O‘zbekistonda xizmatlar eksporti turizm hisobiga daromadlarning eng yirik manbasiga aylandi

O‘zbekistonda xizmatlar eksporti turizm hisobiga daromadlarning eng yirik manbasiga aylandi

2026-yil yanvar−iyul oylarida O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 49,5 mlrd dollarni tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 8,1 foizga ko‘tarildi.

Eksport 3,6 foizga kamayib, 19,93 mlrd dollarni tashkil etgan bo‘lsa, import 17,8 foizga oshib, 29,6 mlrd dollarga yetdi. Natijada tashqi savdodagi manfiy saldo o‘tgan yilgi 4,44 mlrd dollardan 9,67 mlrd dollarga chiqdi, ya’ni qariyb 2,2 baravar ko‘paydi.

Shu bilan birga, oltinni hisobga olmaganda tovarlar eksporti 9,8 mlrd dollarni tashkil etib, yillik hisobda 27,7 foizga oshdi.

O‘zbekistonning eng yirik savdo hamkori Xitoy bo‘lib qolmoqda: u bilan tovar ayirboshlash hajmi yetti oyda 33,6 foizga oshib, o‘tgan yilgi 8,43 mlrd dollardan 11,26 mlrd dollarga yetdi. Keyingi o‘rinlarda Rossiya — 8,13 mlrd dollar (+11,8%) va Qozog‘iston — 3,27 mlrd dollar (+24%) turibdi. Xitoy hissasiga mamlakat umumiy tashqi savdo aylanmasining 22,7 foizi, Rossiyaga — 16,4 foizi, Qozog‘istonga — 6,6 foizi to‘g‘ri keldi.

Umumiy eksport pasayishining asosiy omillaridan biri nomonetar oltin yetkazib berish hajmining qisqarishi bo‘lib qolmoqda.

Yanvar−iyul oylarida O‘zbekiston 2,8 mlrd dollarlik oltin eksport qildi. 2025-yilning mos davrida bu ko‘rsatkich 7,59 mlrd dollar edi. Shu tariqa, hajm 63,1 foizga yoki qariyb 2,7 baravarga kamaydi.

Oltinning umumiy eksportdagi ulushi 36,7 foizdan 14,1 foizgacha tushdi.

Bu fonida eksport tarkibi ham o‘zgarishda davom etdi. Xizmatlar ulushi 26,2 foizdan 36,8 foizgacha (o‘tgan yili 24,1% edi), sanoat mahsulotlariniki — 11,3 foizdan 14,4 foizgacha, kimyo mahsulotlariniki — 5,6 foizdan 7,8 foizgacha, turli tayyor buyumlarniki — 4,3 foizdan 8,4 foizgacha oshdi.

Yetti oy yakunlariga ko‘ra, eksportning eng yirik tarkibi xizmatlar bo‘ldi.

Ularning hajmi 35,3 foizga oshib, 5,42 mlrd dollardan 7,33 mlrd dollarga yetdi. Xizmatlar eksportining yarmidan ko‘pi — 53,8 foizi yoki 3,94 mlrd dollari sayohatlar (turizm) hissasiga to‘g‘ri keldi. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 55 foizga o‘sdi (2,5 mlrd dollar).

Transport xizmatlari 2,32 mlrd dollarni (31,7%), telekommunikatsiya, kompyuter va axborot xizmatlari — 622 mln dollarni (8,5%), boshqa biznes xizmatlari — 209,5 mln dollarni (2,9%) tashkil etdi.

Sanoat mahsulotlari eksporti 22,4 foizga oshib, 2,87 mlrd dollarga yetdi. Ushbu guruhda to‘qimachilik ipi, matolar va tayyor mahsulotlar yetkazib berish hajmi 1,15 mlrd dollarga (+26,3%), rangli metallar — 1,04 mlrd dollarga (+7,8%), noruda qazilmalardan tayyorlangan mahsulotlar — 207,7 mln dollarga (+29,7%) yetdi. Cho‘yan va po‘lat eksporti qariyb ikki baravar oshib, 185,1 mln dollarga (+91,5%) yetdi.

Turli tayyor buyumlar eksporti 89,1 foizga oshib, 890,4 mln dollardan 1,68 mlrd dollarga yetdi. Jumladan, kiyim-kechak va kiyim uchun anjomlar yetkazib berish 30 foizga oshib, 752,3 mln dollarni tashkil etdi. Boshqa toifalarga kiritilmagan tayyor buyumlar eksporti 3,2 baravar oshib, 868,4 mln dollarga yetdi.

