Oʻzbekiston xizmatlar eksporti eng yirik daromad manbaiga aylandi — turizm tufayli

Oʻzbekiston xizmatlar eksporti daromad moddalari orasida birinchi oʻringa chiqdi — bu koʻp jihatdan turizm hisobiga amalga oshdi

2026 yilning yanvar−iyul oylarida Oʻzbekistonning tashqi savdo aylanmasi 49,5 mlrd dollarga yetdi, bu oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 8,1 foizga koʻpdir.

Eksport 3,6 foizga kamayib, 19,93 mlrd dollarni tashkil etdi, import esa 17,8 foizga oshib, 29,6 mlrd dollarga yetdi. Buning oqibatida tashqi savdoning salbiy saldosi bir yil avvalgi 4,44 mlrd dollarga nisbatan 9,67 mlrd dollargacha, yaʼni taxminan 2,2 baravarga koʻpaydi.

Shu bilan birga, oltinni hisobga olmaganda tovarlar eksporti yillik ifodada 27,7 foizga oshib, 9,8 mlrd dollarni tashkil etdi.

Xitoy hamon Oʻzbekistonning asosiy savdo sherigi boʻlib qolmoqda: u bilan tovar aylanmasi yetti oyda 33,6 foizga oʻsib, bir yil avvalgi 8,43 mlrd dollarga nisbatan 11,26 mlrd dollarga yetdi. Keyingi oʻrinlarda Rossiya — 8,13 mlrd dollar (+11,8%) va Qozogʻiston — 3,27 mlrd dollar (+24%) bormoqda. Xitoy ulushiga mamlakat jami tashqi savdo aylanmasining 22,7 foizi, Rossiya ulushiga — 16,4 foizi, Qozogʻiston ulushiga esa — 6,6 foizi toʻgʻri keldi.

Umumiy eksport kamayishining asosiy sabablaridan biri nomonetar oltin yetkazib berishning qisqarishi boʻlib qolmoqda.

Yanvar−iyul oylarida Oʻzbekiston 2025 yilning shu davridagi 7,59 mlrd dollarga nisbatan 2,8 mlrd dollarlik oltin eksport qildi. Shu tariqa, hajm 63,1 foizga yoki taxminan 2,7 baravarga kamaydi.

Oltinning umumiy eksportdagi ulushi 36,7 foizdan 14,1 foizgacha qisqardi.

Ushbu fonda eksport tarkibi oʻzgarishda davom etdi. Xizmatlar ulushi 26,2 foizdan 36,8 foizgacha (oʻtgan yili 24,1% edi), sanoat tovarlari — 11,3 foizdan 14,4 foizgacha, kimyoviy mahsulotlar — 5,6 foizdan 7,8 foizgacha, turli tayyor buyumlar — 4,3 foizdan 8,4 foizgacha oshdi.

Yetti oy yakunlariga koʻra, xizmatlar eng yirik eksport moddasiga aylandi.

Ularning hajmi 35,3 foizga oshib, 5,42 mlrd dollardan 7,33 mlrd dollargacha yetdi. Xizmatlar eksportining yarmidan koʻpi — 53,8 foizi yoki 3,94 mlrd dollari — sayohatlarga (turizm) toʻgʻri keldi; bu koʻrsatkich oʻtgan yilning shu davriga nisbatan ($2,5 mlrd) 55 foizga oʻsdi.

Transport xizmatlari 2,32 mlrd dollarni (31,7%), telekommunikatsiya, kompyuter va axborot xizmatlari — 622 mln dollarni (8,5%), boshqa ishbilarmonlik xizmatlari — 209,5 mln dollarni (2,9%) tashkil etdi.

Sanoat tovarlari eksporti 22,4 foizga oshib, 2,87 mlrd dollarga yetdi. Ushbu toifa ichida toʻqimachilik iplari, matolar va tayyor buyumlar yetkazib berish 1,15 mlrd dollarga (+26,3%), rangli metallar — 1,04 mlrd dollarga (+7,8%), noruda foydali qazilmalardan tayyorlangan mahsulotlar — 207,7 mln dollarga (+29,7%) yetdi. Choʻyan va poʻlat eksporti deyarli ikki baravar koʻpayib, 185,1 mln dollarni tashkil etdi (+91,5%).

