Oltin oʻrtalik chetga chiqishlardan yaxshiroq

Oltin oʻrtalik chekkachiliklardan yaxshiroq

Qozogʻiston prezidenti Qasim-Jomart Toqayevning Germaniyaga rasmiy tashrifi davom etmoqda. Qozogʻiston yetakchisi safarining navbatdagi manzili Bavariya boʻldi. 30 sentyabr kuni Myunxenda texnologiyalar, energetika va investitsiyalarga bagʻishlangan Qozogʻiston-Bavariya forumi boʻlib oʻtdi. Hamkorlik masalalari Qozogʻiston rahbarining ushbu federal oʻlka bosh vaziri oʻrinbosari va iqtisodiyot vaziri Xubert Ayvanger bilan uchrashuvida ham muhokama qilindi. Ostona oʻz ishlab chiqarishini rivojlantirishga nemis biznesini jalb qilishdan umidvor. Berlindagi muzokaralar oʻzaro manfaatdorlikni koʻrsatdi: Germaniyaga Qozogʻiston resurslari, jumladan, Rossiya yetkazib berishi oʻrnini bosish uchun neft kerak.

Bavariya hukumati va landtagi rahbariyati bilan muzokaralardan tashqari, Qasim-Jomart Toqayev Qozogʻiston-Bavariya texnologiya forumining ochilishida ishtirok etdi. Myunxendagi dastur avvalgi kuni federal prezident Frank-Valter Shtaynmayer va kantsler Fridrix Merts bilan boshlangan suhbatni davom ettiradi. Tomonlarning boshlangʻich pozitsiyalari turlicha. Germaniya xomashyoning ishonchli yetkazib beruvchilarini va oʻz kompaniyalari uchun yangi bozorlarni qidirmoqda. Qozogʻiston esa oʻz resurslarini qayta ishlash va tayyor mahsulot ishlab chiqarishdan koʻproq daromad olishga intilmoqda. Bu manfaatlarni muvofiqlashtirish tadbirkorlar zimmasiga tushadi, Qozogʻiston Respublikasi prezidenti ular bilan uchrashish uchun Germaniya boʻylab safarini davom ettirmoqda.

Neft mavzusini Merts juda ochiq bayon qildi. Toqayev bilan birgalikda oʻtkazilgan matbuot anjumanida kantsler Germaniya Rossiyadan boshqa import qilinmaydigan neft oʻrnini bosish uchun Qozogʻiston neftiga qiziqish bildirayotganini aytdi. Bu muhim urgʻu: gap Qozogʻistonning GFRning oʻzgargan energiya taʼminoti tizimidagi oʻrni haqida bormoqda.

Toqayev, oʻz navbatida, bundan keyin ham energiya resurslari yetkazib beruvchisi boʻlib qolishga tayyorligini tasdiqladi. Tashrifga bagʻishlab Handelsblatt nashri uchun yozgan maqolasida u 2025 yilda Qozogʻiston Germaniyaga 10 million tonnadan ortiq neft joʻnatganini maʼlum qildi. «Biz mavjud transport imkoniyatlarini hisobga olgan holda ushbu missiyani bundan keyin ham masʼuliyat bilan bajarishga tayyormiz», – deb yozdi prezident. Oxirgi eslatma muhim ahamiyatga ega: eksportni kengaytirish yoʻnalishlarning mavjudligiga bogʻliq. Praym maʼlumotlariga koʻra, may oyidan boshlab «Drujba» orqali tranzit shartlari oʻzgarganidan soʻng, neftning bir qismi Ust-Luga va Kaspiy quvur konsortsiumi tizimi orqali yoʻnaltirildi.

Shtaynmayer biznes-forumda energetika sohasidagi sheriklik allaqachon amaliy sinovdan oʻtganini eslatdi. «Biz sizning mamlakatingiz Shvedtdagi NPZ (neftni qayta ishlash zavodi)ga neft yetkazib berganini unutmaymiz», – deya Shtaynmayerning soʻzlaridan iqtibos keltiradi Berliner Zeitung. GFR prezidenti Qozogʻistonga qiyin paytda sharqiy Germaniya aholisi va iqtisodiyotiga koʻrsatgan yordami uchun minnatdorchilik bildirdi. Bu fikrda Berlinning manfaati juda aniq manzilga ega boʻldi: diplomatik iboralar ortida zavod, uning ishchilari va yoqilgʻi isteʼmolchilari turibdi.

Biroq Ostona Germaniyaga neft savdosi doirasidan ancha chetga chiqadigan takliflarni olib keldi. «Biz alohida muvaffaqiyatli loyihalardan tizimli sanoat sherikligiga oʻtishimiz kerak», – dedi Toqayev Berlindagi biznes-forumda. Buning uchun u qoʻshma investitsiyaviy-sanoat tashabbusini taklif qildi: tijoriy jihatdan hayotiy loyihalarni tanlab olish, texnologiyalarni jalb qilish va tashqi bozorlarda mahsulot sotishga qodir boʻlgan ishlab chiqarishlarni yaratish. Prezident nemis oʻrta biznesi, uning muhandislik maktabi va tor ishlab chiqarish ixtisoslashuvidan alohida umidlar borligini bildirdi.

