Oʻzbekistonda asosiy stavka 2029 yilgacha 10 foizdan pastga tushishi mumkin — Markaziy bank
Oʻzbekiston Markaziy banki inflyatsiya barqaror sekinlashgan taqdirda 2029 yilgacha asosiy stavkaning bir xonali darajagacha pasaytirilishiga yoʻl qoʻyadi. Nazorat organi boshqaruvining oxirgi yigʻilishida stavkani 14% dan 13,5% gacha pasaytirish imkoniyati ham muhokama qilingan, biroq koʻpchilik uni saqlab qolishni qoʻllab-quvvatlagan.
Oʻzbekistonda asosiy stavka 2029 yilga kelib 10% dan pasayishi mumkin — Markaziy bank
Oʻzbekiston Markaziy banki 2027−2029 yillar oraligʻida asosiy stavkaning bosqichma-bosqich 10% dan pastga tushirilishini istisno etmaydi. Bu haqda 4 noyabr kuni asosiy stavka boʻyicha qaror va yaqin uch yilga moʻljallangan pul-kredit siyosatining asosiy yoʻnalishlariga bagʻishlangan matbuot anjumanida regulyator raisi oʻrinbosari Nodirbek Achilov maʼlum qildi.
Uning soʻzlariga koʻra, stavkaning bir xonali darajasiga oʻtish inflyatsiyaning maqsadli 5% gacha barqaror sekinlashishi va aholi hamda biznesda inflyatsion kutilmalarning yanada pasayishi sharoitida mumkin boʻladi.
«Agar inflyatsiya maqsadli darajagacha pasaygani va inflyatsion kutilmalar pasayishda davom etayotgani haqida yakuniy xulosaga kelsak, pul-kredit siyosatining asosiy yoʻnalishlari amal qilish ufqida asosiy stavkani bir xonali darajagacha pasaytirish imkoniyati paydo boʻlishi mumkin», — dedi Nodirbek Achilov.
MB raisi oʻrinbosari gap stavkani pasaytirishning oldindan belgilangan jadvali haqida ketmayotganini taʼkidladi. Pul-kredit siyosatini yumshatish toʻgʻrisidagi qarorlar inflyatsiyaning haqiqiy dinamikasi, inflyatsion kutilmalar va iqtisodiy xavf-xatarlarni baholashdan kelib chiqqan holda qabul qilinadi.
Markaziy bankning bazaviy stsenariysiga koʻra, 2027 yilning ikkinchi yarmida inflyatsiya 5% lik maqsadli darajaga yaqinlashishi, 2028—2029 yillarda esa ushbu qiymat atrofida mustahkamlanishi kerak. Sentyabr oyida 5,5% ni tashkil etgan bazaviy inflyatsiya 2027 yilda 4−5% gacha pasayishi, keyingi yillarda esa taxminan 4% atrofida boʻlishi kutilmoqda.
Inflyatsiya barqarorlashgani sari regulyator, shuningdek, qatagʻon pul-kredit sharoitlaridan neytral sharoitlarga bosqichma-bosqich oʻtishga yoʻl qoʻyadi. MBning dastlabki hisob-kitoblari real foiz stavkasining 4−5% darajasida shakllanishini nazarda tutadi.
Shu bilan birga, Achilov ijobiy real foiz stavkalarini saqlab qalish zarurligini taʼkidladi: ular sumdagi jamgʻarmalar jozibadorligini qoʻllab-quvvatlaydi va isteʼmol talabining haddan tashqari oʻsishini jilovlashga yordam beradi.
Matbuot anjumanida Nodirbek Achilov, shuningdek, 4 noyabr kuni boʻlib oʻtgan boshqaruv yigʻilishida asosiy stavka boʻyicha qarorning ikkita varianti koʻrib chiqilganini maʼlum qildi: uni 14% darajasida qoldirish yoki 13,5% gacha pasaytirish.
