Oʻlimi Hindistonning shimoli-sharqini larzaga solgan rok-gitarachi

Oʻldirilishi Hindistonning shimoli-sharqini larzaga solgan rok-gitarachi

Mashhur manipurlik musiqachi Singx oʻtgan hafta Dehlida oʻldirildi

Chongtxam Vikram Singx nihoyat Hindistonning shimoli-sharqidagi Manipur shtatiga, uyiga qaytganida, uning eski doʻsti Dhiren Sadokpam uni kutib olish uchun aeroportga bordi.

Bu u tasavvur qilgan uchrashuv emas edi. Vikram yuk boʻlimida, poʻlat konteyner ichiga muhrlangan holda qaytib keldi.

Uch kun oldin 54 yoshli musiqachi Dehlining janubi-sharqidagi uyi yaqinida kaltaklab oʻldirilgan edi.

«Hech kimda gapirishga kuch qolmagandek edi», dedi Sadokpam BBC’ga. «Nima ham deyish mumkin edi?»

Vikram hayotining katta qismini gitaralari bilan safarlarda oʻtkazdi, oʻz musiqasini Manipur poytaxti Imphaldagi kichik sahnalardan Dehlidagi jaz klublari, oʻquv xonalari va kontsert zallarigacha olib bordi.

Politsiya va uning oilasining aytishicha, yakshanba kuni kechqurun bir guruh erkaklar uning turar joy binosi tashqarisida baqirib, spirtli ichimliklar ichishayotganda u pastga tushgan. U shovqinga eʼtiroz bildirganida, erkaklar unga hujum qilishgan.

Uning rafiqasi Joshna Chongtxamning aytishicha, Vikram yuqoriga qaytgan, biroq uni taʼqib qilib, oilaning kvartirasi tashqarisida hujum qilishgan.

Bir necha soatdan keyin, u nafas qisilishidan shikoyat qilgach, 20 yoshli oʻgʻli uni shifoxonaga olib borgan. U yerda ertasi kuni ertalab vafot etgan.

Uning oʻldirilishiga aloqadorlikda gumonlanib yetti erkak va bir voyaga yetmagan shaxs hibsga olingan. Politsiya hujum tafsilotlarini hanuz oʻrganayotganini aytmoqda.

Uning oʻlimi chuqur qaygʻu va gʻazab toʻlqinini keltirib chiqardi hamda Dehlida Hindistonning shimoli-sharqidan kelgan odamlar duch keladigan kamsitishlar borasidagi xavotirlarni qayta uygʻotdi, u yerda ushbu jamiyat aʼzolari uzoq vaqtdan beri irqiy kamsitish, taʼqib va zoʻravonliklar haqida xabar berib kelishadi.

Politsiya hozircha irqiy motivga oid hech qanday dalil topmaganini aytmoqda. Ammo shimoli-sharqiy guruhlar norozilik namoyishlari oʻtkazib, xolis tergov oʻtkazishni talab qilishdi.

Bu voqea, shuningdek, Vikramning shaxsiga ham eʼtibor qaratdi — u Manipur musiqa olamida taniqli nom boʻlib, toʻrt oʻn yillik ijrochilik va pedagogik faoliyati davomida keng shogirdlar, doʻstlar va ixlosmandlar doirasini orttirgan edi.

Oʻlimidan ikki kun oʻtib oʻtkazilgan matbuot anjumanida uning rafiqasi Joshna shunday dedi: «Biz qasd olishni istamayapmiz. Biz adolat istayapmiz. Uning ismi, oilasi va qadrli hayoti bor edi».

Uning 54 yillik hayotining katta qismi musiqa atrofida aylandi.

Vikram musiqa qurshovida ulgʻaydi. Uning onasi Chongtxam Kamala mashhur xonanda boʻlib, manipuri tilida suratga olingan ilk badiiy film — «Matamgi Manipur»da qoʻshiq kuylagan.

Bolaligida u onasiga qoʻshiq yozish uchun «Butun Hindiston radiosi»ga hamrohlik qilardi. Koʻp oʻtmay, u yerda oʻzi ham tinglovdan oʻtib, akkordeon chaluvchi bolakay ijrochiga aylandi.