Muzokaralar yakunida Toqayev taxminan 2 milliard dollarlik 30 dan ortiq tijorat hujjatlari imzolanganini maʼlum qildi. Bu sezilarli paket, ammo uning qiymatini hozircha kirib kelgan investitsiyalar deb hisoblab boʻlmaydi. Kelishuvlarning sinovi korxonalarni moliyalashtirish, qurish va ishga tushirish boʻladi. Nemis kompaniyalari uchun keyingi qarorlar ish sharoitlari va kelajakdagi mahsulotga boʻlgan talabga bogʻliq boʻladi. Qozogʻiston uchun yana bir masala muhim: texnologiyalar va ishlab chiqarish vakolatlarining qancha qismi mamlakat ichida qoladi?

Bunday sheriklik qanday ishlashi mumkinligiga Toqayevning oʻzi misol keltirdi. Uning soʻzlariga koʻra, Germaniyaga Qozogʻiston mashinasozlik mahsulotlarini, jumladan, nemis uskunalarida ishlab chiqarilgan temir yoʻl gʻildiraklarini eksport qilish boʻyicha kelishuvlarga erishilgan. Ostona uchun bu ibratli voqea: sotib olingan texnologiyalar ularni yetkazib bergan mamlakat bozoriga chiqishga yordam beradi. Agar bunday yetkazib berishlar barqaror tus olsa, Qozogʻistonda boʻlajak sanoat investorlari bilan muloqotda qoʻshimcha dalil paydo boʻladi.

Shunday boʻlsa-da, misollar allaqachon mavjud. Toqayev taʼkidlaganidek, Qozogʻistonda nemis kapitali ishtirokidagi 1400 dan ortiq kompaniya roʻyxatga olingan. 20 yil ichida Germaniyadan kiritilgan investitsiyalarning umumiy hajmi 8 milliard dollarni tashkil etdi.

Kelgusi ishlarning siyosiy asoslarini prezidentlar qoʻshma deklaratsiyada mustahkamlab qoʻydilar. Ular 2026–2028 yillarga moʻljallangan sanoat, texnologik va xomashyo sohasidagi hamkorlik boʻyicha «yoʻl xaritasi»ni qoʻllab-quvvatladilar. Qoʻshma ishlab chiqarish, oʻta muhim materiallarni qazib olish va qayta ishlash ustuvor yoʻnalishlar sifatida belgilandi. Transkaspiy transport yoʻlagi alohida oʻrin tutadi. Sanoat loyihalari uchun tashish imkoniyati xomashyo mavjudligi kabi muhimdir: tayyor mahsulot xaridorga butun bitimning mazmunini saqlab qoladigan narxda yetkazilishi kerak.

Berlin muzokaralarining alohida siyosiy urgʻusi Rossiya va Ukraina oʻrtasidagi mojaroga tegishli boʻldi. Nemis jurnalistining savoliga javob berar ekan, Toqayev muzokaralarga oʻtish uchun harbiy harakatlarni muzlatishni yana bir bor taklif qildi. U urushni zudlik bilan toʻxtatishni hozirgi sharoitda noreal deb atadi va shu bilan birga BMT Nizomi va davlatlarning hududiy yaxlitligiga sodiqligini tasdiqladi. Xuddi shu javobda prezident Vladimir Putinga ijobiy baho berib, uni Markaziy Osiyo, Yevropa va dunyo uchun eng maqbul siyosiy arbob deb atadi. Merts esa, ARD xabar berganidek, Moskvada jiddiy muzokaralarga tayyorlik yoʻqligini maʼlum qildi va Kiyevga yordam davom ettirilishini tasdiqladi. Shunday qilib, Berlin va Ostonaning iqtisodiy yaqinlashuvi tartibga solish istiqbollarini baholashdagi farqlar bilan birga kechmoqda.

Qozogʻiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi QSZI (Qozogʻiston strategik tadqiqotlar instituti) bosh ilmiy xodimi Sanat Kushkumbayevning fikricha, Qozogʻiston Germaniyani resurslari, geografik joylashuvi va Markaziy Osiyo bozorlariga chiqish imkoniyatlari bilan jalb qilmoqda. Uning soʻzlariga koʻra, Qozogʻiston energetik oʻtish, xomashyoni qayta ishlash va yuqori texnologiyali mahsulotlar ishlab chiqarish sohasidagi hamkorlikdan manfaatdor. Mamlakat, shuningdek, mintaqadagi nemis kompaniyalari uchun ishlab chiqarish, logistika va servis platformasiga aylanishi mumkin. Qozogʻiston energetikasi, sanoati va raqamli infratuzilmasini modernizatsiya qilish, shuningdek, sunʼiy intellekt, fintex va energiya samaradorligi sohasidagi qoʻshma loyihalar qoʻshimcha istiqbollarni ochadi.

«Prezident tomonidan taklif etilgan Qozogʻiston-Germaniya investitsiyaviy-moliyaviy platformasi siyosiy kelishuvlar va loyihalarni real moliyalashtirish oʻrtasidagi farqni qisqartirishi mumkin. U nemis va Yevropa kapitalini Qozogʻistonning birgalikda moliyalashtirishi, davlat kafolatlari va xavf-xatarlarni taqsimlash mexanizmlari bilan birlashtirishga qodir. Loyihalarni kuzatib borishni «Bayterek» xoldingi taʼminlashi kerak. Bunday yondashuv sanoat, energetika va shahar infratuzilmasi uchun doimiy investitsiya kanalini yaratish imkonini beradi. Uning samaradorligi loyihalar sifatiga, shartlarning shaffofligiga va investorlarning ishonchiga bogʻliq boʻladi», – deya taʼkidladi ekspert.