Qanchalik mastlik haddan tashqari mastlik hisoblanadi? Kornelldagi zoʻrlash ayblovlari rozilik toʻgʻrisidagi qonunlardagi «tirqishlar»ni fosh qilmoqda

Qay darajadagi mastlik haddan tashqari mastlik hisoblanadi? Kornell universitetidagi zoʻrlash boʻyicha daʼvolar rozilik toʻgʻrisidagi qonunlardagi taxmin qilinayotgan «tirqishlarni» ochib berdi

AQShda bir ayolning Kornell universiteti talabalar uyushmasi (birodarligi) aʼzolariga qarshi jinsiy zoʻravonlik boʻyicha qilgan shikoyati qanday koʻrib chiqilganiga nisbatan norozilik toʻlqini ekspertlarning fikriga koʻra, koʻplab shtatlarda jinsiy zoʻravonlik va spirtli ichimliklar isteʼmol qilish bilan bogʻliq amaldagi qonunlarda mavjud muammolarga eʼtibor qaratdi.

Sud hujjatlarida Jeyn Dou deb koʻrsatilgan ayol oʻtgan oyda daʼvo arizasi bilan murojaat qilib, 2024 yilda Nyu-York shtatidagi universitetda bir necha erkak tomonidan unga giyohvand modda berilgani va zoʻrlanganini daʼvo qilgan.

Douning aytishicha, u oʻsha kuni kechqurun talabalar uyushmasi binosiga borishdan oldin spirtli ichimlik ichgan, u yerda bir necha erkak uni ketamin hidlashga majburlagan va unga spirtli ichimlik bergan, soʻngra guruhli chatda u bilan «bepul» jinsiy aloqa qilishni targʻib qilgan.

U ushbu taxmin qilinayotgan voqea paytida mast holatda boʻlganini va rozilik berishga qodir emasligini aytdi.

Nyu-Yorkning amaldagi qonunchiligiga koʻra, oʻz xohishi bilan giyohvand moddalar yoki spirtli ichimliklar isteʼmol qilgan shaxs — oʻz roziligisiz mast qilingan shaxsdan farqli oʻlaroq — jinsiy aloqaga rozilik berishga qodir emas deb avtomatik ravishda hisoblanmaydi.

AQSh OAVlari buni «ixtiyoriy mastlik tirqishi» deb keng taʼrifladi.

Oʻtgan hafta Nyu-York gubernatori Keti Xokul: «Ixtiyoriy mastlik jinsiy zoʻravonlik yoki guruhli zoʻrlash uchun ruxsatnoma emas», dedi va ushbu «tirqish»ni yopish uchun shtat qonun chiqaruvchi organi bilan birga ishlashini bildirdi.

Biroq ayrim ekspertlarning taʼkidlashicha, qonun notoʻgʻri tushunilgan va u ichish yoki giyohvand moddalarni isteʼmol qilishni tanlagan odamlarga jinsiy zoʻravonlik haqida xabar berishga toʻsqinlik qilmaydi. Ammo bu ulardan shu darajada harakatga layoqatsiz boʻlganliklarini isbotlashni talab qiladiki, ular jismonan rozilik bera olmagan boʻlishlari kerak — bu shunchaki mast boʻlishdan koʻra yuqoriroq mezondir.

Bu masala AQShda kimdir ichgan boʻlsa, nima rozilik deb hisoblanishi borasida davom etayotgan bahs-munozaralarni aks ettiradi.

Nyu-York qonunchiligi hali ham ichish yoki giyohvand moddalarni isteʼmol qilishni tanlagan zoʻravonlik qurbonlarini himoya qiladi.

«Agar shaxs spirtli ichimliklar yoki giyohvand moddalarni isteʼmol qilgani sababli rozilik yoki rozi emasligini bildira olmasa, u bilan har qanday jinsiy aloqa hamisha roziliksiz deb hisoblanadi, spirtli ichimliklar yoki giyohvand moddalarni qabul qilish ixtiyoriy yoki majburiy boʻlganidan qatʼi nazar», dedi universitetlarga jinsiy zoʻravonlik holatlarini koʻrib chiqishda yordam beradigan Shorr.

«Men oʻz xohishi bilan mast boʻlgan shaxsga nisbatan jinsiy zoʻravonlik qilgan koʻplab odamlarni jinoiy javobgarlikka tortganman», dedi u va qoʻshimcha qildi: «Men hukmlarga erishdim. Ular qamoqqa ketishdi».

Baʼzilarning fikricha, amaldagi qonunning muammosi shundaki, rozilik berish uchun haddan tashqari mastlik darajasi juda yuqori belgilangan.

Kamida 19 ta shtat, jumladan Nyu-York ham, shaxsning harakatga layoqatsizligini va rozilik bera olmasligini aniqlash uchun zarur boʻlgan mastlik darajasi boʻyicha yuqoriroq standartdan foydalanadi.

