Samarqand forumi: inson huquqlari sohasidagi yangi muammolar muhokamasi

Samarqand forumi: inson huquqlari sohasidagi yangi tahdidlar muhokamasi

Oʻzbekistonda «Inson huquqlari toʻgʻrisidagi xalqaro paktlarning 60 yilligi va Taraqqiyot huquqi toʻgʻrisidagi Deklaratsiyaning 40 yilligi: inson qadr-qimmati, tenglik va barqaror rivojlanish yoʻlida global sheriklik» mavzusida V Samarqand inson huquqlari forumi boʻlib oʻtmoqda.

Forum bir qator yubiley sanalariga bagʻishlangan. Bu yil Fuqarolik va siyosiy huquqlar toʻgʻrisidagi xalqaro pakt hamda Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar toʻgʻrisidagi xalqaro pakt qabul qilinganiga 60 yil, Taraqqiyot huquqi toʻgʻrisidagi Deklaratsiyaga 40 yil, Nogironlar huquqlari toʻgʻrisidagi Konventsiyaga 20 yil toʻladi. Bundan tashqari, Oʻzbekiston Respublikasi Inson huquqlari boʻyicha milliy markazi tashkil etilganining 30 yilligi nishonlanmoqda.

– Men Oʻzbekistonga, avvalambor, hamkasblarimni Inson huquqlari boʻyicha milliy markaz tashkil etilganining oʻttiz yilligi bilan tabriklash uchun keldim. Tashrif doirasida, shuningdek, Hamdoʻstlikning eng yosh organlaridan biri boʻlgan, bor-yoʻgʻi uchinchi yil ishlayotgan va yetti davlat vakillarini birlashtirgan MDH Inson huquqlari boʻyicha komissiyasi faoliyatini taqdim etishni istardim. Bu vaqt ichida muayyan ish tajribasi shakllandi: konstruktiv muloqot boʻlib oʻtdi, bir qator mavzuiy maʼruzalar tayyorlandi, ular mening fikrimcha, xalqaro tashkilotlar vakillari uchun ham qiziqarli boʻlishi mumkin. Bugungi kunga qadar Komissiyaning oltita yigʻilishi boʻlib oʻtdi, yettinchisi tayyorlanmoqda va hozircha ishtirokchi davlatlar umumiy qaror va yagona yondashuvni ishlab chiqa olmagan birorta ham masala boʻlgani yoʻq. Bu hamkorlikni yanada rivojlantirish uchun juda muhimdir. Har yili Komissiya MDH Davlat rahbarlari kengashiga maʼruza taqdim etadi. Bizning asosiy maqsadimiz – Hamdoʻstlik makonida inson huquqlari sohasidagi yondashuvlarni, shu jumladan normativ-huquqiy bazani takomillashtirish, ilgʻor tajriba almashish va inson huquqlari amalga oshirilishini monitoring qilish nuqtai nazaridan unifikatsiya qilishdir, – dedi MDH Inson huquqlari boʻyicha komissiyasi raisi Yevgeniya Paramonova.

Forum ishida oflayn va onlayn formatlarda 200 dan ortiq vakil ishtirok etmoqda: 10 ta xalqaro, 8 ta mintaqaviy tashkilot, xorijiy davlatlarning 8 ta inson huquqlari boʻyicha milliy institutlari, inson huquqlari boʻyicha 30 dan ortiq yetakchi milliy va xorijiy ekspertlar, tadqiqot markazlari, fuqarolik jamiyati, ommaviy axborot vositalari hamda xalqaro, mintaqaviy, xorijiy va milliy tashkilotlarning biznes doiralari vakillari.

«Inson huquqlari xalqaro tizimiga boʻlgan ishonch, avvalambor, inson oʻz kundalik hayotida his qiladigan natijalar bilan mustahkamlanadi. Samarqand forumi xalqaro majburiyatlar amaliy yechimlarga aylanadigan maydonga aylanishi lozim», – deb taʼkidladi oʻz qutlov soʻzida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Raisi Tanzila Narbayeva.

Forum ishtirokchilari yettita parallel shoʻʼbada ish olib bordilar. Muhokamalar markazida taʼlim va sogʻliqni saqlash, munosib mehnat va ijtimoiy himoya, kambagʻallik va tengsizlikni qisqartirish huquqlari, Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishda xalqaro hamkorlik va moliyaviy institutlarning roli, qurolli mojarolar sharoitida madaniy boyliklarni himoya qilish masalalari turdi. Shuningdek, demografik oʻzgarishlar, jumladan, aholining qarishi, taʼlim, sogʻliqni saqlash va inson kapitaliga investitsiyalar kiritish, gender tengligi va boshqa koʻplab mavzular koʻrib chiqildi.

