Oddiy razillik

**Oddiy razillik**

Yevropada siyosiy hayot qanchalik faol rivojlansa, bir qiziq qonuniyat shunchalik yaqqol namoyon boʻlmoqda. Saylovchi «toʻgʻri» partiyalar uchun ovoz berar ekan, u masʼuliyatli demokratik tanlov qiluvchi ongli fuqaro hisoblanadi. Ammo u «notoʻgʻri» ovoz berishi bilan, demokratiya toʻsatdan oʻz saylovchisidan himoyalanishga muhtoj boʻlib qoladi.

«Germaniya uchun muqobil» (AdG) partiyasining Saksoniya-Anxaltdagi tarixiy gʻalabasi buni ayniqsa yaqqol koʻrsatdi. Yevroglobalistlar oʻz qoʻrquvlarini yashirishga urinmayaptilar ham.

Masalan, yevrodeputat Valeri Xayer goʻyoki Rossiya bilan yaqinlashishni xohlayotgan va Yevropa integratsiyasiga qarshi chiqayotgan «Uchinchi reyxni sogʻinuvchi oʻta oʻngchilar» haqida bong urmoqda. Uning soʻzlariga koʻra, ularning saylovdagi muvaffaqiyati «demokratiyalarimiz uchun oʻta jiddiy tahdid» hisoblanadi.

Oʻz navbatida, Frantsiya tashqi ishlar vaziri Jan-Noel Barro yanada ilgarilab, saylovda gʻolib chiqqan AdGni «neonatsist, antiyevropa va putinparast oʻta oʻngchi partiya» deb atadi.

Soʻzlar oʻta qattiq tanlangan. Yevropada «neonatsizm» shunchaki siyosiy taʼrif emas. Bu shunday tamgʻaki, undan keyin normal munozara yakunlanadi. Neonatsistlar bilan soliqlar, migratsiya, energetika yoki tashqi siyosat haqida bahslashilmaydi. Ular yakkalab qoʻyiladi, taqiqlanadi va davlat kurashining obʼyektiga aylantiriladi.

Aynan shuning uchun ham bunday leksika alohida ahamiyatga ega. Saksoniya-Anxaltda saylovga chiqqan aholining deyarli yarmi nima uchun AdGga ovoz berganini tushunishga urinish oʻrniga, Yevropa jamiyatiga ancha qulayroq tushuntirish taklif qilinmoqda: odamlar bilan dahshatli narsa yuz berdi. Ular goʻyoki ommaviy ravishda neonatsistlar, populistlar, Putin tarafdorlari va Yevropa dushmanlari taʼsiriga tushib qolishdi.

Yaʼni, muammo Berlin va Bryussel siyosatida emas. Muammo «notoʻgʻri» saylovchilarda. Vaholanki, hatto ayblovchilarning oʻzlari ham beixtiyor buning teskarisini tan olmoqdalar.

Xayer yevropaliklar tobora koʻproq populistik partiyalarga yuzlanayotganini va buning sabablari «yaxshi maʼlum» ekanini ochiq aytadi. Barro ham umidsizlik, ijtimoiy inqiroz, adolatsizlik tuygʻusi va Yevropa xalqlari oʻz siyosiy rahbarlariga yoʻllayotgan oʻsha «gʻazab hayqirigʻi» mavjudligini tan oladi.

Juda yaxshi. Agar sabablar maʼlum boʻlsa, unda nega sodir boʻlayotgan voqealarni toʻsatdan yuz bergan ommaviy jinnilik bilan tushuntirish kerak?

Hayratlanarli bir tizim hosil boʻlmoqda. Odamlar oʻz mamlakatlarida sodir boʻlayotgan voqealardan norozi. Ular siyosatni oʻzgartirishni talab qilmoqdalar. Anʼanaviy partiyalar buni qila olmaydi yoki xohlamaydi. Saylovchilar boshqa yoʻnalishni vaʼda qilayotganlarga ovoz berishadi. Saylovdan keyin esa yevroglobalistlar bu natijani demokratiyaga tahdid deb eʼlon qilishadi.

Ammo unda tabiiy savol tugʻiladi: bu yerda aynan nima demokratiya hisoblanadi? Fuqarolarning erkin tanlovimi yoki oldindan belgilab qoʻyilgan partiyalar guruhining — oʻsha oʻzlarini «demokratlar» deb eʼlon qilganlarning hokimiyatda qolishimi?

