Oziq-ovqat xavfsizligi boʻyicha inspektor Hindistonda ijtimoiy tarmoqlar yulduziga aylandi - nega?

Hindistonda oziq-ovqat xavfsizligi boʻyicha inspektor ijtimoiy tarmoqlar yulduziga aylandi — nega?

Maharashtra oziq-ovqat komissari lavozimini may oyida egallaganidan beri, Mundhe kafe va restoranlarda minglab tekshiruvlar oʻtkazilishini nazorat qildi

Bu tasvirlarni eʼtiborsiz qoldirish qiyin.

Oshxona pollarida suvaraklar yugurib yuribdi. Devorlarga oʻrgimchak toʻrlari yopishgan. Burchaklarda chirigan sabzavotlar yotibdi, oziq-ovqat peshtaxtalarida esa zararkunandalar izlari koʻrinib turibdi.

Siz bu manzaralarni inqirozga uchragan biror restorandan olingan deb oʻylashingiz mumkin. Ammo bu fotosuratlar Hindistonning moliyaviy poytaxti va eng boy shtati Maharashtraning markazi boʻlmish Mumbaydagi faqat aʼzolar uchun moʻljallangan klubdan olingan.

Ular may oyidan beri Maharashtra Oziq-ovqat va dori-darmonlar boshqarmasi (FDA) shtat boʻylab restoranlar, kafelar va boshqa oziq-ovqat korxonalarida qator tekshiruvlarni boshlaganidan beri keng tarqalgan oʻnlab fotosuratlar va videolar sirasiga kiradi.

Bu qatʼiy choralar markazida shtatning yangi oziq-ovqat komissari, 51 yoshli davlat xizmatchisi Tukaram Mundhe turibdi.

May oyida lavozimga kirishganidan beri Mundhe minglab tekshiruvlarni nazorat qildi va oziq-ovqat xavfsizligi qonunlari biznesning hajmi, taʼsiri yoki obroʻsidan qatʼi nazar ijro etilishi kerakligini aytadi.

Uning departamenti bir nechta tezkor yetkazib berish omborlarining litsenziyalarini toʻxtatib qoʻydi va Bollivud yulduzlariga taqiqlangan mahsulotlarni bilvosita targʻib qilishda gumon qilingan reklamalarda suratga tushganlari uchun ogohlantirishlar yubordi.

"Bu chora-tadbirlar jamoat salomatligi manfaatlari yoʻlida amalga oshirilmoqda. Qonunbuzarliklarga qarshi chora koʻrishni davom ettiramiz", — dedi Mundhe BBC bilan suhbatda.

Ushbu kampaniya Mundheni butun Hindiston boʻylab taniqli shaxsga aylantirdi, bu davlat xizmatchisi uchun odatiy hol emas.

Uning tekshiruvlari va matbuot brifinglari aks etgan videolar ijtimoiy tarmoqlarda keng tarqaldi, u yerda qisqa videolar (reels) va podkastlar uni kutilmagan mashhurga aylantirdi.

Biroq bu eʼtibor va unga tez-tez hamroh boʻladigan bahs-munozaralar u uchun yangilik emas.

Hindiston maʼmuriy xizmati xodimi boʻlgan Mundhe yigirma yildan ortiq tajribaga ega va u shu qadar tez-tez boshqa ishga oʻtkazilganki, xabarlarga koʻra, bu raqam uning xizmat yillaridan ham koʻproq, garchi u buni tasdiqlashni istamasa-da.

"Men boshqa ishga oʻtkazilishlarimni hisoblashni toʻxtatganman", — dedi u BBC'ga.

Tarafdorlari bu koʻchirishlarni uning murosasiz xarakterining isboti deb bilishadi. Tanqidchilarning aytishicha, xuddi shunday ziddiyatli uslub uni hamkasblari va saylangan vakillar bilan qarama-qarshilikka olib kelgan.

Soʻnggi oʻn yil ichida Mundhe Nagpur shahri munitsipal komissari sifatida Kovid pandemiyasiga qarshi kurashdagi faoliyati va undan oldin Maharashtraning qurgʻoqchilikka moyil hududlarida suvni tejash boʻyicha qilgan ishlari uchun olqishlarga sazovor boʻlgan.

"Pandemiya davrida u Nagpurdan boshqa ishga oʻtkazilganida, uni kuzatib qoʻyish uchun uyi oldiga minglab odamlar yigʻilgan edi. Unga mashinasiga yetib olish uchun bir soat vaqt kerak boʻldi", — deydi mahalliy marathi tilida Mundhening tarjimai holini yozgan jurnalist Shafi Pathan.

