Oʻzbekiston osmonida J-10CE: Toshkentga Xitoy qiruvchi samolyotlari nima uchun kerak
Oʻzbekiston ilk bor mamlakat harbiy-havo kuchlari yangilanishining bir qismiga aylangan Xitoyning J-10CE qiruvchi samolyotlarini namoyish etdi. Yangi samolyotlar nimasi bilan ajralib turishi va ularning paydo boʻlishi Oʻzbekiston aviatsiyasi uchun nega muhim ahamiyatga ega ekanini tahlil qilamiz.
J-10CE Oʻzbekiston osmonida: Toshkentga Xitoy qiruvchi samolyotlari nima uchun kerak boʻldi
Mustaqillik kuniga bagʻishlangan rasmiy tadbirlar chogʻida davlat televideniyesi ilk bor Xitoyda ishlab chiqarilgan oltita J-10CE koʻp maqsadli qiruvchi samolyotini namoyish etdi. Ushbu samolyotlar allaqachon Qarshi-Xonobod aviabazasida joylashtirilgan va tezkor vazifalarni bajarmoqda. Bu yetkazib berish rasman Oʻzbekistonni Pokistondan keyin ushbu turdagi samolyotlar qurollanishiga kiritilgan ikkinchi xorijiy davlatga aylantirdi.
Eʼtiborlisi shundaki, dastlab Oʻzbekiston Rossiyaning Su-30SM ogʻir qiruvchi samolyotlarini yirik hajmda sotib olishni rejalashtirgan edi. Moskva bilan muzokaralar 2017 yildan beri olib borilayotgan edi va uzoq vaqt davomida ustuvor yoʻnalish hisoblanib kelgan.
Biroq, J-10CE 2025 yil may oyidagi Hindiston-Pokiston harbiy mojarosida oʻzini muvaffaqiyatli koʻrsatganidan soʻng, vaziyat tubdan oʻzgardi. Oʻshanda Pokistonning J-10CE samolyoti real havo jangida uzoq masofali qurol qoʻllab, Hindistonning Frantsiyada ishlab chiqarilgan Dassorafal (Rafale) samolyotini urib tushirgan edi. Frantsiyaning Rafal (Rafale) samolyoti dunyodagi eng yaxshi va eng qimmat qiruvchi samolyotlardan biri hisoblanishini hisobga olsak, bu holat Xitoy texnologiyalarining ustunligini yaqqol namoyish etdi.
Ushbu natijalarni baholagan Toshkent oʻz strategiyasini uzil-kesil qayta koʻrib chiqdi va Pekin foydasiga tanlov qildi. Bu qadam Markaziy Osiyo mintaqasida anʼanaviy Rossiya ishlab chiqaruvchilari bilan bir qatorda, zamonaviy va iqtisodiy jihatdan foydali muqobillarni taklif qila oladigan yangi yirik ishtirokchilar paydo boʻlayotganini koʻrsatadi.
Ushbu shartnoma Oʻzbekiston Harbiy-havo kuchlariga oʻzlarining tezkor resurslarini deyarli oʻtab boʻlgan Sovet Ittifoqi davriga tegishli MiG-29 va Su-27 qiruvchi samolyotlarini rejali ravishda foydalanishdan chiqarishni boshlash imkonini beradi.
Chengdu Aircraft Industry korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqariladigan J-10CE qiruvchi samolyoti toʻrtinchi yarim avlodga mansub yengil, bir dvigatelli koʻp maqsadli samolyotdir. Oʻxshash aerodinamik xususiyatlari va yuqori manevrchanligi tufayli uni koʻpincha «Xitoy F-16 si» deb atashadi. Shu bilan birga, u koʻplab koʻrsatkichlar boʻyicha gʻarbdagi raqobatchilaridan ustun turibdi.
Vazni: J-10CE ning boʻsh vazni taxminan 9,7 tonnani, maksimal uchish vazni esa 19,2 tonnani tashkil etadi. Ushbu koʻrsatkichlar boʻyicha u deyarli bir xil vaznga ega boʻlgan Amerikaning F-16 samolyoti bilan bir xil. Shu bilan birga, u ikki dvigatelli ogʻir vaznli samolyotlardan sezilarli darajada yengil va ixchamdir: Frantsiyaning Dassorafal (Dassault Rafale) samolyotining uchish vazni 24,5 tonnani, Rossiyaning Su-30SM samolyotiniki esa 34 tonnadan ortiqni tashkil qiladi.