Oʻyinlar har xil boʻladi

Oʻyinlar turlicha boʻladi

Oxirgi paytlarda axborot maydonida Qozogʻistonning tashabbusi atrofida bahs-munozaralar avj oldi: xorijliklar, jumladan, YEOII mamlakatlari fuqarolari uchun mamlakatga kirishda muayyan «majburiy toʻlov» joriy etiladi. Respublika rasmiylari buni turizm haqidagi gʻamxoʻrlik bilan izohlagan boʻlsa, qolganlarning barchasi bunda Yevraziya iqtisodiy ittifoqi asoslariga putur yetkazilishini koʻrdi.

Koʻrinmaydigan ittifoq

Avvalo shundan boshlaylikki, YEOII mamlakatlari fuqarolari uchun ittifoqqa aʼzolik, loaqal rasman bayon qilinishicha, bir nechta asosiy bloklarga boʻlish mumkin boʻlgan juda aniq va sezilarli afzalliklarni beradi. Ularning eng asosiysi — ishchi kuchining erkin harakatlanishi boʻlib, bu amalda birlashmaga aʼzo mamlakatlarning tsex mehnat bozoriga uning butun hududi boʻylab yengillashtirilgan kirishni anglatadi. Boshqacha aytganda, YEOIIga aʼzo davlatlar fuqarolari uning chegaralari ichida xohlagan joylarida erkin harakatlanishlari va ishlashlari mumkin.

Agar yaxshi qoʻshnichilik tamoyillariga oxirigacha amal qilinganda, Shengen hududidagi kabi barcha fuqarolar uchun toʻliq harakatlanish erkinligini joriy etish maqsadga muvofiq boʻlar edi. Yoki ayeroportlarda YEOII fuqarolari uchun alohida koridorlar tashkil etish kerak edi, toki ular umumiy navbatlarda turmasinlar va loaqal shu orqali oʻz vaqtida baland ovozda oʻzini namoyon qilgan birlashmaning aʼzolari ekanini his etsinlar. Ammo negadir ittifoqning hamma davlatlari ham buni xohlamadi. Negaligi — juda qiziq va alohida muhokamani talab qiladigan savol.

Taʼkidlash joizki, ayrim mamlakatlarda, eng avvalo Rossiyada, bunday norma mavjud.

«Rossiya, Belarus va Armanistonning baʼzi aeroportlarida Yevraziya iqtisodiy ittifoqi fuqarolari uchun bunday amaliyot qoʻllaniladi. Ular pasport nazorati ortida navbatda turmaydilar. Yaʼni u yerda yashil chiziq bor. Va ular yo u orqali tez oʻtib ketadilar, yoki tashrif buyurgan mamlakat fuqarolari bilan birga oʻtadilar», — dedi bu haqda Yerevan davlat universiteti xalqaro munosabatlar va diplomatiya kafedrasi dotsenti Grigor Balasanyan.

Ekspert bunday joylarda tegishli ramzlarni ham osib qoʻyish zarar qilmasligi haqidagi fikrimizga qoʻshildi.

«Bu yerda aslida juda katta muammo bor. Va u, eng avvalo, yoshlarga tegishli. Mening fikrimcha, ularning koʻz oldida hamisha ushbu ramzlar boʻlishi kerak. Birinchi navbatda, u aeroportlarda boʻlishi lozim. Toki, masalan, Qozogʻistonga, Armanistonga, Belarusga yoki Qirgʻizistonga kelayotgan uchinchi davlat fuqarosi ushbu mamlakat aʼzo boʻlgan iqtisodiy ittifoqqa, yaʼni birlashmaga kelganini tushunsin. Bu hech qanday holatda davlat suverenitetini kamsitmaydi. Va hech qachon mustaqillikka zid kelmaydi. Bu boʻlishi kerak boʻlgan normal hodisa. Chunki Yevraziya iqtisodiy ittifoqi va Yevraziya mavzusi faqat yoshlar orasida ommabop va urf boʻlgan taqdirdagina samarali boʻlishi mumkin. Yevraziya iqtisodiy ittifoqining kepkalari, futbolkalari, maykalari va boshqa ramzlari — hech qayerda yoʻq. Men buni hech qayerda uchratmaganman», — dedi davom etib Grigor Balasanyan.