Turli tayyor buyumlar eksporti 89,1 foizga oshib, 890,4 mln dollardan 1,68 mlrd dollargacha yetdi. Xususan, kiyim-kechak va anjomlar yetkazib berish 30 foizga oshib, 752,3 mln dollarga yetdi. Boshqa toifalarga kiritilmagan boshqa tayyor buyumlar eksporti 3,2 baravarga oshib, 868,4 mln dollarni tashkil etdi.

Mashinalar va transport uskunalari yetkazib berish 34,9 foizga oshib, 757,2 mln dollarga yetdi. Boshqa transport uskunalari eksporti 115,7 mln dollarga yetib, 59,6 foizga, energiya generatsiya qiluvchi mashinalar — 119,4 mln dollarga (+38,9%), aloqa va ovoz yozish apparaturalari — 61,6 mln dollarga (3,5 baravar) oʻsdi. Shu bilan birga, avtomobillar eksporti 2,2 foizga kamayib, 157,2 mln dollarni tashkil etdi.

Kimyoviy moddalar va shunga oʻxshash mahsulotlar eksporti 35 foizga oshib, 1,56 mlrd dollarga yetdi.

Asosiy ulushni noorganik kimyoviy moddalar tashkil etdi — 944,8 mln dollar (+47,2%). Oʻgʻitlar eksporti 1,4 foizga oshib, 255,3 mln dollarga, birlamchi shakldagi plastmassalar — 25,2 foizga, 167,8 mln dollargacha koʻpaydi. Tibbiyot va farmatsevtika mahsulotlari 39,7 mln dollarlik (+53,6%) eksport qilindi.

Oziq-ovqat mahsulotlari va tirik hayvonlar eksporti 2,3 foizga oshib, 1,54 mlrd dollarni tashkil etdi. Ularning umumiy eksportdagi ulushi 7,3 foizdan 7,7 foizgacha koʻtarildi.

Yanvar−iyul oylarida Oʻzbekiston 1,284 mln tonna meva-sabzavot mahsulotlarini eksport qildi — bu bir yil avvalgiga nisbatan 5,5 ming tonnaga yoki 0,4 foizga koʻpdir.

Biroq pul ifodasida eksport 3,9 foizga kamayib, 1,067 mlrd dollardan 1,025 mlrd dollargacha tushdi. Meva-sabzavot mahsulotlari ulushiga jami eksportning 5,1 foizi toʻgʻri keldi.

Mevalar eksporti pul ifodasida 330,8 mln dollardan 308 mln dollargacha (−6,9%), jismoniy hajmi esa — 290,8 ming tonnadan 251 ming tonnagacha (−13,7%) kamaydi.

Gilos yetkazib berish 72,5 mln dollardan 59,9 mln dollargacha (−17,4%), oʻrik — 46,7 mln dollardan 32,4 mln dollargacha (−30,6%), mayiz — 73,3 mln dollardan 62,1 mln dollargacha (−15,3%) qisqardi.

Shu bilan birga, shaftoli eksporti 80,5 mln dollardan 91,7 mln dollargacha (+13,9%), uzum — 24,9 mln dollardan 28,9 mln dollargacha (+16,1%) oshdi.

Sabzavotlar eksporti esa, aksincha, 165,9 mln dollardan 200,5 mln dollargacha (+20,9%) koʻpaydi. Piyoz yetkazib berish 89,3 mln dollargacha (+12%), karam — 54,7 mln dollargacha (+12,3%), pomidor — 34,4 mln dollargacha (+38,7%), sabzi — 13,1 mln dollargacha (+63,7%) oʻsdi.

Qovun va tarvuz eksporti 31,5 foizga oshib, 55,1 mln dollarga yetdi.

Yetti oy yakunlariga koʻra, toʻqimachilik mahsulotlari eksporti 1,9 mlrd dollarni tashkil etdi — bu bir yil avvalgiga nisbatan 26,6 foizga koʻpdir.

Toʻqimachilik ulushiga umumiy eksport hajmining 9,5 foizi toʻgʻri keldi. Yetkazib berish tarkibida asosiy ulushni tayyor toʻqimachilik mahsulotlari — 52,2 foiz va ip-kalava — 31,4 foiz egalladi.

Tovarlar importi 4,1 mlrd dollarga oshib, 26 mlrd dollarga, xizmatlar importi esa 3,6 mlrd dollarga yetdi.

Mashinalar va transport uskunalari hamon importning eng yirik moddasi boʻlib qolmoqda. Ularni yetkazib berish 20 foizga oshib, 9,7 mlrd dollarga yetdi, ularning umumiy importdagi ulushi esa 32,2 foizdan 32,8 foizgacha koʻtarildi.

