Oʻzbekiston kelajagi tobora koʻproq uning shaharlarida shakllanadi. Mualliflik maqolasi

Oʻzbekistonning kelajagi tobora koʻproq uning shaharlarida shakllanadi. Fikr-mulohaza

Yaqinda oʻtkazilgan aholini roʻyxatga olish maʼlumotlari shuni koʻrsatadiki, Oʻzbekiston hozirda aholisining 54,5 foizi shaharlarda yashaydigan, asosan urbanizatsiyalashgan mamlakatdir. Shunga qaramay, urbanizatsiya notekis boʻlib qolmoqda — Toshkent shahrida 100 foizdan Xorazmda 40 foizdan pastgacha. Shu bilan birga, yosh aholi, jumladan, 21,7 million mehnatga layoqatli aholi va allaqachon ish izlab koʻchib oʻtgan 2 milliondan ortiq kishi imkoniyatlar qayerda yaratilishi va bosimlar qayerda sezilishini oʻzgartirmoqda.

Bu oʻzgarishlar shaharlarni Oʻzbekiston transformatsiyasining markaziga tobora koʻproq qoʻymoqda. Shaharlar endi nafaqat odamlar yashaydigan va ishlaydigan joylar; ular iqtisodiy noaniqlik va demografik oʻzgarishlardan tortib, iqlim bosimi va ijtimoiy tengsizlikkacha boʻlgan bugungi kunning eng murakkab muammolari toʻqnashadigan joydir. Ammo ular koʻplab yechimlar shakllanishi mumkin boʻlgan joy hamdir.

Koʻp yillar davomida hukumatlar va BMT Taraqqiyot Dasturi (BMTTD) maqsadli, mahalliy darajaga yoʻnaltirilgan loyihalar orqali shaharlarga rivojlanish muammolarini hal qilishda yordam berib kelmoqda. Shahar muammolari tobora oʻzaro bogʻliq va murakkab tus olayotgan bir paytda, muvofiqlashtirishni yaxshilaydigan, mahalliy ustuvorliklarni milliy maqsadlar bilan bogʻlaydigan va shaharlarga oʻz rivojlanish yoʻllarini shakllantirishda kuchliroq rol beradigan yanada integratsiyalashgan yondashuvlarga oʻtish orqali ushbu ishlarni kengaytirish imkoniyati mavjud.

Bu, shuningdek, ulkan milliy maqsadlar mahalliy darajada amalga oshirish uchun zarur boʻlgan yoʻriqnomalar, salohiyat va moliyalashtirish bilan taʼminlanishini anglatadi, shu bilan birga shaharlarga turli xil resurslarni safarbar qilish va oʻsish hamda investitsiyalarni oʻz jamoalari uchun aniq foydaga aylantiradigan qarorlar qabul qilish imkonini beradi.

Bundan tashqari, Sunʼiy intellekt (SI) va raqamli platformalar kabi yangi texnologiyalar iqtisodiyotlarning ishlash tarzini tez surʼatlar bilan oʻzgartirmoqda. Bu katta imkoniyat, lekin ayni paytda xavf ham tugʻdiradi. Oqilona rejalashtirishsiz, shaharlar qiymat va ish oʻrinlari mahalliy darajada yaratilishi va saqlanib qolishi oʻrniga boshqa joyga koʻchib oʻtishini koʻrishi mumkin. Bu ertangi kunning muammosi emas; bu hozir sodir boʻlmoqda.

Xoʻsh, shaharlar qanday qilib haqiqatan ham oldinga qadam tashlashi va bu muammolarni imkoniyatlarga aylantirishi mumkin? Agar diqqat bilan oʻrganilsa, transport nafaqat transport masalasidir; u ish oʻrinlaridan foydalanish imkoniyati, havo sifati, mahsuldorlik va ijtimoiy faollikka ham taʼsir qiladi. Xuddi shunday, uy-joy nafaqat binolar haqida; u yerdan foydalanish, infratuzilma, harakatchanlik, energiya va moliyaviy hamyonboplik bilan bogʻliq.

Shu bois, javob tarqoq loyihalardan tashqariga chiqib, integratsiyalashgan tizimli yondashuvlarga oʻtishdadir. Bu ushbu muammolarni kattaroq tizimning oʻzaro bogʻliq qismlari sifatida koʻrishni, birgalikda ishlashni, oʻrganishni va moslashishni anglatadi. Bugungi kunga qadar BMTTD global miqyosda shaharlarga aynan shunday qilishda yordam berish boʻyicha boy tajribaga ega.

Shaharlar ushbu yondashuvni qanday qoʻllashi mumkinligining tavsifi quyidagicha:

Tizimni tushunish

Jamoalarni tinglash, muammolarning oʻzaro qanday bogʻliqligini aniqlash va kelajakdagi tendentsiyalarni prognoz qilishdan boshlang.

Integratsiyalashgan portfellarni yaratish

Shaharlarga yechimlarni sinab koʻrish, nima samara berishini oʻrganish va boshidanoq moliyalashtirishni hisobga olish imkonini beruvchi oʻzaro bogʻliq harakatlar portfelini ishlab chiqish orqali alohida loyihalardan tashqariga chiqing.

