Raqamli egizaklar va yo‘qotilayotgan energiyadan foydalanish. Fransuz kompaniyalari O‘zbekistonga nimalarni taklif qilmoqda?

Raqamli egizaklar va yo‘qotilayotgan energiyadan foydalanish: fransuz kompaniyalari O‘zbekistonga nimalarni taklif qilmoqda?

Agar ularning takliflari tanlansa, fransuz kompaniyalari O‘zbekistondagi faoliyatini kengaytirishga tayyor, dedi Fransiya Yevropa va tashqi ishlar vazirining transport hamda barqaror shaharlarni rivojlantirish masalalari bo‘yicha maxsus vakili.

O‘zbekistonga tashrifi davomida maxsus vakil O‘zbekiston Prezidenti administratsiyasida, Transport, Energetika, Iqtisodiyot va moliya, Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirliklarida, shuningdek, Turizm qo‘mitasi va Yangi Toshkent direksiyasida uchrashuvlar o‘tkazdi.

Jerar Volf Gazeta’ga bergan intervyusida shaharsozlikni rivojlantirishdagi turli yondashuvlar va fransuz kompaniyalari O‘zbekiston shaharlarini rivojlantirish uchun qanday innovatsiyalarni taklif qilayotgani haqida so‘zlab berdi.

— Shaharlarni rivojlantirish sohasida ko‘plab chaqiriqlar mavjud. Bizning vazifamiz O‘zbekiston vazirliklari vakillari, shahar hokimiyatlari, shaharlarni boshqarishga mas’ul shaxslarning savollariga javob berishga harakat qilish va nima bilan yordam berishimiz mumkinligini ko‘rib chiqishdan iborat edi.

Menda ikkita vazifa bor. Davlat yo‘nalishi bo‘yicha barqaror shaharlar va transport masalalari bilan shug‘ullanaman. Bu shahar rivojlanishi bilan bog‘liq keng ko‘lamli vazifalarni qamrab oladi. Bundan tashqari, men xususiy sektor bilan ham ishlayman: Fransiyaning MEDEF birlashmasida barqaror shaharlar bo‘yicha ishchi guruhga rahbarlik qilaman.

Bu yerda biz elchi va uning jamoasi bilan birgalikda O‘zbekistonga barqaror shaharlar sohasidagi eng yaxshi fransuz yechimlarini taklif qilishga harakat qilyapmiz. So‘ngra O‘zbekiston tomoni o‘zi foydalanmoqchi bo‘lganlarini tanlab olishi kerak bo‘ladi, shundan keyin kompaniyalar aniq texnik yechimlarni taklif qilishi mumkin. Ammo avvalo, siz shaharlaringizni qanday tashkil qilmoqchi ekaningizni aniq tushunib olish kerak.

Asosiy mavzulardan biri — Yangi Toshkent: biz yangi shahar oldida turgan vazifalarni hal qilishda qanday yordam berishimiz mumkinligini muhokama qildik.

— Qandaydir bitta loyihaga e’tibor qaratish bizning delegatsiyamizning maqsadi emas. Biz kengroq miqyosda Toshkent yoki umuman mamlakat uchun mos yechimlarni topishda qanday yordam berishimiz mumkinligini ko‘rmoqchimiz.

Biz, fransuzlar, o‘zimizni eng zo‘rimiz, degan da’voda emasmiz. Ammo bizda urbanizatsiya masalalari bo‘yicha kompleks qarash va turli mamlakatlarda ishlash tajribasi bor.

Bizda uzoq tarixga ega kompaniyalar bor: men avval ishlagan Fransuz tajribasining muhim qismi Ikkinchi jahon urushidan keyin mamlakatni tiklash bilan bog‘liq. O‘sha paytda milliy darajada ishlagan kompaniyalar keyinchalik yirik xalqaro ishtirokchilarga aylandi.

