Pul va texnologiya bor, mutaxassis yetishmaydi: AQSH kosmik sanoatidagi muammo
AQSH Rossiya yoki Xitoy bilan uzoq davom etadigan ehtimoliy harbiy mojaro sharoitida yoʻqotilgan harbiy kosmik tizimlarini tezda tiklashda jiddiy muammoga duch kelishi mumkin. Bunga raketa, sunʼiy yoʻldosh yoki moliyaviy resurslar emas, balki yetarli miqdorda malakali muhandislar, texniklar va yigʻuvchilarning yoʻqligi sabab boʻlishi mumkin.
Pul va texnologiya mavjud, ammo mutaxassislar yetishmaydi: AQSH kosmik sanoatidagi muammo
Shunday xulosaga AQSHning RAND tahliliy korporatsiyasi ekspertlari kelgan.
Yangi tadqiqotda ehtimoliy uzoq muddatli mojaroning ilk bosqichlarida yoʻqotilgan sunʼiy yoʻldoshlar va ularga xizmat qiluvchi yordamchi tizimlarni AQSH qanchalik tez tiklay olishi tahlil qilingan.
Tadqiqot mualliflari yoʻqotilgan kosmik imkoniyatlarni qayta tiklash uchun 12 oydan 24 oygacha boʻlgan muddatni mezon sifatida olgan.
Bu AQSH kosmik sanoati uchun juda yuqori tezlik hisoblanadi. RAND bahosiga koʻra, odatiy sharoitda eskirgan sunʼiy yoʻldoshni almashtirish jarayoni qariyb 10 yil davom etishi mumkin.
Tadqiqotchilar AQSH mudofaa kosmik sanoati 2027–2032-yillar davomida favqulodda yuqori ishlab chiqarish surʼatini saqlab qola oladimi, degan savolni oʻrgangan.
Xulosa ijobiy emas.
Mutaxassislar fikricha, hozirning oʻzida mavjud kadrlar tanqisligini bartaraf etishning oʻzi bir necha yil vaqt olishi mumkin. Shu sababli yoʻqotilgan kosmik imkoniyatlarni 12–24 oy ichida tiklash ehtimoli past deb baholanmoqda.
Tadqiqot general Maykl Getleyn tashabbusi bilan boshlangan. Hozir u AQSHning Golden Dome — “Oltin gumbaz” dasturiga rahbarlik qiladi. Tadqiqot boshlangan paytda esa Kosmik operatsiyalar rahbari oʻrinbosari lavozimida ishlagan.
Mualliflar 2024-yil oktabridan 2025-yil martigacha AQSH mehnat va taʼlim bozori boʻyicha federal statistik maʼlumotlarni tahlil qilgan. 2025-yil may-iyul oylarida esa sanoat vakillari hamda taʼlim muassasalari rahbarlari bilan suhbatlar oʻtkazilgan.
RAND kosmik sanoat uchun zarur kadrlarni uch asosiy toifaga ajratgan.
Birinchi toifa — kosmik tizimlarni loyihalash, ishlab chiqish va sinovdan oʻtkazish bilan shugʻullanuvchi muhandislar.
AQSHda bakalavr yoki undan yuqori darajadagi maʼlumot talab qiladigan muhandislik lavozimlarida qariyb 3 million kishi ishlaydi.
Bir qarashda bu juda katta kadrlar zaxirasi boʻlib koʻrinadi. Ammo ularning atigi taxminan 3 foizi RAND kosmik sanoatni taʼminlovchi sohalar qatoriga kiritgan yoʻnalishlarda ishlaydi.
Bular qatoriga sunʼiy yoʻldosh aloqasi, yarimoʻtkazgichlar ishlab chiqarish hamda optik shisha kabi nometall mineral mahsulotlarni ishlab chiqarish kiradi. Shu bilan birga, mazkur hisob-kitobga aerokosmik ishlab chiqarish kiritilmagan.