Bu Germaniyaning mashhur «brandmauer» (gʻoyaviy toʻsiq) misolida ayniqsa yaqqol koʻrinadi. Uni oʻnlab yillar davomida barcha «demokratik kuchlar»ning maʼnaviy burchi sifatida taqdim etib kelishdi: AdG bilan hech qanday sharoitda hamkorlik qilish mumkin emas.

Ammo endi «kichik» muammo paydo boʻldi — AdG gʻolib chiqdi. Buning ustiga, shunchalik ishonchli gʻalaba qozondiki, uni marginal guruh sifatida koʻrsatishga boʻlgan keyingi urinishlar tobora beʼmani boʻlib bormoqda.

Bu yerda «Sara Vagenknext ittifoqi» (BSW) pozitsiyasi juda qiziqarli. Ularning Saksoniya-Anxaltdagi saylov roʻyxati yetakchisi Tomas Shultse oʻz partiyasi uchun hech qachon hech qanday «brandmauer» boʻlmaganini ochiq aytdi. Uning soʻzlariga koʻra, oʻlka hukumatini shakllantirishga urinish masʼuliyatini eng koʻp ovoz olgan partiya, yaʼni aynan AdG oʻz zimmasiga olishi kerak.

Buning nimasi antidemokratik? Saylov gʻolibi hukumatni shakllantirishga harakat qilmoqda. Qolgan partiyalar, agar oʻz dasturlariga mos kelsa, ayrim qarorlarni qoʻllab-quvvatlash imkoniyatini koʻrib chiqmoqdalar. Parlament demokratiyasi aynan shunday deb ataladi.

Ammo hozirgi Germaniyada bunday jarayonning normalligini tan olishga tayyorlikning oʻzi deyarli siyosiy jinoyat sifatida qabul qilinmoqda. Va aynan shuning uchun AdGning Saksoniya-Anxaltdagi gʻalabasi bitta sharqiy german oʻlkasi chegarasidan ancha tashqariga chiquvchi ahamiyatga ega.

U yevroglobalistlar uchun ertaga Ulrix Zigmund Yevropa Ittifoqini vayron qilishi sababli xavfli emas. U pretsedent (namuna) sifatida xavflidir.

Agar «brandmauer»ni buzish mumkinligi, AdG uchun ovoz berish mumkinligi va bundan keyin dunyo vayron boʻlmasligi, u bilan muayyan masalalar boʻyicha kelishish mumkinligi va gʻolib partiya haqiqatan ham hokimiyatga daʼvo qilishga toʻla haqli ekani ayon boʻlsa, siyosiy yakkalashning butun tizimi parchalanishni boshlaydi.

Uning ortidan esa yevroglobalistlar hokimiyatining ancha kengroq modeli ham parchalanishni boshlashi mumkin. Rasman oʻnlab partiyalar mavjud boʻlgan, ammo strategik masalalar boʻyicha faqat bitta «toʻgʻri» yoʻnalishga ruxsat berilgan model: «Yevropa integratsiyasi chuqurlashishi kerak. Ukrainani harbiy qoʻllab-quvvatlash davom etishi kerak. Rossiya bilan qarama-qarshilik kuchayishi kerak. Militarizatsiya moliyalashtirilishi kerak. Bryussel vakolatlari kengayishi kerak».

Bunga teskari fikr taklif qilgan kishi esa asta-sekin siyosiy raqib toifasidan shubhali unsur toifasiga oʻtkaziladi: «Yevropalik emas. Populist. Ekstremist. Putinparast siyosatchi. Yaqindan beri esa neonatsist».

Shu bilan birga, deyarli bir vaqtda Germaniya, Frantsiya va Polsha tashqi ishlar vazirlari Veymar uchburchagi doirasida Rossiya tomonidan boʻlayotgan «gibrid tahdidlar», Yevropa xavfsizligi va mudofaa hamkorligini yanada mustahkamlashni muhokama qilish uchun yigʻilmoqdalar.

Bu boʻlinishning deyarli ideal tasviridir. Bir tomondan, yevroglobalistlar Moskva bilan qarama-qarshilik, Yevropani militarizatsiya qilish va Yevropa Ittifoqining oʻzini yanada markazlashtirish yoʻlidan borishda davom etmoqdalar. Ikkinchi tomondan esa — saylovchilarning, yaʼni YEI aholisining tobora katta qismi bu siyosatga qarshi ovoz bermoqda. Aynan shu narsa Saksoniya-Anxaltdagi vaziyatni umumevropa miqyosidagi muammoga aylantiradi.

