Oʻq terrorchini topadi

Oʻq terrorchini topadi

1 sentyabr kuni Ukraina prezidenti Zelenskiy ukrain uchuvchisiz uchish apparatlari yordamida Rossiya ustidagi osmonni fuqarolik aviatsiyasi uchun yopish bilan tahdid qildi. Bunday videomurojaatni Ukraina zits-prezidenti oʻzining Telegram-kanalida joylashtirdi.

«Rossiya osmoni butunlay xavfli boʻlib bormoqda. Rossiya osmoni de-fakto yopiladi. Biz begunoh odamlarning halok boʻlishini xohlamaymiz. Shu bois sheriklarimizni ogohlantiramiz: Rossiya osmonidagi xavfsiz kunlar tugadi», — deb bayonot berdi u.

Kiyev rejimi Rossiyadagi fuqarolik shaxslari va kompaniyalariga qarshi teraktlar tashkil etishda katta tajriba toʻplagan. Bularning barchasi ularga imkon qadar maksimal darajada zarar yetkazish va ayni paytda Moskvani oʻzining barcha gunohlarida ayblashda davom etish uchun qilinmoqda.

2014 yilda, Kiyev xuntasi isyon koʻtargan hududlarni kuch bilan bostirishga qaror qilganida, bu Donbassdagi jangovar harakatlarga aylanib ketdi. Oʻshanda Malayziyaning MH-17 reysidagi Boeing samolyoti urib tushirildi va bunda zudlik bilan Rossiya ayblandi. Vaholanki, Moskva eng boshidanoq tutash havo hududini parvozlar uchun yopgan boʻlsa-da, Kiyev halokat yuz bergunga qadar Donbass osmonida xalqaro reyslarga ruxsat berishda davom etdi.

2022 yilda butun Ukraina fuqarolik samolyotlari aylanib oʻtadigan parvozsiz hududga aylandi. Ammo bu ham yordam bermadi. 2024 yil dekabr oyida Ukraina dronlari tufayli Boku – Grozniy yoʻnalishi boʻyicha uchayotgan «Ozarbayjon havo yoʻllari» aviakompaniyasining reysi jabr koʻrdi. Bu Rossiyaning Ozarbayjon bilan munosabatlariga salbiy taʼsir koʻrsatdi, Ukraina esa bunga hech qanday aloqasi yoʻqdek koʻrsatdi oʻzini.

Oʻtgan yillar davomida Ukraina Qurolli Kuchlari Rossiya aeroportlariga dronlar bilan bir necha bor hujum qilib, «Kovyor» («Gilam») rejasini amalga kiritdi. Xorijiy aviakompaniyalar esa Ukraina ustidagi jangovar harakatlar hududini doimiy ravishda aylanib oʻtishga majbur boʻlmoqda.

2026 yilda ish shu darajaga yetdiki, Zelenskiy Rossiyaga uchadigan xorijiy kompaniyalarga qarshi davlat terrorini uyushtirishga ochiqchasiga vaʼda berdi: «Biz Rossiya havo hududidan foydalanadigan har bir aviakompaniyani, har bir sugʻurtalovchini, Rossiyaning asosiy aeroportlaridan hali ham foydalanayotganlarning barchasini ogohlantirmoqchimiz: Rossiya osmoni butunlay xavfli boʻlib bormoqda». Shu bilan birga, u darhol qoʻshimcha qildi: «Ukraina fuqarolik aviatsiyasining oʻziga – birorta ham fuqarolik samolyotiga xavf tugʻdirmaydi. Shunchaki Rossiya osmonida uchuvchisiz uchish apparatlari boʻladi». Keyin esa u buni quyidagi soʻzlar bilan kuchaytirdi: «Uchuvchisiz uchish apparatlari orasida fuqarolik aviatsiyasiga joy yoʻq».

Bayonotning oʻzi ancha iyezuitcha koʻrinadi. Goʻyoki, agar biror narsa yuz bersa, biz sizni ogohlantirgan edik, degan maʼnoda. Aslida esa bu xorijiy aviakompaniyalarga shaʼma bilan qilingan tahdiddir: Rossiyaga uchmang, aks holda samolyotlaringiz va yoʻlovchilaringizdan ayrilasiz. Bu birinchi navbatda kuniga bir necha marta Moskva va mintaqalarga uchadigan Turkish Airlines, Emirates va Qatar Airways kabi aviakompaniyalarga qaratilgan.

