Senat Konstitutsiyaviy sud toʻgʻrisidagi yangi qonunni maʼqulladi

Senat Konstitutsiyaviy sud toʻgʻrisidagi yangi qonunni maʼqulladi

2 oktyabrdagi majlisda Oliy Majlis Senati «Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi toʻgʻrisida»gi yangi Konstitutsiyaviy qonunni maʼqulladi. Hujjat kuchga kirishi uchun uni prezident imzolashi kerak.

Qonun toʻlaqonli elektron sud yurituvini joriy etadi, murojaatlarni dastlabki tarzda koʻrib chiqishning 15 kunlik muddatini belgilaydi, normativ hujjatni konstitutsiyaga xilof deb topish oqibatlariga aniqlik kiritadi va Konstitutsiyaviy sud sudyaligiga nomzodlar zaxirasini yaratishni nazarda tutadi.

Shu bilan birga, qonunni koʻrib chiqishda muhokama qilingan qoidalarning bir qismi amaldagi 2021 yilgi qonunda allaqachon mavjud.

Eng muhim yangiliklardan biri Konstitutsiyaviy sudning axborot tizimini joriy etish boʻladi.

U orqali murojaatlarni elektron shaklda yuborish, ularning koʻrib chiqilishini kuzatib borish, majlislarda videokonferentsaloqa va mobil ilova orqali ishtirok etish mumkin boʻladi. Shuningdek, ochiq majlislarni internetda toʻgʻridan-toʻgʻri translyatsiya qilish imkoniyati nazarda tutilgan.

Elektron protsessual hujjatlar qogʻoz shaklidagi hujjatlar bilan bir xil yuridik kuchga ega boʻladi. Majlis bayonnomalarini elektron shaklda rasmiylashtirish va elektron raqamli imzo bilan tasdiqlash mumkin boʻladi.

Amaldagi qonunda alohida toʻlaqonli elektron konstitutsiyaviy sud yurituvi rejimi mavjud emas. U murojaatlarni topshirish va koʻrib chiqishning anʼanaviy tartibini tartibga soladi va faqat majlislar davomida audio va videoyozuvlardan foydalanishga yoʻl qoʻyadi.

Yangi qonun kelib tushgan murojaatlarni 15 kun ichida dastlabki tarzda koʻrib chiqishning alohida bosqichini joriy etadi. Ushbu bosqichda Konstitutsiyaviy sudning vakolati, ariza beruvchining vakolatlari va murojaatga qoʻyiladigan talablarga rioya etilganligi tekshiriladi.

Agar masala Konstitutsiyaviy sud vakolatiga kirmasa, murojaat vakolatli organga yuborilishi yoki uni qabul qilish rad etilishi mumkin.

Amaldagi qonunda ham murojaatni roʻyxatdan oʻtkazish, uni sudyalar tomonidan dastlabki tarzda oʻrganish, koʻrib chiqish uchun qabul qilish yoki rad etish nazarda tutilgan. Biroq, ushbu bosqich uchun alohida umumiy 15 kunlik muddat belgilanmagan.

Fuqarolar va yuridik shaxslarning Konstitutsiyaviy sudga shikoyat bilan murojaat qilish imkoniyatining oʻzi yangilik emas.

Amaldagi qonun sud tomonidan muayyan ishda qoʻllanilgan qonunning konstitutsiyaviylikka muvofiqligini, agar sud orqali himoya qilishning boshqa barcha vositalari tugagan boʻlsa, nizolashishga allaqachon ruxsat beradi.

Yangi qonun bunday shikoyatlarni berish tartibini, ilova qilinadigan hujjatlar roʻyxatini va ariza beruvchi sud orqali himoyalanishning boshqa usullaridan foydalanganini tasdiqlashni batafsilroq tartibga soladi.

Davlat hisobidan yuridik yordam koʻrsatuvchi advokatning ishtirok etish imkoniyati ham amaldagi qonunchilikda nazarda tutilgan va 2026 yildan boshlab amal qiladi.

Muhim oʻzgarish davlat organi Konstitutsiyaviy sud qaroridan keyin oʻz normativ-huquqiy hujjatini Konstitutsiyaga muvofiqlashtirishi kerak boʻlgan muddatga tegishli.

Hozirda buning uchun bir oydan koʻp boʻlmagan muddat beriladi. Yangi qonun uch oygacha boʻlgan muddatni yoki Konstitutsiyaviy sudning oʻzi tomonidan belgilangan boshqa muddatni belgilaydi.

Shu bilan birga, davlat organlarining konstitutsiyaga xilof deb topilgan normativ hujjat asosida qabul qilingan qarorlarini bir oy ichida qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi qoida amalda saqlanib qolmoqda: bunday norma amaldagi qonunda allaqachon mavjud.

Konstitutsiyaviy sud toʻgʻrisidagi qonunda keyinchalik konstitutsiyaga xilof deb topilgan normativ hujjat asosida chiqarilgan sud hujjatlarini qayta koʻrib chiqish tartibining toʻgʻridan-toʻgʻri mustahkamlanishi yangilikdir.

Senat majlisida, shuningdek, Konstitutsiyaviy sudning qarorlari va xulosalari ular qabul qilinganidan keyin uch kun ichida eʼlon qilinishi kerakligi taʼkidlandi.

Biroq, bu talab allaqachon amal qilmoqda: amaldagi qonunda Konstitutsiyaviy sud qarorlari va xulosalarini uch kun ichida rasmiy eʼlon qilish nazarda tutilgan.

Ushbu qismda yangi qonun asosan sud hujjatlari turlarini tizimlashtiradi: asosiy masalalar boʻyicha qarorlar, boshqa masalalar boʻyicha xulosalar, protsessual masalalar boʻyicha esa ajrimlar qabul qilinadi.

Amaldagi qonunchilikda konstitutsiyaviy qonuniylik holati toʻgʻrisidagi axborotni tayyorlash allaqachon nazarda tutilgan.

Yangi qonun ushbu tartibni batafsilroq tavsiflaydi: Konstitutsiyaviy sud har yili sud amaliyotini umumlashtirish asosida bunday axborotni tayyorlaydi, uni birinchi chorakda koʻrib chiqadi hamda Oliy Majlis palatalari va prezidentga yuboradi.

Bundan tashqari, sud davlat organlari tomonidan hujjatda bayon etilgan taklif va tavsiyalarning koʻrib chiqilishi natijalarini muhokama qilishi mumkin boʻladi.

Sudyalar hamdoʻstligi Oliy kengashi bilan birgalikda Konstitutsiyaviy sud sudyaligi lavozimlariga nomzodlar zaxirasini shakllantirish alohida yangilik boʻladi.

Amaldagi qonunda nomzodlarga qoʻyiladigan talablar va sudyalarni saylash tartibi belgilangan, biroq bunday kadrlar zaxirasining alohida mexanizmi nazarda tutilmagan.

Yangi qonun, shuningdek, ilmiy-konsultativ kengash faoliyatini va sudni moliyalashtirishning ayrim masalalarini batafsilroq tartibga soladi.

Soʻnggi oʻn yil ichida Konstitutsiyaviy sud toʻgʻrisidagi qonunchilik uchinchi marta — 2017 yilda, 2021 yilda va hozir qayta koʻrib chiqilmoqda. Yangi qonun loyihasi ishlab chiqilayotgani haqida avgust oyi oʻrtalarida Oʻzbekiston Konstitutsiyaviy sudi raisi Mirza-Ulugʻbek Abdusalomov maʼlum qilgan edi.