Ammo oziq-ovqat xavfsizligi boʻyicha koʻrgan qatʼiy choralari unga hozirgacha boʻlgan eng katta eʼtiborni olib keldi.

Hindistonda oziq-ovqat xavfsizligi muammosi jiddiy boʻlib, iyul oyida parlamentga taqdim etilgan raqamlar bu muammoning qanchalik keng tarqalgani haqida tasavvur beradi.

2025 va 2026 yillarda Hindiston boʻylab sinovdan oʻtkazilgan 223 808 ta oziq-ovqat namunasidan deyarli har beshtadan bittasi talablarga "javob bermaydigan" deb topilgan — bu namunalar xavfli, sifatsiz yoki notoʻgʻri markirovka qilinganini anglatadi.

Mundhe bunga gʻayrioddiy darajada qatʼiy choralar bilan javob qaytardi.

Iyul oyi oxiriga kelib, uning departamenti shtat boʻylab 3100 dan ortiq tekshiruv oʻtkazdi — u bu raqam hozirda 4000 dan oshganini taxmin qilmoqda.

300 ga yaqin litsenziya toʻxtatib qoʻyildi va 1000 dan ortiq kamchiliklarni bartaraf etish toʻgʻrisida ogohlantirish berildi. Yangi shikoyatlar portaliga dastlabki uch oy ichida 16 000 dan ortiq murojaat kelib tushdi, dedi Mundhe.

"Gigiyena bu yerda hamisha muammo boʻlib kelgan", — dedi Hindiston oziq-ovqat nazorati organining sobiq rahbari Pavan Agarval BBC'ga. "Mundhening qilgan farqli ishi — buni oshkor qilgani boʻldi".

Agarvalning aytishicha, isteʼmolchilar bu oshkoralikka ijobiy munosabat bildirishgan. Oziq-ovqat xavfsizligi boʻyicha ishlar va isteʼmolchilar shikoyatlari nazorat organlari va sudlarda yillab choʻzilishi mumkin boʻlgan Hindistonning odatiy tizimidan farqli oʻlaroq, endi choralar jamoatchilik koʻz oʻngida amalga oshirilmoqda.

Bu kampaniya Mundheni ijtimoiy tarmoqlar yulduziga ham aylantirdi — hozirda uning Instagram'da 3,8 milliondan ortiq kuzatuvchisi bor.

Shunday boʻlsa-da, isteʼmolchilar uning harakatlari tezligi va oshkoraligini olqishlayotgan bir paytda, oziq-ovqat sanoatidagi koʻpchilik bundan unchalik mamnun emas.

Restoranlar uyushmalari rasmiy shaxs qonunda belgilangan jarayonni chetlab oʻtganini aytsa, sudlar uning ayrim harakatlarini "oʻzboshimchalik" deb baholadi.

Hindistonning oziq-ovqat xavfsizligi qonunlariga koʻra, nazorat organlari litsenziyalarni toʻxtatib turish yoki bekor qilishdan oldin, odatda, korxonalarga qonunbuzarliklarni tuzatish uchun vaqt beradi. Nazorat organlari litsenziyalarni zudlik bilan faqat jamoat salomatligiga shoshilinch xavf tugʻilgan vaziyatlardagina toʻxtatib turishi mumkin, ammo ular buning sabablarini qayd etishlari shart.

"Qonunga rioya qilish muhokama qilinmaydigan masala boʻlsa-da, oʻzboshimchalik bilan yondashish — masalan, ommaviy ravishda nomlarini oshkor qilish va sharmanda qilish, kichik protsessual yoki tuzatish mumkin boʻlgan muammolar tufayli litsenziyalarni zudlik bilan toʻxtatib qoʻyish va maʼmuriy xatoliklarga qattiq jazo choralarini qoʻllash — islohot emas, balki vahima yaratadi", — dedi mehmonnavozlik uyushmasi — Hindiston mehmonxona va restoranlar uyushmasining huquqiy masalalar boʻyicha raisi Niranjan Laksman Shetti.

Tanqidlarga javoban Mundhe uning reydlari qonuniy ekanini va litsenziyani toʻxtatib turish faqat oʻta ogʻir holatlar uchun qoʻllanilishini aytdi. Biroq, ayrim korxonalar kichik qonunbuzarliklar tufayli, ogohlantirishsiz yoki avval kamchiliklarni tuzatish imkoniyati berilmasdan yopib qoʻyilganini oshkora maʼlum qilishdi.

