“Quyoshli yurt kivisi boshqacha bo‘larkan” – xonadonida kivi yetishtirayotgan quvalik bog‘bon
Quva tumanida yashovchi Esonjon ota Hoshimov xonadoniga kivi ko‘chati ekkan edi. Oradan 5 yil o‘tib ekkan daraxti mevaga kirdi. Tomorqa ko‘zni quvnatadigan kivizorga aylangan. Bog‘bon ota nevarasi bilan kivi urug‘idan ko‘chat yetishtirishni ham yo‘lga qo‘ydi, qo‘ni-qo‘shnilariga ham meva, ham ko‘chatlaridan berib ularning duosini olyapti.
Quvalik bog‘bon Esonjon ota Hoshimov o‘z hovlisida kivi yetishtirib, "Quyoshli yurt kivisi boshqacha bo‘larkan", deya ta'kidlamoqda. Uning xonadonida ekilgan kivi ko‘chati besh yil ichida hosilga kirib, tomorqa ko‘zni quvnatadigan kivizorga aylangan. Bog‘bon nevarasi bilan birga kivi urug‘idan ko‘chat yetishtirishni ham yo‘lga qo‘ygan va qo‘ni-qo‘shnilariga ham meva, ham ko‘chatlardan ulashib, ularning duosini olmoqda.
**Bu qanday daraxt?**
Esonjon ota 2014-yilda Samarqandda ilgari hech uchratmagan ko‘chatni ko‘rib qolganini aytadi. Do‘stidan bu qanday daraxt ekanligini so‘raganida, u kulimsirab kivi ekanligini bildirgan. Qiziqib qolgan bog‘bon urug‘idan olib kelib, uch dona ko‘chat o‘stirgan.
Urug‘idan ungan ko‘chatlar 2019-yilda 12 dona meva bergan. Hozirda barcha ko‘chatlar hosilga kirgan. Bog‘bon har yili ko‘chat ham yetishtirmoqda. U meva va ko‘chatlarni bozorga olib chiqmaydi, xaridorlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri uning uyiga kelib xarid qilishadi. Hozirda tomorqada 15 tup hosildor kivi daraxti va 1500 tup ko‘chat bor. Esonjon ota qo‘ni-qo‘shni, qarindosh-urug‘larga ko‘chat va mevalardan ehson qilib, ularning duosini olmoqda. Hatto devor qo‘shnisining bolalari ham mazza qilib yeyishi uchun meva shoxini ularning tomoniga o‘tkazib yuborgan.
Uning xonadonida kivining "Xeyvord" navi yetishtiriladi. Endi u "Gold" navini ham ko‘paytirishni rejalashtirmoqda. "Gold" navining mevasi ichi qizil rangda bo‘lsa, "Xeyvord" naviniki ko‘k rangda bo‘ladi.
**Quyoshli yurt kivisi...**
Meva hosili yildan yilga ortib bormoqda. Kivi suvni juda yaxshi ko‘radigan o‘simlik ekan. Mevaning vatani Yangi Zelandiya ekanligi aytilgan. Esonjon ota mehnatining zoye ketmaganidan va hosil olganidan xursand. U bolalariga va nevaralariga bog‘bonchilikni o‘rgatmoqda. Kivi tagiga faqat biogomus soladi, hech qanday zahar yoki kimyoviy vositalar ishlatmaydi, tabiiy toza mahsulot yetishtirishni maqsad qilgan.
O‘tgan yili 25 yashikda meva terib olingan. Ko‘chatlar botanika bog‘ining agronomi tavsiyasiga ko‘ra urug‘idan ko‘paytiriladi. Ekishda erkak va urg‘ochi ko‘chatlarni ekishga e'tibor berish kerak. Hozirda xonadonda 15 tup hosildor kivi ko‘chati bor, ular orasiga changlatish uchun bir tup erkak kivi ko‘chati ekilgan.
Xaridorlar ko‘chatlarni kuzdan boshlab ekishadi. Ob-havoga qarab, faqat yer muzlaganda ekilmaydi. Qolgan paytda noyabr, dekabr, yer muzlamasa yanvar oyida ham ekish mumkin. Aprel oyining 15-20-sanasigacha ko‘chatlar sotilib ketadi. O‘tgan yili kivi ko‘chatlari holatiga qarab 50 ming so‘mdan 300 ming so‘mgacha sotilgan.
Esonjon ota o‘zining yetishtirgan kivilarini Xitoy kivilaridan ancha mazali va xushxo‘r deb hisoblaydi. "Quyoshli yurt kivisining mazasi baribir boshqacha", – deydi bog‘bon ota.