Sheriklik va investitsiyalarni safarbar qilish

Istiqbolli yechimlarni kengaytiriladigan va investitsiya qilish mumkin boʻlgan imkoniyatlarga aylantirish uchun hukumat, jamoalar, investorlar, xususiy sektor va rivojlanish boʻyicha hamkorlarni birlashtiring.

Salohiyatni oshirish, oʻrganish va moslashish

Mahalliy koʻnikmalar va institutlarni mustahkamlang, amalga oshirish jarayonidan doimiy ravishda oʻrganing va vaqt oʻtishi bilan hamkorlik hamda innovatsiyalarni qoʻllab-quvvatlaydigan ish usullarini yoʻlga qoʻying. BMTTD tizimli fikrlash, portfel yondashuvlari va salohiyatni rivojlantirish borasidagi tajribasiga tayanib, ushbu jarayonda shaharlarni qoʻllab-quvvatlashi mumkin.

Bu yangilik yaratish haqida emas — bu global tajribani Oʻzbekistonga olib kirish haqidadir. Bir nechta tashabbuslar ushbu gʻoyalarni allaqachon amaliyotga tatbiq etmoqda. Ushbu dasturlar 450 dan ortiq shaharni qamrab oldi va 1000 dan ortiq shahar rasmiylarini tayyorlashga yordam berdi. Masalan, Armanistonning Kapan shahrida jamoat farovonligi va mahalliy oʻzlikni yaxshilash vositasi sifatida turizmni qayta tasavvur qilish uchun ushbu yondashuvdan foydalanildi. Gruziyaning Kutaisi shahri yashil innovatsiyalarga eʼtibor qaratgan va oʻz fuqarolarini jalb qilgan holda eko-aqlli shahar sifatidagi qarashlarini ishlab chiqdi. Moldovaning Chadir-Lunga shahri energiya xarajatlarining oshishi muammosini nafaqat yangi texnologiyalar orqali, balki fuqarolarni jalb qilish va energiyaga oʻtish uchun mahalliy koʻnikmalarni shakllantirish orqali hal qildi.

BMTTDning Shaharlarni sinab koʻrish jamgʻarmasi (CEF) va Iqtisodiy oʻsish uchun merlar (M4EG) tashabbuslari xulosalariga tayanib, 2026 yil iyul oyida Namangan shahri va BMTTD raqamli texnologiyalar, sunʼiy intellekt va tizimli fikrlash shaharning uzoq muddatli shahar iqtisodiy transformatsiyasini qanday qoʻllab-quvvatlashi mumkinligini oʻrganish uchun uch kunlik Portfelni loyihalash ishini tashkil etdi.

Munitsipal va milliy hukumat, universitetlar, xususiy sektor, rivojlanish boʻyicha hamkorlar va keng innovatsion ekotizim vakillarini birlashtirgan ushbu portfel dizayni Namanganning Shahar raqamli iqtisodiyoti portfelini ishlab chiqishdagi birinchi muhim bosqich boʻldi.

Seminarning asosiy xulosasi shundan iborat boʻldiki, Namangan noldan boshlayotgani yoʻq. Shaharda raqamli transformatsiyani qoʻllab-quvvatlash uchun zarur boʻlgan koʻplab institutsional, texnologik va inson salohiyati, jumladan, ilgʻor raqamli davlat xizmatlari, universitetlar, innovatsion dasturlar va kuchli milliy siyosiy qoʻllab-quvvatlash allaqachon mavjud.

Ishtirokchilar bir ovozdan shaharning eng katta imkoniyati butunlay yangi tizimlarni yaratishda emas, balki hamkorlikni mustahkamlash, mavjud imkoniyatlarni birlashtirish va allaqachon mavjud boʻlgan aktivlardan kattaroq qiymatni ochishda ekanligi haqida xulosaga kelishdi.

Ushbu integratsiyalashgan yondashuvlarni qabul qilish orqali shaharlar katta foyda koʻradi. Ular kelajak uchun aniq, umumiy qarashga ega boʻladilar, hammaning birgalikda ishlashini taʼminlaydilar va yangi yechimlarni doimiy ravishda sinab koʻradilar. Eng muhimi, ularning institutlari kelajakdagi oʻzgarishlar va noaniqliklarga yaxshiroq tayyorlanadi.

Bu investitsiyalarni jalb qiladigan imkoniyatlar zanjirini yaratadi va barqaror iqtisodiy transformatsiya uchun mustahkam poydevor yaratadi.

Pirovardida, bu shaharlarga shunchaki oʻzgarishlarga munosabat bildirishni toʻxtatish va buning oʻrniga oʻzlarining iqtisodiy va ijtimoiy kelajagini faol shakllantiruvchilarga aylanish imkonini beradi. Bu nafaqat bardoshli, balki gullab-yashnayotgan, innovatsion va kelajakka tayyor shaharlarni qurish haqidadir.