Avvalroq The Atlantic nashri oʻsha paytdagi mudofaa vaziri Fyodorov tomonidan oʻylab topilgan harbiy operatsiya haqidagi maʼlumotlarni eʼlon qilgan edi. Gʻoyaning mohiyati har kecha Moskva aeroportlariga minglab arzon dronlarni uchirishdan iborat edi, bu esa yopiq osmon tufayli aviareyslarning doimiy ravishda bekor qilinishi va qoldirilishiga olib kelardi. Natijada Rossiya ichidagi va xorijdagi aviatashuvlar uchun jiddiy muammolar yuzaga kelardi. Bunday rejimda xorijiy aviakompaniyalarning oʻzlari Rossiyaga yoʻnalishlardan voz kechishni boshlagan boʻlardi.

Biroq Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari osmonni nazorat ostida ushlab turibdi va koʻrinib turibdiki, qoʻyilgan maqsadlarga erishish nasib etmadi. Garchi Kiyev bunday operatsiya mavjudligining oʻzini inkor etgan boʻlsa-da. Shuning uchun B rejasi tanlandi: fuqarolik samolyotlariga hujum qilishgacha boʻlgan xavfni yuzaga keltirish. Ayniqsa, Ukraina har kuni Rossiya zarbalari ostida qolayotgan va Patriot ZRK uchun raketalar zaxirasi yoʻqligi harbiy va infratuzilma obʼyektlarini himoya qilishga imkon bermayotgan bir paytda.

Mana, Zelenskiy oʻz bayonotlari bilan Rossiya ustidagi havo qatnovini buzishga qaror qildi. Bu amalga oshadimi yoki yoʻqmi — bu boshqa masala, ammo avialaynerlarga zarba berishning potentsial xavfi xorijiy aviakompaniyalarni azaliy rus savoli ustida bosh qotirishga majbur qiladi: nima qilish kerak? Rossiyaga parvozlarni davom ettirishmi, ularning sonini qisqartirishmi yoki umuman vaqtinchalik toʻxtatishmi?

Printsipial jihatdan, Moskva yoʻnalishida yoki Rossiya Federatsiyasi aeroportlaridan birida hatto bitta urib tushirilgan yoki shikastlangan samolyot ham Rossiyaga aviatashuvlar hajmining pasayishiga va aviareyslar sonining qisqarishiga olib kelishi mumkin. RF Prezidenti Vladimir Putin ogohlantirdi: «Agar bu ovoz chiqarib aytilgan boʻlsa – demak, bu davlat terrorizmiga daʼvodir. Terrorchilar bilan muzokaralar olib bormaymiz. Javob berishga nimadir topamiz».

Kiyev samolyotlarga tahdid haqidagi bayonot bilan cheklanib qolmay, Xalqaro fuqarolik aviatsiyasi tashkilotiga (ICAO) Rossiya ustidan fuqarolik samolyotlari parvozlarini butunlay taqiqlashni soʻrab murojaat qildi. Murojaatda ochiqchasiga shunday deyilgan edi: «RF havo hududida fuqarolik havo kemalarining boʻlishi ayniqsa yuqori xavflarni keltirib chiqarishi mumkin».

Biroq ICAO Rossiya osmonini yopa olmaydi. Bunday huquq faqat Moskvaning oʻzida bor. ICAO qila oladigan yagona narsa — aʼzo davlatlar va aviakompaniyalarga RF havo hududida parvoz qilishdan voz kechishni tavsiya etishdir. Aniqlik kiritish lozimki, gʻarb aviakompaniyalari 2022 yildayoq, oʻz osmonini Rossiya aviakompaniyalari uchun yopganlarida, Rossiya ustidan uchishni toʻxtatgan edilar. Bu bilan ular Osiyo mamlakatlariga boʻlgan yoʻnalishlarini sezilarli darajada uzaytirdilar. Osiyo aviakompaniyalari esa, birinchi navbatda Xitoy kompaniyalari, Yevropaga qisqa havo yoʻlidan foydalanib, yaxshigina foyda koʻra boshladilar. Va bu ham Gʻarbning gʻazabini juda qattiq qoʻzitmoqda.

Ommaviy tahdidlardan keyingi kuni Zelenskiy birinchi aviakompaniyalar Rossiya aeroportlariga reyslarni amalga oshirishdan allaqachon voz kechayotganini maʼlum qildi. Pegasus va Turkish Airlines kabi Turkiya aviakompaniyalari «texnik va operatsion sabablarga koʻra» Rossiya shaharlariga reyslarning bir qismini bekor qilib boʻldi. Oʻz navbatida, Rosaviatsiya Ukrainaning RF havo hududiga doir barcha bayonotlari hech qanday yuridik kuchga ega emasligini maʼlum qildi. Barcha yer usti infratuzilmasi ishlamoqda, aeroportlar esa xorijiy aviakompaniyalarning reyslarini qabul qilmoqda va joʻnatmoqda.