Astanada hazillashganlarini aytishdi

Ushbu fonda Qozogʻiston rasmiylarining barcha xorijliklardan, jumladan YEOII mamlakatlari fuqarolaridan ham oʻz hududiga kirish uchun toʻlov undirishga shaylangani ayniqsa erish koʻrinadi.

Rasmiy bayonotlarga koʻra, gap kirish uchun elektron ruxsatnomani (QazETA) bosqichma-bosqich joriy etish haqida bormoqda. 2026 yil 25 avgustdan u test rejimida amal qilmoqda, 30 dekabrdan YEOII mamlakatlari bilan quruqlikdagi chegaralarga tatbiq etiladi. 2027 yil iyulidan esa — aeroportlarga.

OAV amalda viza rejimining joriy etilishi va ittifoqni yemirish sari tashlangan qadam yuzasidan bong urdi. Axir Qozogʻiston tomonidan YEOII fuqarolari uchun moliyaviy gʻovning joriy etilishi aslida ishchi kuchining erkin harakatlanishi va vizasiz rejimni — YEOII toʻgʻrisidagi shartnomaning tamal toshlarini savol ostida qoldiradi. Va, yanada jiddiyrogʻi, birlashmaning qolgan mamlakatlari ham ushbu oʻrnakka ergashishga toʻliq maʼnaviy haqli boʻladi. Unda qanday ittifoq haqida gapirish mumkin?

Rossiya Iqtisodiy rivojlanish vazirligi 2026 yil sentyabrida YEIEKga toʻlovning joriy etilishi shartnoma boʻyicha huquqlarni amalga oshirishga toʻsiqlar yaratishi mumkinligi haqida xat bilan murojaat qildi. RF IIV rasmiy vakili Mariya Zaxarova Moskva Astanadan qoʻshimcha izohlar olishga umid qilayotganini bildirdi. Uning soʻzlariga koʻra, yangi qoidalar jumladan YEOIIga aʼzo davlatlar fuqarolariga ham daxldor va rossiyalik hamkorlar uchun normalar amaliyotda aynan qanday qoʻllanilishini tushunish muhim edi. Qozogʻiston bunga javoban batafsil maʼlumot diplomatik kanallar orqali yuborilganini maʼlum qildi, shuningdek diplomatlar uchun brifing rejalashtirdi.

Xullas, Astana nafaqat OAV, balki juda jiddiy rasmiy shaxslar tomonidan bildirilgan bir qator eʼtirozlardan soʻng ortga chekindi. Dastlabki loyihada haqiqatan ham toʻlov nazarda tutilgani — onlayni rasmiylashtirishda taxminan 3,9 ming tenge va chegarada 7,6 ming tenge, — ammo hukumatning yakuniy qarorida puldan voz kechilgani haqida izohlar paydo boʻldi. Ruxsatnomani rasmiylashtirish uchun toʻlov miqdori endi, Qozogʻistonda maʼlum qilinishicha, nol tengeni tashkil etadi.

Respublika TIVda toʻlov bekor qilinib, protseduraning oʻzi safardan 72 soat oldin bepul onlayn-ariza topshirishga keltirilganida, «viza rejimi» haqida gapirib boʻlmasligini bildirishdi. Viza rejimi, emish, ruxsatnoma boʻlmagan taqdirda kirishni rad etishni va, qoida tariqasida, moliyaviy xarajatlarni nazarda tutadi. Bu yerda esa, emish, «migratsiya oqimlarini hisobga olishning shaffofligi, tezkorligi va toʻliqligi» zaruratidan kelib chiqqan mutlaqo texnik roʻyxatdan oʻtkazish haqida gap bormoqda. Bu, deb qoʻshimcha qilishdi idorada, koʻpgina mamlakatlarda amal qiluvchi tizimlarning, masalan AQSh yoki Janubiy Koreyadagi elektron ruxsatnomalarning muqobili boʻlib, «ittifoqning yemirilishi»ga hech qanday aloqasi yoʻq.

Umuman olganda, Astanada shama qilinganidek, yangilikni doʻstona boʻlmagan qadam deb hisoblamaslik kerak, chunki maqsad byudjetni toʻldirish boʻlgan. Uni bu usulda toʻldirishdan endi voz kechildi. Ammo koʻngilda xiralik qoldi.