O‘zbekistonda onlayn xaridlar yangi bosqichga ko‘tarilmoqda: Uzum Market ma’lumotlari
Uzum Market elektron savdo bozoridagi to‘rt yillik faoliyatini sarhisob qildi. Xaridorlar mebel, kitob va kiyim-kechaklarni onlayn buyurtma qilishi tobora ommalashib bormoqda, buyurtmalar soni esa tez sur’atlar bilan janubiy hududlar va Qoraqalpog‘istonda o‘smoqda.
O‘zbekistonda onlayn xaridlar yangi bosqichga chiqmoqda: Uzum Market ma’lumotlari
Oktabr oyida Uzum Market to‘rt yoshga to‘ladi. Shu davr ichida O‘zbekistonda elektron tijorat ancha kengaydi: 2025-yil oxiriga borib bozor hajmi qariyb 23 trillion so‘mga yetdi, marketpleys esa ilk oylardagi 800 ming buyurtmadan yiliga 50 million buyurtmagacha o‘sdi. Xaridorlar mebel, kiyim-kechak va kitoblarni tobora ko‘proq onlayn buyurtma qilmoqda, eng yuqori o‘sish esa janubiy viloyatlar hamda Qoraqalpog‘istonda kuzatilmoqda. Biroq onlayn bozor chakana savdoning atigi 5−6% ini tashkil etadi, demak, o‘sish uchun hali katta imkoniyat bor. Quyida mamlakatning yirik marketpleysi ma’lumotlari asosida bozor qanday o‘zgarayotgani va uning keyingi rivojini nima belgilashi haqida so‘z boradi.
Uzum Market faoliyatining dastlabki yillarida o‘zbekistonliklar ko‘pincha o‘simlik yog‘i va yashil no‘xatdan tortib kir yuvish kukunigacha bo‘lgan kundalik ehtiyoj mahsulotlariga buyurtma bergan. Marketpleys hatto chekka aholi punktlarida yashovchilar uchun ham keng turdagi tovarlarni taklif qildi. Onlayn narxlar, ayniqsa chegirmalar paytida, ko‘pincha an’anaviy do‘konlardagidan pastroq bo‘ldi. Shu tariqa xaridorlar asta-sekin xarid qilishning yangi usuliga o‘rganib bordi.
Ishonch ortishi bilan o‘zbekistonliklarning xarid savatlaridagi tovarlar assortimenti ham kengaydi: elektronika va maishiy texnika, bolalar uchun tovarlar hamda uy-ro‘zg‘or buyumlariga buyurtmalar soni tobora oshmoqda. Elektronika va texnikaga talabning ko‘tarilishida marketpleys ilovasining o‘zida rasmiylashtirish mumkin bo‘lgan Uzum Nasiya orqali qulay muddatli to‘lov, shuningdek, buyurtmalarni topshirish punktlari tarmog‘ining kengayishi muhim omil bo‘ldi — bu punktlarning har birida elektronikani tekshirish uchun stol, kabellar va batareykalar mavjud.
Bugun xaridorlar Uzum Market’ga faqat kundalik ehtiyoj tovarlari uchun emas, balki kattaroq xaridlar uchun ham murojaat qilmoqda. Xususan, o‘tgan yilga nisbatan eng sezilarli o‘sish mebel toifasida qayd etildi — buyurtmalar soni deyarli 2,5 barobarga oshdi. Xaridorlar katta hajmli mebellar, shuningdek, xonani va uyni jihozlash uchun mo‘ljallangan tovarlarni tobora ko‘proq buyurtma qilmoqda. Bunda yirik gabaritli mebellar to‘g‘ridan-to‘g‘ri uyga yetkazib beriladi va zarurat bo‘lsa, yig‘ib ham beriladi.
O‘sish sur’atlari bo‘yicha ikkinchi va uchinchi o‘rinlarni kitoblar va kiyim-kechaklar egallab turibdi — bu toifalarda yil davomida buyurtmalar soni ikki barobarga oshdi. Sevimli kitobni topish yoki turli sotuvchilar hamda hamyonbopdan premiumgacha bo‘lgan brend va sotuvchilarning minglab tovarlari orasidan tanlash yanada osonlashdi, o‘zbekistonliklar esa assortimentning kengligi va tovarlarni xarid qilishdan oldin kiyib ko‘rish imkoniyatini yuqori baholadi.
Talab tarkibidagi o‘zgarishlar shuni ko‘rsatadiki, Uzum Market nafaqat muntazam xaridlar uchun, balki ilgari ko‘pchilik jismoniy do‘konlar va bozorlarda izlashni afzal ko‘rgan tovarlarni tanlash uchun ham maydonga aylanmoqda.
Buyurtmalar sonining ko‘payishi yanada kuchli logistika infratuzilmasini talab qiladi. 2024-yilda Uzum Market Markaziy Osiyodagi eng yirik logistika majmuasini ishga tushirdi. Hozir marketpleys infratuzilmasi kuniga 550 mingdan ortiq tovarni qayta ishlash va bir vaqtning o‘zida 20 milliondan ortiq tovar birligini saqlash imkonini beradi. Zarurat tug‘ilganda, qayta ishlash hajmini kuniga 700 mingta tovargacha oshirish mumkin.