«Bugun boshqaruv yigʻilishida ikkita stsenariy koʻrib chiqildi. Birinchisi — asosiy stavkani oʻzgarishsiz 14% darajasida saqlab qalish, ikkinchisi — uni 13,5% gacha pasaytirish», — dedi MB raisi oʻrinbosari.
Uning soʻzlariga koʻra, inflyatsion kutilmalarning pasayishi va bazaviy inflyatsiyaning barqarorlashuvi ikkinchi variant foydasiga muhim dalillar boʻldi.
Sentyabr oyida aholining keyingi 12 oy uchun inflyatsion kutilmalari 8,7% gacha, tadbirkorlarniki — 9,2% gacha pasayadi. Bazaviy inflyatsiya 5,5% darajasida qoldi.
MB rahbari oʻrinbosari, shuningdek, milliy valyuta dinamikasidagi ijobiy tendentsiyalar va pul-kredit siyosatini yumshatish imkoniyatini koʻrib chiqishga imkon beradigan boshqa makroiqtisodiy omillarni koʻrsatib oʻtdi.
Biroq, uning soʻzlariga koʻra, stavkani pasaytirish masalasi qoʻshimcha muhokamani talab qiladi. Yakunda boshqaruv aʼzolarining koʻpchiligi stavkani amaldagi darajada saqlab qalishni qoʻllab-quvvatladi.
«Asosiy stavkani 14% darajasida saqlab qalish masalasi boshqaruv aʼzolarining koʻproq ovozini oldi», — dedi Achilov.
Inflyatsion kutilmalar sekinlashganiga qaramay, MB yuqori ichki talab va saqlanib qolayotgan tashqi inflyatsion xavf-xatarlar tufayli qatagʻon pul-kredit siyosatini davom ettirishni zarur deb hisoblaydi.
Sentyabr oyida yillik inflyatsiya avgustdagi 6,2% dan keyin 6,4% gacha tezlashdi. Bunga ayrim oziq-ovqat mahsulotlari, yonilgʻi va xizmatlar narxining oshishi taʼsir koʻrsatdi. Xizmatlar sektoridagi inflyatsiya 7% ga yetdi.
Regulyator, shuningdek, jahonda oziq-ovqat va energiya resurslari narxlarining oʻzgarishi bilan bogʻliq xavf-xatarlarni hamda tartibga solinadigan narxlar oshishining ikkilamchi taʼsirlarini hisobga olmoqda.
2027−2029 yillarga moʻljallangan pul-kredit siyosatini takomillashtirish doirasida Markaziy bank asosiy stavkadan plyus-minus 2 foiz bandni tashkil etuvchi amaldagi foiz koridorini ham qayta koʻrib chiqmoqchi. Hozirgi 14% lik stavkada bu 12% dan 16% gacha boʻlgan diapazonga toʻgʻri keladi.
Achilovning soʻzlariga koʻra, asosiy stavkani pasaytirishga oʻtilgan taqdirda, amaldagi koridor haddan tashqari keng boʻlib qolishi mumkin. shu sababli regulyator pul-kredit siyosatini yumshatish bilan bir vaqtda uni bosqichma-bosqich tortishtirish imkoniyatini koʻrib chiqmoqda.
MB operatsion mexanizmlarni takomillashtirish asosiy stavkadagi oʻzgarishlarni pul va moliya bozorlarining foiz stavkalariga samaraliroq oʻtkazish imkonini beradi, deb hisoblaydi.
Eslatib oʻtamiz, Oʻzbekistonda asosiy stavka Markaziy bank uni 13,5% dan oshirgan 2025 yil martidan buyon 14% darajasida boʻlib turibdi. Keyingi yigʻilishlarda regulyator inflyatsion bosimni jilovlash va 5% lik maqsadli inflyatsiya darajasiga erishish zarurligini koʻrsatib, stavkani oʻzgarishsiz saqlab qoldi.