Oʻzbekiston uchun Amerikaning $12 mlrd dollari: real investitsiyalarmi yoki hozircha faqat vaʼdalarmi?

Uzbekiston uchun Amerikaning $12 mlrd dollari: real investitsiyalarmi yoki hozircha faqat vaʼdalarmi?

Amerika kapitali Uzbekistonga yangi texnologiyalar, moliyalashtirish va sanoatni modernizatsiya qilish imkoniyatlarini olib kelishga qodir. Vashington uchun bu, shuningdek, Xitoy, Rossiya, Yevropa va Yaqin Sharq investorlari allaqachon faol ishtirok etayotgan Markaziy Osiyodagi iqtisodiy pozitsiyalarini mustahkamlash imkoniyatidir.

Biroq koʻp milliard dollarlik investitsiya rejalarining eʼlon qilinishi va real ishlab chiqarishlarning paydo boʻlishi oʻrtasida kam boʻlmagan toʻsiqlar mavjud. Toshkent nimaga umid qilishi mumkinligi va Amerika loyihalarining taqdirini qanday shart-sharoitlar belgilashini mustaqil ekspert va Markaziy Osiyo mamlakatlari iqtisodiyoti boʻyicha tahlilchi Markus Fridrix Shnayder baholaydi.

$12 mlrd: bayonotlardan real loyihalargacha

Investitsiyalar iqtisodiyotga haqiqatan ham kirib kelishi uchun faqat hujjatlarni imzolashning oʻzi yetarli emas. Korxonani ishga tushirishdan oldin texnik baholashni oʻtkazish, moliyalashtirishni topish, ruxsatnomalarni olish, infratuzilmani barpo etish va ishlab chiqarishni loyiha quvvatiga olib chiqish zarur.

Shu sababli tashabbuslarning bir qismi qiymati yoki muddatlari boʻyicha oʻzgarishi, baʼzi loyihalar esa qogʻozda qolib ketishi mumkin.

Hamkorlik yakunlarini faqat eʼlon qilingan summalar bilan emas, balki amalda kiritilgan mablagʻlar, yaratilgan ish oʻrinlari va ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi bilan oʻlchash lozim.

Toshkent plug and play modelini joriy etishni — investorlarga zarur infratuzilma, hujjatlar va ruxsatnomalarga ega tayyor maydonchalarni taqdim etishni taklif qilmoqda. Nazariy jihatdan bunday yondashuv korxonalarni ishga tushirishni tezlashtirishi va maʼmuriy toʻsiqlarni kamaytirishi mumkin.

Biroq tayyor maydoncha — biznes uchun omillardan biri, xolos. Qonunchilikning oldindan prognoz qilinishi, energiya taʼminotining ishonchliligi, sud tizimining samaradorligi va foydani toʻsiqsiz olib chiqish imkoniyati ham kam ahamiyatga ega emas. Busiz hududning maʼmuriy tayyorgarligi kapitalning barqaror oqimini taʼminlay olmaydi.

Uta muhim minerallar: xomashyo eksportimi yoki shaxsiy sanoatmi?

Hamkorlikning asosiy yoʻnalishlaridan biri sifatida konlarni oʻzlashtirishdan tortib yuqori texnologik mahsulotlar chiqarishgacha boʻlgan ishlab chiqarish zanjirini shakllantirish belgilangan.

Uzbekiston uchun bu nafaqat mineral xomashyoni qazib olishda, balki uni qayta ishlashda ham pozitsiyalarini mustahkamlash imkoniyatidir. Amerika ilmiy va sanoat tashkilotlari bilan hamkorlik geologorazvedkaning zamonaviy usullarini joriy etishga, ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga va muhandis kadrlarni tayyorlashga yordam berishi mumkin.

Biroq chuqur qayta ishlash arzon va barqaror elektr energiyasini, yetarli suv zaxiralarini, rivojlangan transport infratuzilmasini va malakali mutaxassislarni talab qiladi. agar ushbu shartlarning hech boʻlmaganda bir qismi mavjud boʻlmasa, investor uchun kontsentratni eksport qilish va uni Uzbekistondan tashqarida qayta ishlash manfaatliroq boʻlishi mumkin.

Aynan shu yerda mamlakatning xomashyo yetkazib berish bilan cheklanib qolmay, tabiiy resurslarni yuqori qoʻshilgan qiymatga ega shaxsiy sanoat asosiga aylantirish qobiliyati namoyon boʻladi.

Energetika asosiy cheklavchi omilga aylanishi mumkin

Energetika tizimini modernizatsiya qilish, jumladan, qayta tiklanadigan energiya manbalari va energiya saqlagichlarni rivojlantirish alohida ahamiyat kasb etmoqda.

Jadal oʻsayotgan iqtisodiyot uchun bu ikkinchi darajali masala emas. Yangi sanoat korxonalari, maʼlumotlarni qayta ishlash markazlari va shahar infratuzilmasi elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojni oshiradi. agar energiya taʼminoti beqaror boʻlib qolsa, jozibador soliq imtiyozlari va soddalashtirilgan maʼmuriy tartib-omillar investorlarni uzoq muddatli loyihalarga sarmoya kiritishga inontira olmasligi mumkin.

Shunday qilib, energetika infratuzilmasi eʼlon qilingan investitsiya rejalarini amalga oshirishning asosiy shartlaridan biriga aylanmoqda.

Uzbekiston va AQSh munosabatlarida nima oʻzgaradi?

Samarqandda boʻlib oʻtgan muzokaralar alohida tijorat bitimlaridan tizimliroq iqtisodiy va texnologik hamkorlikka oʻtish intilishini koʻrsatadi. Toshkent 2035 yilgacha boʻlgan davrda savdo-investitsiyaviy va texnologik hamkorlikning uzoq muddatli dasturini tayyorlashni taklif qildi.

Biroq ushbu modelning barqarorligi uchrashuvlar, forumlar va imzolangan hujjatlar soniga emas, balki aniq natijalarga bogʻliq boʻladi. Biznesning foyda olish imkoniyati, raqobat muhitining shaffofligi va iqtisodiy islohotlarning izchilligi muhimdir.

Hatto Amerika hukumatining qoʻllab-quvvatlashi mavjud boʻlganda ham, kompaniyalar investitsiyaviy qarorlarni, eng avvalo, tijorat hisob-kitoblaridan kelib chiqib qabul qiladilar.

Uzbekiston uchun bu nafaqat mintaqadagi boshqa mamlakatlar bilan Amerika kapitali uchun raqobatlashish, balki oʻz institutlari sifatini oshirish, ishonchli infratuzilmani taʼminlash va mamlakat ichida ishlab chiqarishni rivojlantirish uchun sharoit yaratish zaruratini anglatadi.

Asosiy masala investitsiya rejalarida necha milliard dollar eʼlon qilinganida emas, balki ushbu mablagʻlarning qancha qismi Uzbekiston iqtisodiyotiga haqiqatan ham kirib kelishi va unda yangi ishlab chiqarishlar, texnologiyalar hamda ish oʻrinlari koʻrinishida qolishidadir.