Uning harakatlari sudda ham bahslashildi. Ayrim hollarda sudyalar litsenziyalarning toʻxtatilishini bekor qilishdi, jabrlangan korxonalarga tovon puli toʻlashni buyurishdi va nazorat organining yondashuvini tanqid qilishdi.

Masalan, avgust oyida Bombey oliy sudi qayta tekshiruvdan soʻng qonunga 98% rioya qilgani aniqlangan boʻlsa-da, litsenziyasi toʻxtatib qoʻyilgan shirinliklar doʻkoniga 500 000 rupiy ($5,291; £3,893) miqdorida tovon puli toʻlashni Mundhe departamenti zimmasiga yukladi.

Sud nazorat organining niyatlari "taxsinga loyiq" ekanini, biroq u "haddan oshib ketganini" taʼkidladi.

Sudyalar, shuningdek, nazorat organi xususiy korxonalarga boʻlgani kabi davlat muassasalariga ham xuddi shunday qatʼiy talablarni qoʻllayaptimi yoki yoʻqmi, degan savolni oʻrtaga tashlashdi.

Ushbu tanqiddan keyin bir kun oʻtmay, Mundhe jamoasi shtat oliy sudi majmuasidagi oshxonalarni tekshirdi va qonunbuzarliklarni aniqladi.

Mundhe uchun bu qoidalar hamma uchun teng ekanligini koʻrsatadi.

"Agar oziq-ovqat biznesi operatorlari yoki muassasalari mavjud qoidalarga rioya qilishganida, menga bu choralarni koʻrishning hojati boʻlmas edi", — dedi Mundhe BBC'ga.

U, shuningdek, ular korxonalarni yopishga emas, balki faqat xavfsizlikni taʼminlashga harakat qilayotganliklarini aytadi.

"Biz bu yerda har bir litsenziatni yopish yoki faoliyatini toʻxtatib qoʻyish uchun turganimiz yoʻq", — dedi u oʻtgan haftadagi tadbirda. "Biz oziq-ovqat xavfsiz boʻlishini, sifatsiz boʻlmasligini, notoʻgʻri markirovka qilinmasligini va isteʼmol uchun yaroqli boʻlishini taʼminlash uchun shu yerdamiz".

Ijtimoiy tarmoqlarda ustuvorlik qilayotgan restoran tekshiruvlari uning ishining faqat bir qismidir.

Mundhe oziq-ovqatlarni oʻrash uchun gazetalardan foydalanishni, sintetik boʻyoqlarni taqiqlashni va taqiqlangan analog panir — sut mahsuloti boʻlmagan tvorog oʻrinbosarlarini qoʻllashni taqiqlash choralarini koʻrdi.

Endi eʼtibor maktablarga qaratildi. Departament oshxonalar, yotoqxona oshxonalari va tushlik ovqat yetkazib beruvchilarga tegishli litsenziyalarni olishni buyurdi hamda maktablardan 50 metr masofada yogʻ, shakar yoki tuz miqdori yuqori boʻlgan oziq-ovqat mahsulotlarini sotishni taqiqladi.

Ammo eng katta savol — Mundhe keyingi lavozimiga oʻtganida nima sodir boʻlishida.

"Mundhening saʼy-harakatlari ham korxonalar, ham isteʼmolchilar oʻrtasida oziq-ovqat xavfsizligi boʻyicha umummilliy xabardorlikni yaratdi, bu ijobiy holat — ammo barqaror emas", — deydi Agarval.

Uning qoʻshimcha qilishicha, vazifa — bitta xodimdan keyin ham yashaydigan tizimlarni yaratishdir.

Hozircha esa, taʼsir hatto koʻchalarda ham sezilmoqda.

Mumbay chekkasida sendvich sotadigan Yuvraj Yadav, bosma siyohdagi kimyoviy moddalar oziq-ovqatga oʻtishi mumkinligidan xavotirlansa-da, ilgari ularni tashlab yuborilgan gazetalarga oʻrab berganini aytadi. Yaqinda u taqiq haqida eshitgach, yogʻ oʻtkazmaydigan qogʻozga oʻtdi.

"Biz buni bir necha oy oldin, gazetalardan qadoqlash uchun foydalanish taqiqlanganidan keyin boshladik, chunki bu sogʻliq uchun zararli", — deydi u.