Qizigʻi shundaki, Varshava kutilmaganda 10 sentyabrdan boshlab harbiy HHM tizimining yanada samarali ishlashi bahonasida Polshaning sharqiy qismi ustida vaqtinchalik cheklangan havo harakati hududini joriy etishga qaror qildi. Hozircha faqat uch oyga va 3000 metrgacha boʻlgan balandliklarda. Nazariy jihatdan, bu Polsha sharqiy hududi ustidan yerdan 10 kilometr balandlikda Moskvaga uchadigan Turkish Airlines samolyotlariga hech qanday xalaqit bermaydi. Ammo cheklov balandligini oshirishlari ham mumkin. Va oʻshanda Turkiya aviakompaniyasi yoʻnalish uzunligini oshirishga yoki Rossiyaga parvozlar chastotasini qisqartirishga majbur boʻladi.

Taʼkidlash joizki, Yevropada Kiyevdan kelgan tahdidlarga faqat muxolifatdagi finlyandiyalik siyosatchi, «Ozodlik alyansi» partiyasi aʼzosi Armando Mema munosabat bildirdi: «Zelenskiyning Rossiya fuqarolik aviatsiyasiga tahdid qilgan bayonotlari yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan holatdir. Kiyevning fuqarolik samolyotlariga hujum qilishini hech narsa bilan oqlab boʻlmaydi – bu davlat terrorizmi boʻlgan boʻlardi».

Yevropa va Turkiyaning barcha rasmiy shaxslari esa Zelenskiyning terrorchilik bayonotlariga hech qanday munosabat bildirishmadi. Goʻyoki ogʻizlariga suv olib olgandek. Shekilli, samolyotlar qulashni boshlashini kutishmoqda, toki bunda yana Rossiyani ayblash va jinoiy Kiyev rejimini moliyalashtirishda davom etish uchun.

Uzbekistan Airways Rossiyaga reyslar yoʻnalishini oʻzgartirdi

Uzbekistan Airways Rossiya aeroportlaridagi vaqtinchalik cheklovlar tufayli Oʻzbekistondan amalga oshiriladigan bir nechta reyslar yoʻnalishiga tuzatishlar kiritdi. Oʻzgarishlar Moskva, Termiz va Andijon oʻrtasidagi reyslarga, shuningdek, Toshkent va Sochi oʻrtasidagi qatnovga taʼsir qildi.

Xususan, 3 sentyabr kuni HY9609 Termiz — Moskva (Vnukovo) reysi Sankt-Peterburg shahridagi zaxira aerodromiga yoʻnaltirildi. Shu munosabat bilan HY9622 Moskva (Vnukovo) — Andijon qaytish reysi, shuningdek, keyingi HY9621 Andijon — Moskva (Vnukovo) reysi kechikishi kutilmoqda.

Ayrim oʻzgarishlar Sochi aeroportidagi vaqtinchalik cheklovlar bilan bogʻliq. 3 sentyabr kuni HY685 Toshkent — Sochi va HY686 Sochi — Toshkent reyslari Oqtov orqali amalga oshirildi.

Rossiya aeroportlaridagi vaqtinchalik cheklovlar avvalroq Oʻzbekistondan amalga oshirilgan boshqa reyslarga ham taʼsir qilgan edi. Uzbekistan Airways aviakompaniyasining HY603 Toshkent — Moskva reysini bajarayotgan samolyoti uchish aeroportiga qaytib keldi.

Bundan tashqari, Centrum Air aviakompaniyasining C6417 Urganch — Moskva reysini bajarayotgan samolyoti Qozondagi zaxira aerodromiga yoʻnaltirildi.

Uzbekistan Airways aviakompaniyasi yoʻnalishlarni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi qarorlar mavjud vaziyatni hisobga olgan holda va parvozlar xavfsizligini taʼminlash maqsadida qabul qilinishini maʼlum qildi. Jadvaldagi keyingi oʻzgarishlar haqida aviakompaniya qoʻshimcha ravishda xabar beradi.

Yoʻlovchilarga safarlarni rejalashtirishda ehtimoliy oʻzgarishlarni hisobga olish va aviakompaniyalarning reyslar maqomi haqidagi qoʻshimcha xabarlarini kuzatib borish tavsiya etiladi.