Nyu-York qonuniga koʻra, agar shaxs «hushsiz boʻlsa yoki boshqa biror sababga koʻra harakatga nisbatan noroziligini jismonan bildira olmasa», jinsiy aloqaga rozilik bera olmaydi.

Shorrning aytishicha, bu ichish tufayli rozilik berishga haddan tashqari layoqatsiz boʻlib qolgan odamlarga tegishli.

Biroq BBC suhbatlashgan boshqa bir huquqshunos ekspertning aytishicha, buni isbotlash qiyin boʻlishi mumkin.

Seks-trafik ishlari bilan shugʻullangan sobiq prokuror Mitchell Epnerning soʻzlariga koʻra, baʼzi prokurorlar «ayblov qoʻymasligi mumkin yoki sudlanuvchilar oqlanishi mumkin, chunki kimdir mast holatda boʻlsa-da, lekin butunlay harakatga layoqatsiz boʻlmagan holda 'rozilik bergan'».

Uning aytishicha, harakatga layoqatsizlik uchun pastroq huquqiy mezonlarga ega boʻlgan boshqa shtatlarda «zaiflashgan» yoki «sezilarli darajada zaiflashgan» shaxs rozilik bera olmaydi va mashina haydash uchun haddan tashqari mast boʻlish ushbu standartga javob beradi deb hisoblanishi mumkin.

Kollej kampuslari jinoyat qonunchiligidan farqli rozilik standartlarini qoʻllaydi, jumladan Kornell ham tasdiqlovchi rozilikdan foydalanadi, bu «barcha ishtirokchilarning jinsiy aloqada boʻlish toʻgʻrisidagi ongli, ixtiyoriy va oʻzaro qarori» deb taʼriflanadi. Kornellning taʼkidlashicha, sukut saqlash yoki qarshilik koʻrsatmaslik rozilikni anglatmaydi.

Epner Nyu-York qonunchiligiga taklif etilayotgan oʻzgartirishni qoʻllab-quvvatlaydi, bu oʻzgartirish kimningdir rozilik berish uchun haddan tashqari mast boʻlgan holatlari doirasini kengaytirishni nazarda tutadi. Nyu-York Senati ushbu qonun loyihasini bir necha bor qabul qilgan, biroq shtat Assambleyasi uni ovoz berishga qoʻymagan.

Ushbu qonun loyihasida aytilishicha, agar shaxslar oʻz xatti-harakatlarini «vaqtinchalik baholash yoki nazorat qilish qobiliyatidan mahrum qilgan» moddalar taʼsirida boʻlsa va «bunday xatti-harakatlar maʼlum boʻlsa yoki oqilona ravishda maʼlum boʻlishi kerak boʻlsa» boshqa shaxsga rozilik bera olmaydilar.

Pensilvaniya shtati ham mast holatdagi qurbonlarning zoʻravonlikka uchraganini isbotlashini osonlashtirish uchun qonunni oʻzgartirishga harakat qildi.

«Agar kimdir mashina haydash uchun haddan tashqari mast boʻlsa, ular [istalgan feʼlni qoʻying] uchun ham haddan tashqari mastdir», dedi Epner.

Okrugi tarkibiga Kornell universiteti ham kiruvchi vakil Lea Uebb BBC News telekanaliga bergan intervyusida u va boshqa qonun chiqaruvchilar bir nechta tuzatishlardan oʻtgan ushbu masala boʻyicha qonunchilikni ilgari surish ustida ishlayotganlarini aytdi.

Nyu-Yorkning amaldagi qonunlari, uning soʻzlariga koʻra, «isbotlash majburiyatini jabrlanuvchi zimmasiga yuklaydi».

Shorr va jinoiy himoya advokatlari esa Nyu-Yorkning jinsiy zoʻravonlik toʻgʻrisidagi qonunlariga taklif etilayotgan oʻzgartirishlarni tanqid qilishdi.

Nyu-York shtati Jinoiy himoya advokatlari assotsiatsiyasi BBC'ga bergan bayonotida Nyu-Yorkning amaldagi qonunlari yetarli ekanligini va «oʻz xohishi bilan mast boʻlgan qurbonlar ishtirokidagi ishlarda odamlar zoʻrlashda aybdor deb topilganini» aytdi.

Guruhning taʼkidlashicha, «oʻz xatti-harakatlarini baholash yoki nazorat qilishga qodir emas» degan ibora «adolatli tarzda qoʻllanilishi uchun juda noaniqdir» va qonunchilikda mastlikning qaysi darajasi shaxsni jinsiy aloqada boʻlish uchun haddan tashqari layoqatsiz qilishi aniq belgilanmagan.

Shorrning aytishicha, kimningdir rozilik berish uchun aynan qaysi nuqtada haddan tashqari mast boʻlishi haqidagi savolga javob berish oson emas.

U qoʻshimcha qildi: «Qonun buni qanday hal qilishi kerak? Bir xilda qoʻllaniladigan aniq standartni topish juda qiyin».

«Bu biz jamiyat sifatida, shtat sifatida olib borishimiz kerak boʻlgan muloqotdir».