Qahraton qish yaqinlashar ekan, Kiyev aholisi boshqa joylardan boshpana izlamoqda
Rossiyaning energetika va kuch infratuzilmasiga zarbalar berish boʻyicha yangilangan kampaniyasi baʼzilarni Ukraina poytaxtini tark etish haqida oʻylashga majbur qildi.
Qahraton qish yaqinlashar ekan, Kiyev aholisi boshqa joylardan boshpana izlamoqda
Rossiyaning Ukraina shaharlariga hujumlari kuchayib, kuzning salqin havosi oldinda yana bir ogʻir qish kutayotganidan darak berar ekan, ukrainaliklar bir vaqtning oʻzida ikkita yirik tahdidga duch kelmoqdalar: Rossiyaning dron va raketa zarbalari hamda qahraton sovuq.
«Oʻtgan yili Kiyevda qish juda ogʻir oʻtdi», deydi ikki farzandning onasi Mariya Shostak. U hozir oʻz buyumlarini yigʻishtirib, kichik kvartirasini tark etmoqda.
Oʻtgan qish eng ogʻirlaridan biri boʻldi — harorat uzoq vaqt davomida noldan past boʻldi va Rossiyaning mamlakat elektr tarmoqlariga hujumlari tufayli elektr energiyasi tez-tez oʻchib turdi.
«Baʼzi kunlar va haftalar chidab boʻlmas darajada edi. Men boshqa bunday qishni boshdan kechirmayman, deb oʻylay boshladim».
Mariya hatto qish boshlanishini ham kutib oʻtirmayapti. Rossiyaning poytaxtga soʻnggi hujumlari uni harakat qilishga undadi.
«Avgust oxiri va sentyabr boshida, Kiyev kecha-yu kunduz hujumga uchray boshlaganida hamma narsa oʻzgardi», dedi u.
«Ilgari dronlar va raketalar chekka hududlarda urib tushirilardi. Endi esa bu markazda, toʻgʻridan-toʻgʻri boshimiz ustida sodir boʻlmoqda».
Rossiyaning bir necha haftalik kuchaygan zarbalaridan soʻng (sentyabr oxiriga kelib ular yoqilgʻi quyish shoxobchalari, elektr stantsiyalari va Dnepr daryosi ustidagi muhim koʻpriklarga zarar yetkazdi), Kiyev meri Vitaliy Klichko shahar «juda dramatik vaziyatga» duch kelayotganini aytdi.
Uning soʻzlariga koʻra, hujumlar «Kiyevni parchalab tashlamoqda».
Mariyaning farzandlari — toʻrt yoshli Artur va ikki yoshli Kira Rossiyaning 2022 yildagi keng koʻlamli bosqinidan keyin tugʻilgan.
Ularni yana bir ayanchli va xavfli qishga roʻpara qilishni istamay, Mariya bolalarini chet elga olib ketmoqda. Ular qishni Misrning Qizil dengiz sohilidagi Xurgada shahrida oʻtkazishni rejalashtirishmoqda. Mariyaning aytishicha, bu Yevropadan koʻra arzonroq va issiqroq.
«Men Ukrainada oʻzimni hech qanday xavfsiz his qilmayapman», deydi u.
Soʻrovnomalar koʻplab ukrainaliklar ham xuddi shunday fikrda ekanini koʻrsatmoqda, garchi hamma ham hali bunday keskin qadamga qoʻl urmagan boʻlsa-da.
«Gradus» tadqiqot kompaniyasi tomonidan sentyabr oyida oʻtkazilgan soʻrovnomada maʼlum boʻlishicha, ukrainaliklarning 40 foizi yashash sharoitlari yomonlashishda davom etsa, koʻchib oʻtish haqida oʻylamoqda; 35 foizi boshqa joyga koʻchmasligini aytgan, 25 foizi esa hali bir qarorga kelmagan.
«Odamlar stress omillarining majmuasi haqida oʻylashmoqda», dedi bizga «Gradus» asoschisi va bosh direktori Yevgeniya Bliznyuk. «Nafaqat oʻtgan qishdagidek elektr energiyasi va chiroq oʻchishi haqida. Ruslar yirik logistika markazlarini nishonga olmoqda, bu esa aholining qishda mahsulotlar, oziq-ovqat haqida qaygʻurayotganini anglatadi».
Rossiyaning yaqinda Kiyev koʻpriklari, yoqilgʻi quyish shoxobchalari va maktablariga bergan zarbalari xavf va vahima tuygʻusini yanada kuchaytirdi.
Yosh bolali oilalar uchun vaziyat ayniqsa jiddiy tuyulmoqda.
Bizdan familiyasini oshkor qilmaslikni soʻragan Irinaning aytishicha, oʻtgan qishda uning uch yoshli qizi Polina qiyinchiliklarga zoʻrgʻa chidagan.
«Baʼzida haftalab isitish tizimi boʻlmasdi va kvartira ichidagi harorat nol yoki besh daraja issiq boʻlardi», deydi u bizga. «Shuning uchun doimo kasal boʻlib qoladigan kichkina bola bilan bu yerda qolish toʻgʻri emas edi».
Yaqinda sodir boʻlgan voqealar Polinaning muammolarini yanada ogʻirlashtirdi.
«Bu yil biz ikki marta raketa hujumiga uchradik», deydi Irina.
