«Samarqand nigohi – 2040» BMT Bosh Assambleyasining rasmiy hujjati deb eʼlon qilindi

«Samarqand qarashi – 2040» BMT Bosh Assambleyasining rasmiy hujjati maqomini oldi

Oʻzbekistonda 2026 yil 28–29 sentyabr kunlari boʻlib oʻtgan Inson huquqlari boʻyicha V Samarqand forumining «Samarqand qarashi – 2040: inson qadr-qimmati, tenglik va barqaror rivojlanish yoʻlida global hamkorlik» nomli yakuniy hujjati BMT Bosh Assambleyasi 81-sessiyasining rasmiy hujjati (A/81/444) sifatida qabul qilindi. Matn BMTning oltita rasmiy tilida joylashtirilgan.

Hujjat muqaddima, oltita boʻlim va 24 ta banddan iborat boʻlib, unga uni amalga oshirish boʻyicha «Yoʻl xaritasi» ilova qilingan. Muqaddimada Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar toʻgʻrisidagi xalqaro pakt hamda Fuqarolik va siyosiy huquqlar toʻgʻrisidagi xalqaro paktning 60 yilligi, Rivojlanish huquqi toʻgʻrisidagi deklaratsiyaning 40 yilligi va Nogironlar huquqlari toʻgʻrisidagi konventsiyaning 20 yilligi kabi sanalarning ahamiyati alohida taʼkidlanadi.

Matnda 1993 yilgi Vena deklaratsiyasi va Harakatlar dasturiga, 2030 yilgacha boʻlgan davrda barqaror rivojlanish sohasidagi Kun tartibiga va 2024 yilgi Kelajak uchun paktga havolalar mavjud.

Hujjatda oltita rahbariy tamoyil, shuningdek, toʻqqizta ustuvor yoʻnalish boʻyicha harakat qilishga chaqiriqlar mustahkamlangan. Ular orasida — xalqaro shartnomalarni milliy darajada amalga oshirish, rivojlanish huquqi va ijtimoiy adolat, inklyuziv jamiyat barpo etish, demografik oʻzgarishlar va avlodlar solidarligi, xotin-qizlar huquqlari va iqlim adolati, raqamli muhit va sunʼiy intellekt, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi, fuqarosizlikning oldini olish, shuningdek, tinchlik, xavfsizlik va xalqaro insonparvarlik huquqi masalalari bor.

Hujjatda alohida 2040 yilgacha fuqarosizlik holatlarining sezilarli darajada kamayishiga erishish va Orol dengizi inqirozining ekologik hamda ijtimoiy oqibatlariga alohida eʼtibor qaratishga chaqiriq oʻz aksini topgan. Bundan tashqari, ishtirokchilar Markaziy Osiyo uchun «Xotin-qizlar, tinchlik va xavfsizlik» kun tartibini amalga oshirish boʻyicha birinchi Mintaqaviy harakatlar rejasi tayyorlanishini qutladilar.

Shuningdek, hujjatda Oʻzbekistonning 2027–2029 yillarda Qoʻshilmaslik harakatida raislik qilishi va 2031 yilda respublikada BMTning Jinoyatchilikning oldini olish va jinoiy odil sudlov boʻyicha XVI Kongressi oʻtkazilishi toʻgʻrisidagi qaror qutlanadi.

Inson huquqlari boʻyicha V Samarqand forumi ishtirokchilari BMTning Inson huquqlari boʻyicha oliy komissarining «Inson huquqlari boʻyicha global alyans» tuzish haqidagi tashabbusini qoʻllab-quvvatladilar.

Bundan tashqari, ishtirokchilar Samarqand forumini xalqaro muloqot uchun doimiy maydonga aylantirishni va Xalqaro paktlarni amalga oshirish boʻyicha Raqamli hamkorlik Samarqand platformasini yaratishni taklif etdilar.

Hujjatga ilova qilingan «Yoʻl xaritasi» 8 ta tadbirni oʻz ichiga oladi va indikativ hamda ixtiyoriy xususiyatga ega. Unga muvofiq, 2027 yilda ustuvor yoʻnalishlar boʻyicha koʻrsatkichlar tizimi ishlab chiqiladi va raqamli platforma kontseptsiyasi boʻyicha maslahatlashuvlar boʻlib oʻtadi.

Bundan tashqari, 2027–2030 yillarda hujjat qoidalarini milliy strategiyalar va harakatlar dasturlariga kiritish, 2028 yilda — ilgarilashning birinchi ixtiyoriy sharhini oʻtkazish, 2030 yilda esa — hujjatning Barqaror rivojlanish maqsadlari bilan bogʻliqligini tahlil qilish koʻzda tutilgan.

2036 yilda, Xalqaro paktlarning 70 yilligi, Rivojlanish huquqi toʻgʻrisidagi deklaratsiyaning 50 yilligi va Nogironlar huquqlari toʻgʻrisidagi konventsiyaning 30 yilligi munosabati bilan yubiley sharhi, 2040 yilda esa yakuniy ixtiyoriy sharh oʻtkaziladi.

Yakuniy hujjatning bir qator tadbirlari boʻyicha ijrochi sifatida Oʻzbekiston Respublikasi Inson huquqlari boʻyicha Milliy markazi belgilangan.