«Odamlar ularni buzuqlik koʻzoynaklari deb atashadi»: Koʻzi ojiz foydalanuvchilar aqlli texnologiyalar tufayli salbiy munosabatdan xavfsiramoqda
Smart-koʻzoynaklardan foydalanish boʻyicha xavotirlar koʻrishida nuqsoni bor foydalanuvchilarga taʼsir koʻrsatmoqda.
«Odamlar ularni buzuqilar koʻzoynagi deb atashmoqda»: Koʻzi ojiz foydalanuvchilar aqlli texnologiyalar tufayli salbiy munosabatdan xavotirda
Freyzer Flemingning aytishicha, koʻzoynagi unga jamoat transportida harakatlanish va koʻcha belgilarini oʻqishda yordam beradi
Freyzer Fleming Glazgo shahar markazidagi gavjum koʻchaning burchagiga yaqinlashib, oʻzining aqlli koʻzoynagidan oldindagi yoʻlni tavsiflab berishni soʻraydi.
Koʻzoynak soplaridagi kichik dinamiklardan chiqqan ovoz unga bir nechta toʻxtab turgan mashinalar va unga qarab kelayotgan odam borligini aytadi.
Koʻzi ojiz sifatida roʻyxatga olingan 44 yoshli Freyzer uchun bu «vaziyatni butunlay oʻzgartiradigan» maʼlumotdir.
«Men koʻchaga qanday yaqinlashishni va qanday ehtiyotkorlik choralarini koʻrish kerakligini bilaman», deydi u.
«Balki shoshmasdan harakat qilishim kerakdir yoki shunchaki normal surʼatda yurishim mumkindir.»
Yigirma yoshining boshlarida koʻrish qobiliyatini yoʻqota boshlagan Freyzerning aytishicha, uning sunʼiy intellektga ega Meta aqlli koʻzoynagi oxirgi ikki yildan beri kundalik hayotining bir qismiga aylangan.
Ular unga jamoat transportida harakatlanishga, koʻcha belgilarini oʻqishga va menyudan buyurtma berishga yordam beradi — ammo u ularni jamoat joylarida taqish haqida ikki marta oʻylab koʻradigan boʻlib qoldi.
«Odamlar ularni buzuqilar koʻzoynagi deb atashmoqda», deydi u, ushbu koʻzoynaklardan odamlarni, ayniqsa ayollar va qizlarni yashirincha videoga olish va shirgalik qilish uchun foydalanilgani hamda tasvirlar internetda tarqatilgani haqidagi koʻplab xabarlarga ishora qilib.
Freyzerning aytishicha, bu ularni taqqan har bir kishiga, jumladan, koʻrish qobiliyati cheklangan odamlarga ham zararli taʼsir koʻrsatmoqda.
«Biz ulardan odamlarni shubhali vaziyatlarda yozib olish uchun foydalanmayapmiz», deydi u.
«Biz ulardan mustaqil hayot kechirish uchun foydalanmoqdamiz.»
Ular «buzuqilar koʻzoynagi» deb nomlandi.
Mazervellik Freyzer BBC’ning Your Voice koʻrsatuviga nizo chiqishi mumkin deb oʻylasa, koʻzoynagini tez-tez yechib qoʻyishini aytdi.
«A nuqtadan B nuqtasiga yetib olishning oʻzida xavotirlarim yetarli», deydi u.
«Men shunchaki koʻzoynakni olib qoʻyaman va harakatlanish uchun boshqa sezgilarimga tayanishimga toʻgʻri keladi, bu esa hayotimni ancha qiyinlashtiradi.»
Koʻrish qobiliyati yoʻqolishida ushbu texnologiyadan yordam sifatida foydalanadigan Treysi Rojerson ham Freyzerning xavotirlariga sherikdir.
«Ularning buzuqilar koʻzoynagi deb atalayotganini eshitib hayratda qoldim, chunki men uchun ular mustaqilligimni saqlab qalishga yordam beradigan hayotimning juda katta qismidir», deydi u.
WhatsApp, Facebook va Instagram ortida turgan Meta kompaniyasi 2021 yilda aqlli koʻzoynaklar sotishni boshlagan va oʻtgan yilning fevral oyidan beri ikki millionga yaqin juft sotib boʻlgan.
