Odamlar Yerning yangi muzlanişini beixtiyor töxtatgan bölişi mumkin
Şimoliy Amerikadagi qadimiy muz qoplamining qoldiği qariyb ikki ming yil avval yana kengaya boşlagan. Olimlar buni navbatdagi muzlanişning dastlabki bosqiçi sifatida talqin qilmoqda. Biroq inson faoliyati tufayli kuçaygan global isiş 1960-yillarga kelib jarayonni teskari tomonga burgan - kengayayotgan muzlik yana qisqara boşlagan.
Odamlar Yerning yangi muzlanishini beixtiyor to‘xtatgan bo‘lishi mumkin
Science jurnalida chop etilgan yangi tadqiqot Yerning iqlim tarixi haqidagi tasavvurlarga qo‘shimcha ma’lumot berdi. Kolumbiya universiteti tadqiqotchisi Nikolas Yang va uning hamkasblari Kanada Arktikasidagi Barns muzligini o‘rganib, uning so‘nggi bir necha ming yilda qanday o‘zgarganini aniqlashga harakat qildi.
Ularning talqiniga ko‘ra, inson iqlimga ta’sir ko‘rsatmaganida, mazkur muz qoplamining kengayishi davom etishi va Yer asta-sekin yangi muzlanish sari harakatlanishi mumkin edi. Biroq issiqxona gazlari ta’sirida yozgi haroratning ko‘tarilishi bu yo‘nalishni o‘zgartirgan.
Kundalik nutqda muzliklar keskin kengayib, katta hududlarni egallaydigan vaqtni odatda «muzlik davri» deb atashadi. Ilmiy ma’noda esa bu tushunchalarni farqlash kerak.
Yerdagi hozirgi muzlik epoxasi — kechki kaynozoy muzlik epoxasi — taxminan 34 million yil avval boshlangan. U qit’alarda doimiy yirik muz qoplamlari mavjud bo‘lgan uzoq davrni anglatadi. Uning ichida sovuqroq muzlanish bosqichlari va nisbatan iliq muzliklararo bosqichlar almashib turadi. Biz hozir shunday iliq bosqichda yashayapmiz.
Sayyora tarixining katta qismida Yer hozirgidan issiqroq bo‘lgan va qit’alarda bunday ulkan doimiy muz qoplamlari mavjud bo‘lmagan. Qariyb uch million yil avval sovish shu darajaga yetganki, Shimoliy yarimsharda ham yirik materik muz qoplamlari shakllangan.
Shundan keyin ular goh kengayib, goh chekinib turgan. Eng sovuq bosqichlarda Yevrosiyodagi muz qoplamlari hozirgi Moskva atroflariga va undan ham janubroqqa yetib borgan. Iliq bosqichlarda esa ularning maydoni keskin qisqargan.
Olimlar uzoq vaqt davomida muzliklarning navbatdagi kengayishi qachon boshlanishi haqida bahslashib kelgan. Bu faqat nazariy masala emas. Keng ko‘lamli muzlanish o‘simliklar o‘sadigan hududlarni qisqartirishi, biologik mahsuldorlikni pasaytirishi va tropiklardan tashqarida qishloq xo‘jaligini yuritishni ancha qiyinlashtirishi mumkin.
1980-yillardan boshlab inson ta’siridagi global isish tobora yaqqol namoyon bo‘lgach, yaqinlashib kelayotgan sovish haqidagi savol avvalgi dolzarbligini yo‘qota boshladi. Biroq Yerning tabiiy iqlim sikllarini tushunish uchun u muhimligicha qoldi.
Yangi tadqiqot mualliflari bu savolga javob izlab, qadimiy Lavrentiy muz qoplamining qoldig‘iga murojaat qildi. Taxminan 20 ming yil avval ushbu ulkan muz qoplami Shimoliy Amerikaning katta qismini egallagan va hozirgi Sochi shahri joylashgan geografik kenglikdan ham janubroqqa cho‘zilgan.