
Rossiyaning keng koʻlamli bosqinidan oldin Oleshki aholisi 24 000 kishini tashkil etardi. Hozirda Ukraina hukumati hisob-kitoblariga koʻra, shahar va uning atrofidagi hududlarda 6 000 ga yaqin odam, jumladan 200 nafar bola qolgan.
Aholining aytishicha, keng qamrovli Oleshki hududida qolgan bolalar toʻyib ovqatlanmaslik, tibbiy yordam yetishmasligidan aziyat chekmoqda va taʼlim olish imkoniyati yoʻqligi sababli «orqaga ketmoqda».
Koʻpchilik mustaqil ravishda BBC'ga faqat bitta shifoxona qisman ishlayotganini, u ham boʻlsa hayotiy zarur amputatsiyalarni amalga oshirish uchun haftada bir necha kun ochilishini maʼlum qildi.
Ukraina hududga zarur mahsulotlarni yetkazib berishga harakat qildi, biroq soʻnggi oylarda buning uddasidan chiqa olmadi.
Shu hafta boshida Kreml Oleshkida «kritik vaziyat» va «oziq-ovqat hamda dori-darmon taʼminotida muammolar» borligini tan oldi, biroq «Rossiya harbiylari ularni hal qilish ustida ishlayotganini» qoʻshimcha qilib, bunda Kiyevni aybladi.
Ukraina Tashqi ishlar vaziri Andrey Sibiganing soʻzlariga koʻra, mahalliy aholi Rossiya qoʻshinlari tomonidan «toʻliq blokada» sharoitida yashamoqda.
Seshanba kuni Nyu-Yorkda BMT Bosh Assambleyasida soʻzlagan Sibiga xalqaro hamjamiyatni Rossiyaga bosim oʻtkazib, shaharga gumanitar yordam kiritilishiga ruxsat berishga chaqirdi.
Oleshki 2023 yil iyun oyida Nova Kaxovka toʻgʻoni vayron boʻlganidan keyin suv ostida qolgan edi.
Oleshki ichida Haliya har kuni omon qolish uchun kurashmoqda.
«Shaharda oziq-ovqat yoʻq», deydi u va oxirgi marta oziq-ovqat may oyida yetkazib berilganini qoʻshimcha qiladi.
«Men kuniga bir marta, faqat kechki payt ovqatlanaman», deydi u. «Oddiy non yopaman, baʼzan uni pomidor yoki ozgina asal va choy bilan yeyman. Bor-yoʻgʻi shu».
Uning tushuntirishicha, koʻplab aholi yozda yetishtirishga ulgurgan sabzavotlari tugaganidan keyin bogʻdagi begona oʻtlarni pishirib yeyishni boshlagan.
Oleshkida 2023 yildan beri gaz va elektr energiyasi yoʻq, shuning uchun aholi kun koʻrishning boshqa yoʻllarini izlashga majbur boʻlmoqda.
Qaysi begona oʻtlarni yeyish xavfsiz ekani va ularni qanday qaynatish kerakligi mahalliy Telegram-chatlarda muhokama mavzusiga aylangan, shuningdek, aholi oʻrtasida oziq-ovqat mahsulotlarini sotish, ayirboshlash yoki baham koʻrish boʻyicha chaqiriqlar paydo boʻlmoqda.
Oleshkida endi hech qanday doʻkon ishlamayapti, aholi kiyim-kechak yoki gigiyena vositalarini topa olmayapti. Uch yil oldin Kaxovka toʻgʻoniga qilingan hujumdan beri shaharda elektr energiyasi, gaz va suv yoʻq.
Baʼzi aholi vakillari zarur mahsulotlarni izlab, minalashtirilgan yoʻllar orqali shahardan chiqib ketishga tavakkal qilgan boʻlsa-da, hozirda bu juda xavfli deb hisoblanmoqda.
Ushbu aholi vakillari shu yilning bahorida Oleshkidan chiqib ketishga muvaffaq boʻlishgan.
Oleshkida qancha odam halok boʻlganini aniqlash qiyin.