Kompaniyaning taʼkidlashicha, freymlarda koʻzoynak tasvirga olayotganini aniq koʻrsatib turadigan chiroq bor, ammo u foydalanuvchilarni zararli harakatlarda qatnashmaslik haqida ham ogohlantiradi.
Koʻzoynaklarga qarshi salbiy munosabat sababli, baʼzi joylar va tadbirlar yashirin tasvirga olish qoʻrquvi tufayli ulardan foydalanishni taqiqladi yoki kamida chekladi, jumladan, shu oyning oxirida Edinburg shahrida boʻlib oʻtishi kerak boʻlgan ComicCon Scotland tadbiri ham.
Bu shuni anglatadiki, koʻrish qobiliyati ogʻir darajada cheklangan va oxirgi uch yil davomida oilasi bilan ushbu tadbirda qatnashib kelayotgan Gordon Braun bu yil bormaydi.
Uning aytishicha, taqiqning nogironligi boʻlgan shaxslarga taʼsiri eʼtiborsiz qoldirilgan.
«Shunchaki biror belgini yoki boshqa narsani oʻqish uchun koʻzoynagimni tezda taqib olsam ham, oʻzimni qulay his qilmagan boʻlardim», deydi Inverkiplik Gordon.
«Fikrimcha, bu endi printsipial masala, ularning muloqot qilishni xohlamayotgani va kamchilik guruhga quloq solishni istamayotgani fakt.
Bilasizmi, biz birdaniga minglab odamlar aqlli koʻzoynak taqib paydo boʻlishi haqida gapirmayapmiz.»
Buyuk Britaniyadagi eng yirik komiks va koʻngilochar anjumanlarini oʻtkazadigan Monopoly Events iyul oyida mehmonlar va ishtirokchilarni «yashirincha videoga olishni toʻxtatish» uchun Meta koʻzoynaklarini taqiqlaganini maʼlum qildi.
Taqiq Meta koʻzoynaklari va boshqa «taqiladigan yozib olish qurilmalari»ni oʻz ichiga oladi.
BBC Gordonning izohlari boʻyicha kompaniya bilan bogʻlandi.
Kospley rassomi va ijrochi Tea Pirn shu yil boshida Birmingemdagi komiks anjumanida boʻlganida u yashirincha videoga olingan edi.
Keyinchalik u tasvirlar internetga joylashtirilganini bilib qoldi.
Spill The Tea taxallusi bilan chiqish qiladigan va TikTok’da 1,9 million kuzatuvchisiga ega Tea oʻzini «haqoratlangan» his qilganini aytadi.
«U mendan ijtimoiy tarmoqlarda joylashtirishi va undan daromad olishi mumkin boʻlgan mukammal videolavhani olish uchun reaktsiya chiqarish maqsadida meni ataylab gʻazablantirishga yoki ataylab gʻalati izohlar berishga harakat qildi», deydi londonlik rassom.
Teaning aytishicha, uning tajribasi nima uchun cheklovlar zarurligini koʻrsatadi, ammo u nogironligi boʻlgan odamlar uchun istisnolar boʻlishi kerak deb hisoblaydi.
«Koʻzoynakka muhtoj boʻlgan va undan haqiqatan ham foydalanishi kerak boʻlgan odamlar uchun, fikrimcha, ulardan foydalanish imkoniyati berilishi kerak», deydi u.
«Ular muayyan bir odamlar guruhi buni rasvo qilgani bilan murosa qilishlari kerak emas.»
Meta oʻz bayonotida shunday dedi: «Bizning sunʼiy intellekt koʻzoynaklarimiz koʻzi ojiz, koʻrish qobiliyati past va eshitishida nuqsoni bor odamlarga kundalik hayotda kattaroq mustaqillik berayotganidan faxrlanamiz.
Ular eʼtiborni tortadigan qilib yaratilgan, shuning uchun kamerasi bor har bir juftlikning oldi tomonida foto yoki video olganingizda lipillaydigan yorqin chiroq mavjud.
Uni oʻchirib boʻlmaydi va agar kimdir kamerani yopib qoʻysa yoki unga zarar yetkazsa, kamera oʻchib qoladi.»