Uchrashuvlar davomida biz kompaniyalar bilan birgalikda eng mos yechimlarni qanday taklif qilishni muhokama qildik. Axir O‘zbekistonga mos keladigan narsa Osiyoning boshqa qismlari yoki Lotin Amerikasidagi kabi bo‘lishi shart emas. Taklif mamlakatning mavjud sharoitlariga va rivojlanish modeliga mos kelishi kerak.

— Shahar dunyoning qayerida bo‘lmasin — to‘rtta asosiy xizmatdan iborat mozaikadir. Shahar ishlashi uchun unda suv, energiya, transport bo‘lishi, shuningdek, chiqindilar muammosi hal qilinishi kerak.

Beshinchi element ham bor — sog‘liqni saqlash, shifoxonalar kerak, lekin bu biroz boshqacha turdagi xizmat.

To‘rtta asosiy yo‘nalishning har biri bo‘yicha biz yechimlarni taklif qilishimiz mumkin — bir xil bo‘lishi shart emas, balki aniq bir mamlakatga moslashtirilgan yechimlarni. Va bu sohalarning barchasida gap dekarbonizatsiya (uglerod chiqindilarini kamaytirish) haqida bormoqda.

Uglerod chiqindilari kamroq bo‘lgan transport — bu tushunarli misol. Biroq bu energetika, suv ta’minoti va chiqindilarni qayta ishlashga ham tegishli. Yo ishlab chiqarishda, jumladan, energiya ishlab chiqarishda chiqindilarni kamaytiramiz, yoki yopiq sikldagi iqtisodiyot (sirkulyar iqtisodiyot) tamoyillarini joriy qilamiz.

Chiqindilardan energiya olish hozirda ancha keng tarqalgan va bu yo‘nalishda oldinga borish kerak. Suv ta’minoti tizimlarida yopiq sikldagi iqtisodiyotni qo‘llashga ham shunday yondashiladi.

Yana bir yo‘nalish — “chiqindi energiya”dan (ortiqcha energiyadan) foydalanish, ya’ni uskunalar ishlashi jarayonida hosil bo‘ladigan, lekin odatda tarqalib ketadigan va foydalanilmaydigan energiya. Masalan, data-markazlarning serverlari juda ko‘p miqdorda issiqlik ajratadi. Uni yig‘ib, binolarni isitish yoki suvni isitish uchun ishlatish mumkin.

Parijdagi Olimpiya o‘yinlari uchun qurilgan Suv sport turlari markazini (Centre Aquatique Olympique) olaylik. Bu ulkan bino. Uni isitish, sovutish, basseynlardagi suvni tozalash kerak — bularning barchasi katta energiya talab qiladi.

Bu markazda yondosh data-markaz va binoning o‘z server xonasidan chiqadigan issiqlik, shuningdek, quyosh panellari va boshqa yechimlardan foydalaniladi. Uning energiyaga bo‘lgan ehtiyojining 90 foizga yaqini qayta tiklanuvchi manbalar va issiqlikni utilizatsiya qilish hisobiga qoplanadi.

Bu biz bu yerda taklif qilayotgan misollardan biridir. Albatta suv sport turlari markazi uchun bo‘lishi shart emas: bunday yondashuvlarni turli vaziyatlarda qo‘llash mumkin.

Biz o‘z tajribamiz bilan mamnuniyat bilan bo‘lishishga tayyormiz. Barchasi ochiq: o‘zbekistonlik vazirlar kelib, ko‘rishlari mumkin, biz esa bu qanday ishlashini tushuntirib beramiz.

Shu bilan birga, texnik yechimga biz boshqalarning takliflarida doim ham bo‘lavermaydigan ikkita elementni qo‘shamiz.

Birinchisi — odamlarni o‘qitish. Ko‘pchilik kompaniyalar: “Mana bizning eng yaxshi yechimimiz. Uning narxi shuncha”, deyishi mumkin. Biz bu bilan cheklanmaymiz. Biz: “Mana bizning yechimimiz va biz sizning mutaxassislaringizni undan foydalanishga o‘rgatamiz”, deymiz.