Birinchi portlash iyun oyi boshida oilaning Kiyevning shimoli-gʻarbiy chekkasidagi uyining bir nechta derazalarini sindirib yubordi. Bir oy oʻtgach, baʼzi taʼmirlash ishlari olib borilganidan soʻng, ularning 10 qavatli uyi poydevori yaqinidagi ikkinchi portlash kvartira ichiga tuproq toʻldirdi va oilani vaqtinchalik uyga koʻchishga majbur qildi.
Polinaning ahvoli yomonlashdi. U kuchli hayajondan aziyat chekmoqda, bu esa siydik tuta olmaslik, qusish va nazorat qilib boʻlmaydigan qaltirash xurujlariga olib keldi.
«Hozir unda shunday nevrologik muammo bor, shuning uchun ham biz ketish haqida oʻylayapmiz», deydi Irina. «Har bir oʻqqa tutilishdan keyin yangi alomatlar paydo boʻlmoqda».
Eri armiyada boʻlgan Irina hali qayerga borishlarini hal qilmagan. Uning xalqaro nodavlat tashkilotdagi ishi Polshadan turib masofadan ishlash imkonini berishi mumkin.
«Prezidentimiz Kiyevni tark etgan maʼqul, chunki bu birinchi raqamli nishon, demoqda», deydi u.
Boshqa Kiyev aholisi uchun yechim uyga yaqinroq joyda: Ukraina qishloqlarining keng hududlarida.
Olena Konoplya bizga poytaxtdan ikki soatlik masofada joylashgan qishloq jamoasidagi hovli uyni tanlashdan oldin haftalab mos joy izlaganini aytdi.
«Men hech qanday zavod, [omborxona] va temir yoʻl vokzallari boʻlmagan kichik bir qishloq eng yaxshi variant boʻladi, deb qaror qildim», deb tushuntiradi Olena.
«Rossiyaning nishoni boʻlishi mumkin boʻlgan hamma narsadan uzoqda».
Biz borganimizda, Olena uyga zarur ashyolarni tashish va yangi eshik oʻrnatilishini nazorat qilish bilan band edi.
Ukraina urf-odatlariga koʻra, ruhoniy allaqachon kelib, uning yangi uyini duo qilgan.
Uyda gaz bilan ishlaydigan konvektorli isitgichlar bor, lekin yaqin atrofdagi omborxonadagi oʻtin uyumi elektr oʻchgan taqdirda Olenani issiq saqlashga yordam beradi. U shuningdek, Kiyevdagi xayriya jamgʻarmasidagi ishi uchun zarur boʻlgan yuqori tezlikdagi internetni ham oʻrnatgan.
Kiyevda havo hujumi sirenalari tinmay yangrab, deyarli har kuni portlashlar eshitilib turgan bir paytda, Olenaga eng koʻp kerak boʻlgan narsa qishloq osoyishtaligidir.
«Bu yerda hech qanday portlashlarsiz, sirenalarsiz shunchaki uxlay oladigan bir necha kechadan keyin oʻzimni yaxshi his qilyapman», deydi u. «Men ishlay olaman, maqolalarimni yoza olaman, oʻzimni yaxshi his qilyapman».
Tez orada Olenaning keksa onasi ham uning yoniga koʻchib oʻtadi.
«U Kiyevning ancha xavfli tumanida yashaydi va bu uning sogʻligʻi uchun zararli», deb tushuntiradi u.
Albatta, hammaning ham qishloqdan hovli sotib olishga yoki chet elda bir necha oy yashashga qurbi yetmaydi.
Kiyev aholisining aksariyati, xuddi ilgari boʻlganidek, poytaxtda yana bir ogʻir qishni boshdan kechirish uchun qoʻllaridan kelgan barcha ishni qiladilar.
Hukumat tayyorgarlik koʻrish choralarini koʻrmoqda. Kiyevning eng zaif aholisi — keksalar va yosh bolali ayollarga shaharning oʻrmonli chekkasidagi qayta jihozlangan sanatoriy va reabilitatsiya markazlaridan joy taklif qilinmoqda.
Shu bilan birga, Kiyevning shikastlangan elektr tarmogʻini mustahkamlash maqsadida soʻnggi 18 oy ichida shahar atrofida 15 ga yaqin kichik elektr stantsiyalari qurildi.
Mustahkamlangan bunkerlarda qurilgan va ulkan poʻlat panjaralar bilan dron hujumlaridan himoyalangan bu stantsiyalarning har biri shahardagi bir necha yuzlab koʻp qavatli uylarni elektr energiyasi va issiqlik bilan taʼminlay oladi.
Ammo energetika kompaniyalari allaqachon rejali elektr oʻchirishlari haqida gapirayotgani va supermarketlarda baʼzi tovarlarning vaqti-vaqti bilan taqchilligi kuzatilayotgani sababli, ketish uchun bosim kuchaymoqda.
Yevgeniya Bliznyuk poytaxtdan ommaviy ravishda chiqib ketishni kutmayotganini aytdi va aksariyat odamlar oʻz ishlarini yoʻqotish yoki bolalarini maktabdan olishni istamay, hali bir qarorga kelmaganini taʼkidladi.
«Ular vaziyat haqiqatan ham yashab boʻlmaydigan darajaga kelguncha buni kechiktirishadi», deydi u.