BMTning Ukrainadagi inson huquqlarini monitoring qilish missiyasi joriy yilda Oleshki va Gola Pristanda kamida 29 nafar tinch aholi halok boʻlgani va 54 kishi yaralangani haqidagi maʼlumotlarni qayd etgan.
Mahalliy koʻngillilar bu raqam ancha yuqori boʻlishi mumkin deb hisoblashadi.
Kseniya Arxipova 2022 yil yozida, Oleshki Rossiya armiyasi tomonidan egallanganidan bir necha oy oʻtgach, u yerdan qochishga muvaffaq boʻlganidan beri halok boʻlganlarni hisoblab kelmoqda.
U Oleshkiga oziq-ovqat va dori-darmon yetkazib berish hamda evakuatsiya qilishga koʻmaklashish ishlarida qatnashayotgan koʻngillidir. Mahalliy aholi unga nozik shaxsiy maʼlumotlarni ishonib topshiradi.
«Halok boʻlganlar haqida bilishim bilan ularning ism-shariflari va tugʻilgan yillari koʻrsatilgan jadval tuzib kelyapman — hozirda roʻyxatimda 1200 ga yaqin odam bor», deydi u. «Baʼzida uni yangilashga ulgurmayman, chunki roʻyxat har kuni bir yoki ikki kishiga koʻpayib bormoqda: kimdir dron hujumidan halok boʻldi, boshqa birov mina bosib oldi».
Garchi BBC bu raqamlarni mustaqil ravishda tasdiqlay olmasa-da, mahalliy aholidan biri yaqinlarini yoʻqotgani haqida shaxsiy hikoyasini soʻzlab berdi.
Tetyana — bu ham uning haqiqiy ismi emas — shu yozda Oleshkida ota-onasi halok boʻlganini aytdi. U ularning shaxsini tugʻilgan yillari va fotosuratlari bilan BBC'ga tasdiqladi, biroq oʻz xavfsizligi uchun ularni chop etmaslikni soʻradi.
«Ularni oʻz uylarida otib tashlashgan. Rossiyalik askarlar u yerga kelib, uyni tortib olmoqchi boʻlishgan», dedi u.
Aholining aytishicha, Rossiya okkupatsion rasmiylari Oleshkida halok boʻlganlarning jasadlarini dafn etishni cheklab qoʻygan, bu esa qurbonlar sonini hisoblashni yanada qiyinlashtirmoqda.
Ular «agar odam dron hujumidan halok boʻlgan, mina bosib olgan yoki boshqa biror yoʻl bilan oʻldirilgan boʻlsa, oʻliklarni dafn etishga ruxsat berishmayapti», dedi Tetyana.
BBC'ga maʼlum qilinishicha, Rossiya okkupatsion rasmiylari ushbu oʻlim holatlarini rossiyalik shifokor tomonidan oʻtkaziladigan patologoanatomik ekspertiza orqali tasdiqlashni talab qilmoqda. Oleshkida esa buning iloji yoʻq.
Uning qoʻshimcha qilishicha, faqat tabiiy sabablar bilan vafot etganlarnigina dafn etish mumkin, natijada «ayrim jasadlar dekabr oyidan beri koʻchalarda qolmoqda».
Jasadlar yo mahalliy shifoxona oʻlikxonasida «qishdan beri elektr toki yoʻqligi sababli toʻplanib qolmoqda», deydi koʻngilli Kseniya Arxipova, yoki «ularni daydi itlar yeb ketmoqda».
BBC aholidan olingan koʻplab suratlar asosida ushbu tafsilotni tasdiqladi. Ular chop etish uchun juda dahshatli.
«Bu ruhiy bosim oʻtkazish vositasidir», deydi Oleshki va Ukrainaning Rossiya tomonidan bosib olingan boshqa hududlaridagi odamlarga yordam beruvchi «Humanity» xayriya tashkiloti hammuassisi Ester Vratarova.
«Agar siz jasadni dafn etishga harakat qilsangiz, keyingi qurbon oʻzingiz boʻlasiz», deydi u.