Agar sizga avtomobil berishsa, lekin haydashni bilmasangiz, hech qayerga borolmaysiz. Bu yerda ham shunday. Agar siz suv sport turlari markazi uchun yuqori texnologik uskuna olsangiz-u, uni qanday boshqarishni bilmasangiz, sizda jiddiy muammolar yuzaga keladi.

Shuning uchun ekspluatatsiya qilishni amaliy o‘rgatish taklifimizning ajralmas qismidir.

Ikkinchi element — innovatsiyalar. Biz o‘z takliflarimizga dekarbonizatsiya bilan, shuningdek, obyektni qanday qilib eng yaxshi tarzda qurish bilan bog‘liq innovatsiyalarning imkon qadar maksimal hajmini kiritishga harakat qilamiz.

Aynan shuning uchun ham infratuzilma loyihalariga biz raqamli egizaklarni (sifrovыye dvoyniki) kiritamiz. Bizningcha, bugungi kunda bu — tramvay, bino yoki ishlatilishi kerak bo‘lgan boshqa infratuzilma bo‘lsin — obyektning uzoq muddatli istiqbolda muvaffaqiyatli ishlashi shartlaridan biridir.

Yangi Toshkentdagi yangi binoni olaylik. Raqamli egizak yordamida uning joylashuvi energiya iste’moliga qanday ta’sir qilishini oldindan baholash mumkin. Agar binoni shimolga yoki janubga qaratsa, quyosh, shamol va boshqa omillar tufayli ko‘rsatkichlar turlicha bo‘ladi. Model isitish va sovutishga bo‘lgan ehtiyoj eng kam bo‘ladigan holatni tanlash imkonini beradi.

Bu transport tizimlariga — tramvay, metro yoki shahar osma yo‘liga (kanat yo‘liga) ham tegishli. Raqamli egizak yordamida eng mos yo‘nalishni tanlash mumkin: masalan, osma yo‘l uchun shamol ta’siri kamroq bo‘lgan yoki tramvay uchun eng mos keladigan ko‘cha orqali.

Bugungi kunda bu takliflarimizning majburiy qismidir. Boshqa mamlakatlar takliflarida doim ham unday emas.

— Bizningcha, shahar va mamlakat faqat bitta yechimga tayanib qolishi mumkin emas. Bizning shahar muammolariga yondashuvimiz har doim turli yechimlarni uyg‘unlashtirish va bir transport turidan boshqasiga o‘tish mumkin bo‘lgan almashinuv tugunlarini yaratishdan iboratdir.

Shu bilan birga, Toshkent uchun yechim — tramvay va shu narsa Samarqandga yoki boshqa biron bir shaharga ham mos keladi, deb bo‘lmaydi. Shaharning geografiyasi va tarixi ma’lum bir transport turini joriy qilishga yo‘l qo‘ymasligi mumkin.

Yangi Toshkent kabi yangi shahar qurayotganingizda, tramvay yoki boshqa transport tizimiga ega bo‘lishni xohlashingizni hisobga olib, makonni oldindan tashkil qilishingiz mumkin. Agar shahar allaqachon qurilgan bo‘lsa, mavjud sharoitlarga moslashish kerak.

Samarqandda tramvay o‘tishi uchun masjidni boshqa joyga ko‘chirib bo‘lmaydi. Yangi Toshkentni noldan qurayotganingizda esa sizda boshqa imkoniyatlar bo‘ladi. Bu boshqa vazifa.

Biz eng mos yechimni taklif qilish uchun mahalliy hokimiyat so‘rovlariga moslashamiz. Va u har doim turli xil transport turlarining uyg‘unligini nazarda tutadi.

