Oʻzbekistonning «Yashil makon» loyihasi eʼtiborini koʻchat ekish hajmidan daraxtlarning yashovchanligini taʼminlashga qaratmoqda
Oʻzbekistonning «Yashil makon» loyihasi eʼtiborini koʻchat ekish hajmidan daraxtlarning yashovchanligiga qaratmoqda
Oʻzbekiston umummilliy «Yashil makon» loyihasining navbatdagi bosqichida koʻchat yetishtirishni kengaytirish, koʻchatxonalar infratuzilmasi va suv tejovchi texnologiyalarni joriy etishga tayyorgarlik koʻrmoqda. Bunda asosiy eʼtibor shunchaki yetishtirilgan koʻchatlar soniga emas, balki ekilgan daraxtlarning sifati va yashovchanligiga qaratiladi.
24 sentyabr kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasining Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish masalalari qoʻmitasi Iqlim oʻzgarishi oqibatlarini yumshatish va «yashil» iqtisodiyotga oʻtishni jadallashtirish boʻyicha komissiya bilan birgalikda koʻchatxonalar, buta urugʻchiligi korxonalari va davlat oʻrmon xoʻjaligi tashkilotlari vakillari bilan uchrashuv oʻtkazdi.
Uchrashuvda deputatlar, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi hamda Oʻrmon xoʻjaligi agentligi vakillari, olimlar, soha ekspertlari, tegishli tashkilotlar masʼullari va OAV vakillari ishtirok etdi. Muzokaralar markazida koʻchat ekish materiallarini yetishtirish, koʻchatxonalarni rivojlantirish va Oʻzbekiston boʻylab koʻkalamzorlashtirish loyihalari natijadorligini oshirish chora-tadbirlari turdi.
Ishtirokchilar butun mamlakat boʻylab koʻkalamzorlashtirish maydonlarini kengaytirishga qaratilgan «Yashil makon» loyihasi doirasida amalga oshirilayotgan ishlarni koʻrib chiqdilar. Muhokamalar Prezident Shavkat Mirziyoyevga loyihani yangi bosqichga olib chiqish, mahallalarda ekologik sharoitni yaxshilash va koʻkalamzorlashtirishga yangicha yondashuvlarni joriy etish boʻyicha yaqinda taqdim etilgan taqdimotdan soʻng boʻlib oʻtdi.
Taklif etilayotgan modelga koʻra, koʻkalamzorlashtirish ishlarini yanada ilmiy asosda tashkil etish, bunda yerni tayyorlash va sugʻorish infratuzilmasini yaratishdan tortib, ekilgan koʻchatlarni kamida uch yil davomida parvarish qilishgacha boʻlgan butun jarayonni qamrab olish koʻzda tutilgan.
Yigʻilishda taqdim etilgan raqamlar shuni koʻrsatdiki, Oʻrmon xoʻjaligi agentligi tomonidan 2025 yilda 1 501 tonna daraxt va buta urugʻlari yigʻilib, 127,8 million dona koʻchat va nihollar yetishtirildi. Bunga yopiq ildiz tizimiga ega boʻlgan 1 million dona yirik hajmli koʻchatlar ham kiradi.
Hozirgi vaqtda Oʻrmon xoʻjaligi agentligi tizimida 1 508 gektar maydonni egallagan 80 ta koʻchatxona mavjud. Bundan tashqari, «fan-loyiha-amaliyot» modeli asosida 31,8 gektar maydonda zamonaviy koʻchatxonalar tashkil etildi. 2026 yilga moʻljallangan rejalarda umumiy maydoni 1 017 gektar boʻlgan koʻchatxona va koʻchat yetishtirish obʼyektlarini tashkil etish koʻzda tutilgan. Ishlab chiqarish maqsadlariga 101,6 million dona koʻchat va nihollar yetishtirish hamda 937 tonna urugʻ tayyorlash kiradi.
Deputatlarning taʼkidlashicha, soha samaradorligiga nafaqat mahsulot hajmi, balki koʻchatlarning sifati, ularning mahalliy iqlim va ekologik sharoitlarga mosligi hamda doimiy joylarga ekilganidan keyin yashovchanligiga qarab baho berilishi kerak. Yigʻilishda, shuningdek, ekilgan daraxtlarni ekishdan keyingi dastlabki ikki-uch yil davomida nazorat qilish va parvarishlash zarurligi taʼkidlandi. Ishtirokchilar ushbu davrni koʻkalamzorlashtirish loyihalari natijalarini taʼminlashning asosiy qismi deb atadilar.
Davlat oʻrmon xoʻjaligi korxonalari va koʻchat hamda buta urugʻlarini yetishtirishga ixtisoslashgan xoʻjaliklar vakillari intensiv yetishtirish tizimlariga oʻtishni taklif qildilar. Ularning takliflari qatoriga koʻchatxonalarni avtomatlashtirilgan tomchilatib sugʻorish, fertigatsiya tizimlari, tuproq namligi datchiklari va soya beruvchi infratuzilma, shuningdek, boshqa resurs tejovchi texnologiyalar bilan jihozlash kirdi.
Deputat Gulchehra Joʻrayevaning taʼkidlashicha, ushbu texnologiyalar suv, mehnat va yer resurslaridan foydalanishni yaxshilash bilan birga, standartlashtirilgan ekish materiallarini ishlab chiqarishni qoʻllab-quvvatlashi mumkin. Olimlar va soha mutaxassislari, shuningdek, har bir koʻchatxonada onalik va urugʻchilik plantatsiyalarini tashkil etishni tavsiya qildilar. Ular mahalliy sharoitga moslashgan, kelib chiqishi tekshirilgan urugʻlardan foydalanishni, fitosanitariya nazoratini kuchaytirishni va yangi navlarni faqat ilmiy sinovlardan oʻtkazgandan soʻng ommaviy ishlab chiqarishga joriy etishni taklif qildilar.
Suv resurslarini boshqarish yana bir muhim mavzu boʻldi. Ishtirokchilar sugʻorish uchun yomgʻir suvi va mavsumiy oqin suvlarni yigʻish va ulardan foydalanish, shuningdek, suv sarfini kamaytirishga qaratilgan mulchalash va boshqa chora-tadbirlarga eʼtibor qaratdilar. Tavsiyalar qatoriga ekish materiallarini tanlashda tuproq sharoiti va shoʻrlanish darajasini hisobga olish, zararkunandalarga qarshi kurashning biologik usullaridan foydalanish hamda mahalliy ekologik sharoitga mos keladigan daraxt va buta turlarini tanlash ham kirdi.
Yigʻilish yakunida deputatlar asosan miqdor koʻrsatkichlariga yoʻnaltirilgan tizimdan sifat va natijadorlikka asoslangan tizimga oʻtishga chaqirdilar. Muhokama davomida belgilangan ustuvor yoʻnalishlar qatoriga zamonaviy intensiv koʻchatxonalarni kengaytirish, suv tejovchi va raqamli texnologiyalarni joriy etish hamda mahalliy sharoitga moslashgan koʻchatlar yetishtirishni koʻpaytirish kirdi.
Deputatlar, shuningdek, sohaga ajratilayotgan byudjet va boshqa resurslar ustidan muntazam parlament nazoratini oʻrnatishga chaqirdilar. Yigʻilishda taqdim etilgan takliflar asosida ishtirokchilar mavjud mexanizmlarni takomillashtirish, masʼul idoralar faoliyati samaradorligini oshirish va zarur hollarda sohaga oid qonunchilik takliflarini ishlab chiqish zarurligi toʻgʻrisida kelishib oldilar.