Mashina va transport uskunalari yetkazib berish 34,9 foizga oshib, 757,2 mln dollarni tashkil etdi. Boshqa transport uskunalari eksporti 115,7 mln dollarga yetdi va 59,6 foizga o‘sdi, energiya hosil qiluvchi mashinalar — 119,4 mln dollar (+38,9%), aloqa va ovoz yozish apparaturasi — 61,6 mln dollar (3,5 baravar) bo‘ldi. Shu bilan birga, avtomobillar eksporti 2,2 foizga qisqarib, 157,2 mln dollarni tashkil etdi.

Kimyoviy moddalar va shunga o‘xshash mahsulotlar eksporti 35 foizga oshib, 1,56 mlrd dollarga yetdi.

Asosiy qismni noorganik kimyoviy moddalar tashkil etdi — 944,8 mln dollar (+47,2%). O‘g‘itlar eksporti 1,4 foizga oshib, 255,3 mln dollarga, boshlang‘ich shakldagi plastmassalar eksporti 25,2 foizga oshib, 167,8 mln dollarga yetdi. Tibbiy va farmatsevtika mahsulotlari 39,7 mln dollarga eksport qilindi (+53,6%).

Oziq-ovqat mahsulotlari va tirik hayvonlar eksporti 1,54 mlrd dollarni tashkil etib, 2,3 foizga oshdi. Ularning umumiy eksportdagi ulushi 7,3 foizdan 7,7 foizgacha ko‘tarildi.

Yanvar−iyul oylarida O‘zbekiston 1,284 mln tonna meva-sabzavot mahsulotlarini eksport qildi. Bu o‘tgan yilga nisbatan 5,5 ming tonna yoki 0,4 foiz ko‘p.

Shu bilan birga, pul ko‘rinishida eksport 3,9 foizga — 1,067 mlrd dollardan 1,025 mlrd dollargacha qisqardi. Meva-sabzavot mahsulotlari jami eksportning 5,1 foizini tashkil etdi.

Mevalar eksporti pul ko‘rinishida 330,8 mln dollardan 308 mln dollargacha (−6,9%), natural ko‘rinishda esa 290,8 ming tonnadan 251 ming tonnagacha (−13,7%) kamaydi.

Olcha/gilos yetkazib berish 72,5 mln dollardan 59,9 mln dollargacha (−17,4%), o‘rik — 46,7 mln dollardan 32,4 mln dollargacha (−30,6%), quritilgan uzum — 73,3 mln dollardan 62,1 mln dollargacha (−15,3%) tushdi.

Shu bilan birga, shaftoli eksporti 80,5 mln dollardan 91,7 mln dollargacha (+13,9%), uzum — 24,9 mln dollardan 28,9 mln dollargacha (+16,1%) oshdi.

Sabzavotlar eksporti, aksincha, 165,9 mln dollardan 200,5 mln dollargacha (+20,9%) ko‘paydi. Piyoz yetkazib berish 89,3 mln dollargacha (+12%), karam — 54,7 mln dollargacha (+12,3%), pomidor — 34,4 mln dollargacha (+38,7%), sabzi — 13,1 mln dollargacha (+63,7%) oshdi.

Qovun va tarvuz eksporti 55,1 mln dollarni tashkil etib, 31,5 foizga oshdi.

Yetti oy yakunlariga ko‘ra, to‘qimachilik mahsulotlari eksporti 1,9 mlrd dollarga yetdi — bu o‘tgan yilga nisbatan 26,6 foizga ko‘p.

To‘qimachilik mahsulotlari umumiy eksport hajmining 9,5 foizini tashkil etdi. Yetkazib berish tarkibida asosiy ulushni tayyor to‘qimachilik mahsulotlari — 52,2% va ip — 31,4% egalladi.

Tovarlar importi 4,1 mlrd dollarga oshib, 26 mlrd dollarga, xizmatlar importi esa 3,6 mlrd dollarga yetdi.

Importning eng yirik tarkibi mashina va transport asbob-uskunalari bo‘lib qolmoqda. Ularni yetkazib berish hajmi 20 foizga oshib, 9,7 mlrd dollarga yetdi, umumiy importdagi ulushi esa 32,2 foizdan 32,8 foizgacha oshdi.