Hududlarga yetkazib berishni tezlashtirish uchun kompaniya kross-doking obyektlari tarmog‘ini rivojlantirmoqda. Hozir Samarqand, Farg‘ona, Jizzax, Qarshi, Namangan, Navoiy, Buxoro, Urganch, Andijon va Termizda to‘qqizta shunday obyekt ishlamoqda. Ular hududlar o‘rtasida tovarlar harakatini tezlashtiradi va sotuvchilarga butun mamlakat bo‘ylab xaridorlar bilan ishlashga yordam beradi.
Xaridorlar uchun buyurtmani uy yaqinida olish imkoniyati ham muhim. Shu sababli, Uzum Market topshirish punktlari tarmog‘ini izchil kengaytirmoqda: 2022-yil oxiridagi 43 ta nuqtadan 2026-yil oktabr oyida 2500 dan ortiq nuqtagacha. Taqqoslash uchun, 2023-yil oxirida tarmoq 345 ta punktni, 2024-yil oxirida esa 934 tani tashkil etgan edi. So‘nggi bir yilda nuqtalar soni 2,2 barobarga ko‘paydi.
Uzum Market 2025-yil mart oyida ishga tushirgan franshiza modeli ham tarmoqni kengaytirishga xizmat qilmoqda. U tadbirkorlarga o‘z topshirish punktlarini ochish va marketpleys bilan birga biznesni rivojlantirish imkonini beradi.
Infratuzilmaning rivojlanishi hududlarda onlayn buyurtmalarning ko‘payishi bilan birga kechmoqda. So‘nggi bir yil ichida ularning soni Qashqadaryo viloyatida besh barobar, Surxondaryoda to‘rt barobar, Qoraqalpog‘iston Respublikasida esa uch barobarga oshdi. Ushbu hududlar buyurtmalarning eng yuqori o‘sish sur’atlarini qayd etdi. Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlarida tug‘ilish koeffitsiyentlari mamlakat bo‘yicha eng yuqori: respublika bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkich 23,2 bo‘lganda, bu yerda har ming kishiga mos ravishda 27,5 va 27,1 ni tashkil etadi (2025-yil ma’lumotlariga ko‘ra). Aholining yoshligi va oilalarning kattaligi bolalar tovarlari, kiyim-kechak hamda uy-ro‘zg‘or buyumlariga talabning oshishiga sabab bo‘lmoqda. Onlayn savdo bu hududlarga ilgari faqat yirik shaharlarda mavjud bo‘lgan assortimentga kirish imkonini beradi.
Logistikaning rivojlanishi assortimentni kengaytirish va yangi sotuvchilarni jalb qilishga yordam beradi. Bugun Uzum Market platformasida 2 milliondan ortiq tovar mavjud bo‘lib, Uzum Global xizmatini hisobga olganda, tovarlar assortimenti 400 milliontaga yetadi.
Uzum Market’da 18 500 dan ortiq mahalliy sotuvchilar o‘z tovarlarini taklif qilmoqda. Bu xaridorlar uchun yanada kengroq tanlovni, mahalliy tadbirkorlar uchun esa o‘z mahsulotlarini turli hududlar aholisiga taklif etish imkoniyatini anglatadi. Kompaniya jamoasi ham kengayib bormoqda: so‘nggi bir yil ichida Uzum Market xodimlari soni 40% ga oshdi.
Bozor o‘sayotganiga qaramay, hisob-kitoblarga ko‘ra, O‘zbekistonda chakana savdoning taxminan 5−6% i elektron tijoratga to‘g‘ri keladi. Bu keyingi o‘sish uchun imkoniyat yaratadi: infratuzilma rivojlanib, assortiment kengaygani sari onlayn xaridlar ko‘proq xaridorlar va tadbirkorlar uchun qulayroq bo‘lishi mumkin.
2026−2028-yillarda Uzum Market Toshkent shahri va viloyatlarda logistika imkoniyatlarini kengaytirishda davom etadi. Kompaniya allaqachon yangi saralash markazi va katta hajmli yuklar uchun ixtisoslashtirilgan ombor majmuasi qurilishini boshlagan. Loyiha logistika quvvatlarini oshirish va yirik hajmli tovarlar uchun qo‘shimcha 26 mingta pallet o‘rnini yaratish imkonini beradi. Bu mebel, maishiy texnika va maxsus saqlash hamda tashish sharoitlarini talab qiladigan boshqa tovarlar uchun ko‘proq buyurtmalarni qayta ishlashga yordam beradi. Infratuzilmaning kengayishi Uzum Market’ga o‘sib borayotgan talab bilan ishlash, tovarlar turini ko‘paytirish va tadbirkorlarga mamlakatning turli hududlarida xaridorlarni topishga yordam beradi.
Chakana savdodagi onlayn xaridlar ulushi 5−6% ni tashkil etayotgan bir paytda, bozor aslida endigina birinchi bosqichdan o‘tmoqda. Keyingi o‘sish uchta omilga: hududlarda logistikaning rivojlanishi, xaridorlarning onlayn tarzda qimmat xaridlarni amalga oshirishga bo‘lgan ishonchi hamda kichik biznesning yangi savdo kanalini qanchalik tez o‘zlashtirishiga bog‘liq bo‘ladi.