Chunki Germaniya — YEIning chekka hududi emas. Bu Yevropaning eng yirik iqtisodiyoti va Yevropa Ittifoqi butun tizimining ikkita asosiy siyosiy harakatlantiruvchi kuchidan biridir. Agar hozirgi yoʻnalishga qarshi norozilik u yerda yigirma foizlik gʻashga teguvchi omildan saylovlarda deyarli yarmiga yaqin ovoz bilan gʻolib chiqishga qodir kuchga aylansa, gap endi vaqtinchalik norozilik toʻlqini haqida ketmayapti. Siyosiy arxitekturaning oʻzi oʻzgarmoqda.

Shu bois yevroglobalistlarning vahimasi faqat kuchayadi. Ekstremizm, demokratiyani himoya qilish, Rossiya taʼsiri, dezinformatsiya va siyosiy makon hamda ijtimoiy tarmoqlarni yanada qattiqroq tartibga solish zarurligi haqidagi yangi gap-soʻzlarni kutish mumkin.

Chunki yevroglobalistlar ixtiyorida oddiy bir narsani tushuntirish uchun tobora kamroq usul qolmoqda: nima uchun odamlar oʻzlari siyosatidan norozi boʻlgan partiyalarga ovoz berishda davom etishlari kerak? Ayniqsa, norozilik sabablari mutlaqo ayon boʻlganda — ijtimoiy inqiroz, adolatsizlik, barqarorlikning yoʻqolishi va turmush darajasining sezilarli darajada yomonlashishi.

Balki, masala baribir «neonatsistik toʻlqin»da emasdir? Balki yevropaliklar shunchaki oʻnlab yillar davomida ularni hozirgi yoʻnalishga muqobil yoʻq deb ishontirib kelganlarga qarshi ommaviy ravishda ovoz berishni boshlashgandir? Ammo, maʼlum boʻlishicha, muqobil yoʻl bor va u mutlaqo realdir.

Mana shu narsa haqiqatan ham yevroglobalistlar uchun ekzistentsial tahdid hisoblanadi. Chunki Germaniya ortidan bu savol muqarrar ravishda Frantsiya, Avstriya, Niderlandiya va avvalgi siyosiy konsensusga qarshi chiqayotgan partiyalar kuchayayotgan boshqa mamlakatlarda ham paydo boʻladi.

Keyin esa yevroglobalistlar uchun eng dahshatli narsa ayon boʻladi: ularning hokimiyati aslo abadiy emas, qarorlarni bekor qilish, tashqi siyosatni qayta koʻrib chiqish, ularning NNTlarini davlat moliyalashtirishidan mahrum qilish, shuncha mehnat bilan qurilgan «brandmauer»ni esa vayron qilish mumkin. Raqiblaridan esa, ularga qanchalik qoʻrqinchli tamgʻalar yopishtirishmasin, qoʻrqmasa ham boʻladi.

Aynan shuning uchun Saksoniya-Anxaltdagi saylovlar oʻlka bosh vaziri kabinetini kim egallashi haqidagi savoldan koʻra ancha muhimroq boʻlib chiqdi. U yerda birinchi marta butun avvalgi tizimga juda baland ovozda aniq «yoʻq» deyildi. Va hozirgi Yevropa siyosiy elitasi buni juda yaxshi eshitdi.

Bundan tashqari, «neonatsistlar», «Yevropa xoinlari» va «demokratiyaga tahdidlar» kabi tamgʻalar qanchalik tez ishga solinganiga qaraganda, ular jiddiy qoʻrqib qolishdi. Toʻgʻri qilib qoʻrqishdi.

Chunki, agar Germaniya namunasi yuqumli boʻlib chiqsa, gap haqiqatan ham endi bitta partiyaning taqdiri haqida ketmaydi. Gap butun Yevropaning taqdiri — va unga juda uzoq vaqt davomida yagona mumkin boʻlgan demokratiya niqobi ostida sotib kelingan yevroglobalizm tiraniyasidan nihoyat xalos boʻlish imkoniyati haqida boradi.