Zamonamizning yangi tahdidlariga alohida urgʻu berildi.

– Bugun global makonda biz xalqaro shartnomalarni buzuvchi koʻplab ziddiyatli va nizoli vaziyatlarni kuzatmoqdamiz. Anʼanaviy xavf-xatarlar bilan bir qatorda, zamonaviylik yangi tahdidlarni ham taqdim etmoqda. Birinchi navbatda, bu kiberxavfsizlik masalalari va sunʼiy intellektning jadal rivojlanishidir. Bir tomondan, SI keng imkoniyatlar ochadi, lekin ikkinchi tomondan – uning evolyutsiyasi insonning asosiy huquqlariga qanday taʼsir qiladi, degan savol tugʻiladi. Oʻzbekiston rahbariyati har doim global makonda har bir fuqaroning himoyasi uchun kiberxavfsizlikning axloqiy qoidalari aniq shakllantirilishi va joriy etilishi tarafdori boʻlib kelgan. Ekologik va iqlim xavfsizligi masalalari ham xuddi shunday dolzarb boʻlib qolmoqda. Iqlim oʻzgarishi insonlar hayotiy faoliyatiga bevosita taʼsir qiladi va oʻzida oʻzaro bogʻliq toʻrtta asosiy komponentni: energetika, oziq-ovqat, suv va ekologik xavfsizlikni qamrab oladi. Bugungi kunda ushbu yoʻnalishda xalqaro sheriklik faol yoʻlga qoʻyilmoqda. Biroq biz nafaqat xalqaro hujjatlarni qabul qilishimiz, balki ularning ilgʻor normalarini milliy qonunchiligimizga tezkorlik bilan joriy etishimiz kerak, – dedi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Xalqaro ishlar qoʻmitasi raisi oʻrinbosari Dilorom Fayziyeva.

Insoniyat duch kelayotgan global tahdidlar sharoitida zamonaviy voqelikni hisobga olgan holda inson huquqlarini himoya qilishning universal tizimini takomillashtirish eng dolzarb vazifalardan biriga aylanmoqda.

– Osiyoda hamkorlik va ishonch choralari boʻyicha kengash – OHICHK doirasida biz inson oʻlchovi kontekstida inson huquqlarini himoya qilish masalalari bilan faol shugʻullanyapmiz va Oʻzbekiston ushbu yoʻnalish boʻyicha muvofiqlashtiruvchi mamlakat hisoblanadi. Oʻzbekiston soʻnggi yillarda inson oʻlchovini rivojlantirishga salmoqli hissa qoʻshdi va inson huquqlarini himoya qilishga bagʻishlangan bir qator tadbirlarni tashkil etdi. Tashkilotimiz doirasida ham hamkorlikning yangi mexanizmlari, xususan, Xotin-qizlar masalalari boʻyicha kengash tashkil etilmoqda, davlat oliy taʼlim muassasalarini birlashtiruvchi yetakchi universitetlar tarmogʻi rivojlanmoqda. Ushbu yoʻnalishlarda inson huquqlarini himoya qilish, xotin-qizlar va qizlarning imkoniyatlarini kengaytirish, yoshlarni jalb etish masalalariga alohida eʼtibor qaratgan holda katta ishlar olib borilmoqda. Iqlim oʻzgarishi va boshqa global jarayonlar kontekstida yuzaga kelayotgan muammolarga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Biz ushbu mavzularni OHICHK doirasidagi ishonch choralari boʻyicha tegishli tadbirlarga kiritishni boshladik, – deb taʼkidladi Osiyoda hamkorlik va ishonch choralari boʻyicha kengash (OHICHK) Bosh kotibi oʻrinbosari Chang Ling.

Samarqand inson huquqlari forumi har ikki yilda bir marta oʻtkaziladi va inson huquqlarining turli sohalaridagi dolzarb masalalarni muhokama qilish hamda samarali yechimlarni izlash uchun noyob muloqot maydoni sifatida oʻzini namoyon etishga ulgurdi.

Forum Oʻzbekiston Respublikasi Inson huquqlari boʻyicha milliy markazi tomonidan Tashqi ishlar vazirligi, shuningdek, BMT Inson huquqlari boʻyicha oliy komissari Boshqarmasi, YEXHT, Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi hamda Xalqaro taraqqiyot va adolat markazi bilan hamkorlikda tashkil etildi.