Agar odam avtobusga o‘tirsa va keyin osma yo‘lga yoki metroga o‘tmoqchi bo‘lsa, hammasi o‘zaro muvofiqlashtirilgan va bog‘langan bo‘lishi kerak. Aks holda tizim ishlamaydi. Biz transportni tashkil qilishga aynan shunday yondashamiz.

— Men O‘zbekistonda biznes yuritish haqida muammo sifatida emas, balki bir qator yechimlar sifatida gapirgan bo‘lardim.

Ikki kun ichida o‘tkazgan uchrashuvlarimiz shuni ko‘rsatdiki: suhbatdoshlarimiz mavjud bo‘lgan eng yaxshi yechimlarni joriy etishni tezlashtirishga intilmoqda. Ular buni imkon qadar tezroq olishni xohlashyapti.

Shu bilan birga, ular biz mutaxassislarni tayyorlashni ko‘zda tutayotganimizni qadrlamoqda. Agar biz elektr energetikasi, chiqindilarni qayta ishlash yoki, masalan, chiqindilardan energiya olish haqida gapiradigan bo‘lsak, texnik va ilmiy nuqtai nazardan bular oson vazifalar emas. Optimal samaradorlikni ta’minlash uchun juda yaxshi tayyorgarlikdan o‘tgan odamlar kerak.

Shuning uchun biz har doim ham texnik yechim, ham mutaxassislaringizni qanday o‘qitishimiz haqidagi tushuntirish bilan kelamiz.

Ushbu ikki kun davomida biz mavjud yechimlar haqida so‘zlab berdik va bitta vazifaga turli yondashuvlarni qanday qilib eng yaxshi tarzda uyg‘unlashtirishni muhokama qildik. Yagona javob yo‘q — yechimlarning uyg‘unligi kerak.

Biz shuningdek, uchrashgan rasmiylarimiz uzoq muddatli natijadan juda manfaatdor ekanini his qildik. Bu nafaqat odamlarni o‘qitishni, balki texnik yo‘qotishlarga e’tibor qaratishni ham anglatadi. Ular elektr tarmoqlarida ham, suv ta’minoti tizimlarida ham yuzaga keladi. Sodda qilib tushuntirganda, ikkita variant bor. Vodoprovod quvurlarini o‘rnatib, ularni birlashtirib — shu bilan ishni tugatish mumkin. Yoki bir vaqtning o‘zida yo‘qotishlar yuzaga kelayotganini aniqlash imkonini beruvchi datchiklar tizimini o‘rnatish mumkin. Agar ular paydo bo‘lsa, tizim signal beradi va ularni imkon qadar cheklash uchun choralar ko‘rish mumkin bo‘ladi.

Biz aynan shunday ishlaymiz: turli yechimlarni taklif qilamiz, mutaxassislarni o‘qitishni ko‘zda tutamiz hamda samaradorlikni saqlash, energiya va boshqa resurslar yo‘qotishlarini kamaytirish imkonini beruvchi texnologiyalardan foydalanamiz.

— Ular bu mamlakatga ko‘proq sarmoya kiritishga tayyormi? Javob aniq: ha, shak-shubhasiz, agar bizni tanlashsa.

Biroq bu ikki kun ichidagi uchrashuvlar, xususan, Yangi Toshkentda bosh vazir o‘rinbosari va boshqa rasmiylar bilan bo‘lgan uchrashuv fransuz yechimlariga qiziqish borligini ko‘rsatdi.

Bilamizki, bu yerda boshqa davlatlar vakillari ham ishlamoqda. Bu mutlaqo tabiiy holat: O‘zbekiston faqat bitta davlatga qaram bo‘lib qolish niyatida emas.

Biz hozircha to‘xtalib o‘tmagan yana bir jihat bor — bu universitetlar va yosh mutaxassislar bilan hamkorlik.