Avtomobillar va boshqa transport uskunalari importi 2,4 mlrd dollarni tashkil etdi (+27,9%). Shu jumladan, yengil avtomobillar va asosan yoʻlovchi tashish uchun moʻljallangan boshqa transport vositalarini yetkazib berish 73,5 foizga oshib, 920,4 mln dollarga yetdi. Avtomobil qismlari va anjomlari importi 10,9 foizga oshib, 1,09 mlrd dollarni tashkil etdi.

Elektr mashinalari va uskunalari importi 38,1 foizga oshib, 1,59 mlrd dollarga, energiya generatsiya qiluvchi mashinalar — 48,2 foizga, 989,7 mln dollargacha koʻpaydi. Telekommunikatsiya uskunalari yetkazib berish 87,5 foizga oshib, 1,01 mlrd dollarga yetdi.

Shu bilan birga, maxsus tarmoqlar uchun moʻljallangan mashinalar importi 11 foizga kamayib, 1,38 mlrd dollarni, boshqa transport uskunalari esa — 16,5 foizga kamayib, 398,3 mln dollarni tashkil etdi. Shu jumladan, samolyotlar yetkazib berish 202 mln dollarni tashkil etib, 41,5 foizga qisqardi.

Yirik toifalar orasida oziq-ovqat va tirik hayvonlar yetkazib berish eng yuqori surʼatlar bilan oʻsishda davom etdi.

Yanvar−iyul oylarida ularning importi 41,9 foizga oshib, 2,32 mlrd dollardan 3,29 mlrd dollargacha yetdi. Oziq-ovqat mahsulotlarining umumiy importdagi ulushi 9,2 foizdan 11,1 foizgacha koʻtarildi.

Gʻalla va undan tayyorlangan mahsulotlar importi 60,7 foizga oshib, 864,9 mln dollarga, goʻsht va goʻsht mahsulotlari — 36,7 foizga, 574 mln dollarga, shakar, shakardan tayyorlangan mahsulotlar va asal — 51,2 foizga, 434 mln dollargacha koʻpaydi.

Sabzavot va mevalar yetkazib berish 31,9 foizga oshib, 352,8 mln dollarga, sut mahsulotlari va tuxum — 32,9 foizga, 244,3 mln dollarga, hayvonlar uchun yem — 42,6 foizga, 217,5 mln dollargacha oshdi.

Kimyoviy mahsulotlar importi 15,6 foizga oshib, 3,59 mlrd dollarga yetdi. Shu bilan birga, tibbiyot va farmatsevtika mahsulotlari yetkazib berish biroz — 0,8 foizga kamayib, 1,11 mlrd dollarni tashkil etdi, organik kimyoviy moddalar importi esa 43 foizga oshib, 295,2 mln dollarga yetdi.

Mineral yoqilgʻi, surtish moylari va shunga oʻxshash materiallar importi 10,7 foizga oshib, 2,51 mlrd dollarni tashkil etdi.

Xususan, neft va neft mahsulotlari importi 1,34 mlrd dollarni (+15,1%), tabiiy va sunʼiy gaz — 1,01 mlrd dollarni (+8,2%) tashkil etdi. Suyultirilgan gaz (propan) importi 3,6 baravarga oshib, 105,4 mln dollarga yetdi.

Benzin importi pul ifodasida 60,8 foizga oshib, 426 mln dollarga yetdi. Dizel yoqilgʻisi yetkazib berish deyarli oʻzgarmadi — 1,1 foizga oshib, 163,3 mln dollarni tashkil etdi.

Elektr energiyasi importi 17,9 foizga kamayib, 55,8 mln dollarga tushdi. Shu bilan birga, uning eksporti 30,3 foizga oshib, 134 mln dollarni tashkil etdi.

Yetti oy davomida xizmatlar importi 13,3 foizga oshib, 3,62 mlrd dollarni tashkil etdi. Xizmatlar importining 43,6 foizi yoki 1,58 mlrd dollari sayohatlarga (turizm), 27,4 foizi yoki 989,6 mln dollari transportga toʻgʻri keldi.

Xitoy eng yirik import manbai boʻlib qolmoqda — 9,56 mlrd dollar yoki jami hajmning 32,3 foizi. Rossiyadan 5,3 mlrd dollarlik, Qozogʻistondan esa 2,4 mlrd dollarlik tovar va xizmatlar import qilindi. Umuman olganda, Oʻzbekiston 160 dan ortiq mamlakatdan tovar va xizmatlar import qildi.