Avtomobillar va boshqa transport uskunalari importi 2,4 mlrd dollarni (+27,9%) tashkil etdi. Jumladan, asosan yo‘lovchilarni tashish uchun mo‘ljallangan yengil avtomobillar va boshqa transport vositalarini yetkazib berish 73,5 foizga oshib, 920,4 mln dollarga yetdi. Avtomobil ehtiyot qismlari va anjomlari importi 10,9 foizga oshib, 1,09 mlrd dollarni tashkil qildi.

Elektr mashinalari va uskunalari importi 38,1 foizga oshib, 1,59 mlrd dollarga, energiya hosil qiluvchi mashinalar importi 48,2 foizga oshib, 989,7 mln dollarga yetdi. Telekommunikatsiya uskunalari yetkazib berish 87,5 foizga oshib, 1,01 mlrd dollarni tashkil etdi.

Shu bilan birga, ayrim tarmoqlar uchun maxsus mo‘ljallangan mashinalar importi 11 foizga qisqarib, 1,38 mlrd dollargacha, boshqa transport uskunalari importi esa 16,5 foizga kamayib, 398,3 mln dollargacha tushdi. Jumladan, samolyotlar yetkazib berish 202 mln dollarni tashkil etib, 41,5 foizga qisqardi.

Yirik toifalar orasida eng yuqori sur’atlar bilan oziq-ovqat mahsulotlari va tirik hayvonlar yetkazib berish hajmi o‘sishda davom etdi.

Yanvar−iyul oylarida ularning importi 41,9 foizga — 2,32 mlrd dollardan 3,29 mlrd dollargacha oshdi. Oziq-ovqat mahsulotlarining umumiy importdagi ulushi 9,2 foizdan 11,1 foizgacha ko‘tarildi.

G‘alla va g‘alla mahsulotlari importi 60,7 foizga oshib, 864,9 mln dollarga, go‘sht va go‘sht mahsulotlari — 36,7 foizga oshib, 574 mln dollarga, shakar, shakardan tayyorlangan mahsulotlar va asal — 51,2 foizga oshib, 434 mln dollarga yetdi.

Sabzavotlar va mevalar yetkazib berish 31,9 foizga oshib, 352,8 mln dollarga, sut mahsulotlari va tuxum — 32,9 foizga oshib, 244,3 mln dollarga, hayvonlar uchun ozuqa — 42,6 foizga oshib, 217,5 mln dollarga yetdi.

Kimyoviy mahsulotlar importi 15,6 foizga oshib, 3,59 mlrd dollarga yetdi. Shu bilan birga, tibbiy va farmatsevtika mahsulotlari yetkazib berish biroz — 0,8 foizga qisqarib, 1,11 mlrd dollarni, organik kimyoviy moddalar importi esa 43 foizga oshib, 295,2 mln dollarni tashkil etdi.

Mineral yonilg‘i, moylash moylari va shunga o‘xshash materiallar importi 10,7 foizga oshib, 2,51 mlrd dollarga yetdi.

Jumladan, neft va neft mahsulotlari importi 1,34 mlrd dollarni (+15,1%), tabiiy va sun’iy gaz — 1,01 mlrd dollarni (+8,2%) tashkil etdi. Suyultirilgan gaz (propan) importi 3,6 baravar oshib, 105,4 mln dollarga yetdi.

Benzin importi pul ko‘rinishida 60,8 foizga oshib, 426 mln dollarni tashkil etdi. Dizel yonilg‘isi yetkazib berish deyarli o‘zgarmadi — 1,1 foizga oshib, 163,3 mln dollarga yetdi.

Elektr energiyasi importi 17,9 foizga qisqarib, 55,8 mln dollarni tashkil etdi. Shu bilan birga, uning eksporti 30,3 foizga oshib, 134 mln dollarga yetdi.

Yetti oyda xizmatlar importi 3,62 mlrd dollarni tashkil etib, 13,3 foizga oshdi. Xizmatlar importining 43,6 foizi yoki 1,58 mlrd dollar sayohatlar (turizm), 27,4 foizi yoki 989,6 mln dollar — transport xizmatlari hissasiga to‘g‘ri keldi.

Importning eng yirik manbai Xitoy bo‘lib qolmoqda — 9,56 mlrd dollar yoki jami import hajmining 32,3 foizi uning hissasiga to‘g‘ri keldi. Rossiyadan 5,3 mlrd dollarlik, Qozog‘istondan esa 2,4 mlrd dollarlik tovar va xizmatlar import qilindi. Umuman, O‘zbekiston 160 dan ortiq davlatdan tovar va xizmatlar import qildi.