Yangi Toshkentdagi uchrashuvda bu yerda ulkan universitet markazi yaratilayotganiga e’tibor qaratdim. Biz muhandislik yo‘nalishi talabalarini qabul qilishga tayyormiz. Biz Fransiyada ham, o‘zimiz ishlayotgan mamlakatlarda ham yosh muhandislar va texnik mutaxassislik talabalari bilan hamkorlik qilishni juda muhim deb hisoblaymiz.

Yoshlarni ertangi kunga yaxshiroq tayyorlash uchun biz shahar loyihalari bo‘yicha hamkorlik qilishga va universitetlar o‘rtasidagi aloqalarni rivojlantirishga tayyormiz. Gap bir martalik loyiha haqida ketmayapti — biz kelajakka birgalikda tayyorgarlik ko‘rishga harakat qilyapmiz. Bizning DNK’imiz shundayki, mahalliy yosh avlod ishtirokisiz shaharlarni qurishni, tiklashni yoki ularni qurishda yordam berishni tasavvur qila olmaymiz. Axir o‘n yildan keyin aynan shu odamlar u yerda yashaydi-ku. Bu fransuz qarashining bir qismidir.

— Birinchi navbatda, men Fransiyaning EDF elektr energetika kompaniyasida ikkinchi odam bo‘lganman. Xitoylik hamkorlar bilan birgalikda atom elektr stansiyalarini qurganmiz, shuning uchun men Xitoy takliflarini bo‘lmag‘ur narsa, deb aytadigan odam emasman. Bu haqiqatga to‘g‘ri kelmaydi.

Ikkinchidan: raqobat — bu raqobat. Ba’zida taklif arzonroq, ba’zida esa narxi bir xil bo‘ladi.

Hammasi aynan nima qidirayotganingizga va taklifga nimalar kiritilganiga bog‘liq. Siz biror narsa sotib olishingiz mumkin, shundan so‘ng sizga: “Endi ishlating”, deyishadi. Yoki buni u bilan ishlaydigan odamlarni o‘qitish bilan birga sotib olishingiz mumkin.

Xitoy kompaniyalari ham, boshqalar kabi, mutaxassislarni o‘qitishga tayyor. Lekin ba’zida ular: “Albatta, o‘z odamlaringizni o‘zingiz tayyorlasangiz, arzonroq tushadi”, deyishadi.

Men buni yomon demayapman. Bu sizning tanlovingiz. Shunchaki gap boshqa xil taklif haqida bormoqda.

Biz, albatta, komplayens qoidalariga rioya qilgan taqdirda, xitoylik, hindistonlik va boshqa hamkasblarimizni hurmat qilamiz. O‘z tomonimizdan biz mavjud bo‘lgan eng yaxshi texnologiyalarni taklif qilishga harakat qilamiz.

Biz O‘zbekiston aholisining o‘sish sur’atlaridan chindan ham hayratda qoldik — bu harakatni tezroq qilish kerakligini anglatadi.

Har qanday mamlakat nimadir taklif qilishi mumkin. Ammo aytaylik, sizda 100 ta metro vagoni bor. Agar ularni qanday ekspluatatsiya qilishni hech kim bilmasa, siz hali ishga tayyor emassiz.

Ba’zan bizning taklifimiz eng arzoni bo‘lmasligi mumkin. Lekin eng arzoni bu eng samaralisi degani emas. Biz boshqa mamlakatlar kompaniyalari, shu jumladan Hindiston kompaniyalari bilan ham ishlaymiz — Fransiyaning o‘zida ham. Bizning vazifamiz aynan nimani taklif qilayotganimizni tushuntirishdan iborat.

Elchi va uning jamoasi bilan birgalikda shuni his qildik: O‘zbekiston oldida turgan vazifa ko‘lami shunchalik kattaki, bu yerda Fransiyada aytadiganlaridek “pishloqmi yoki desert?” deb tanlab bo‘lmaydi. Pishloq ham, desert ham kerak — hammaning ishtiroki zarur. Aks holda juda qiyin bo‘ladi.