Oʻsha yillardan qolgan eski oq-qora fotosurat bor. Unda Vikram tizzasida akkordeon bilan mikrofon qarshisida jiddiy tiz choʻkib turibdi. Uning yonida boshqa bir bola baraban ortida oʻtiribdi. Ikkalasining ham yuzida suratga tushayotgani aytilgan bolalarga xos jiddiy ifoda bor.

Akkordeon chalgan bola tez orada gitaralarni — avval Gavayi va ispan, keyin esa elektr gitarasini kashf qildi — va shu yoʻlda qalin qora koʻzoynak va koʻrkam moʻylov orttirdi.

1980-yillarning oʻrtalariga kelib, Imphal kutilmaganda rok musiqasi markaziga aylandi. Bu ovoz u yerga asosan kassetalarda yetib borar, minglab chaqirim uzoqlikda chalinadigan hard-rok va hevi-metalni tashirdi.

Yoshlar guruhlar tuzib, mahalliy zallarni toʻldirishar, qoʻllaridan kelgancha — oddiy ovoz tizimlari, mahalliy yasalgan kuchaytirgichlar va imkon qadar baland ovozda chalinadigan gitaralar bilan kifoyalanishardi. Ular tinglashar, nusxa koʻchirishar va tajriba oʻtkazishardi.

Oʻsha paytda Vikram Don Bosko maktabida oʻqir va hali ham akkordeon va Gavayi gitarasini chalardi. Yillar oʻtib, u doʻstlari bilan mahalliy guruhning chiqishini tomosha qilish uchun ruhoniylardan maktabdan ketishga qanday ruxsat soʻrashganini eslagandi.

«Bular meni rokka yoʻnaltirgan shirin va begʻubor kunlar edi», deb eslagandi u oʻz suhbatlaridan birida.

Tez orada shunchaki tomosha qilish kamlik qildi. Vikram elektr gitarani qoʻlga oldi va avval «Ultra Vires», keyin «Phoenix» va «Eastern Dark» guruhlarida chiqish qila boshladi — Imphalning yangi shakllanayotgan rok sahnasiga oʻz ovozini bergan avlodning bir qismiga aylandi.

Aynan shu davrda, 1987 yilda Dhiren Sadokpam u bilan birinchi marta uchrashgan.

Ular Shillongga oʻqishga borish uchun Imphalni tark etayotgan edilar va Sadokpam uzun safar uchun ryukzaklar, poʻlat yuk qutilari va koʻrpa-toʻshaklar bilan vaqtinchalik shtatlararo avtobus terminalida kutib turganlarini eslaydi.

Vikram yosh va kuch-gʻayratga toʻla edi, deb eslaydi u, lekin asosan oʻzi bilan band boʻlardi.

«U oʻz xonasida uzoq vaqt qolib, duch kelgan har bir kuyni mukammal oʻzlashtirardi», dedi Sadokpam.

Har bir guruh bilan Vikramning mahorati oshib bordi. «Ultra Vires» tajriba maydoniga aylandi. Manipurning ilk rok sahnasini belgilab bergan guruhlardan biriga aylangan «Phoenix» katta aniqlik va oʻz choʻqqisidan keyin ham uzoq vaqt saqlanib qolgan sodiq muxlislar armiyasini olib keldi.

U «Eastern Dark» guruhiga qoʻshilgan paytga kelib, Sadokpam oʻsha ogʻir-bosiq yosh yigitning cholgʻu asbobi ichiga singib ketganini, uning olti torini «yigʻlatib va kuylatib yuborganini» eslaydi.

1990-yillarning boshlarida u Kalkuttada (hozirgi Kolkata) ikki yil oʻtkazdi, u yerda kuchli Gʻarb klassik anʼanalariga ega asrlik muassasa — Kalkutta musiqa maktabida musiqachilar bilan uchrashdi va jaz hamda klassik musiqaga chuqurroq qiziqib qoldi. Uning ijro uslubi rok va blyuzdan jaz va fyujngacha boʻlgan yoʻnalishlarni qamrab ola boshladi.

2000-yillarga kelib, Vikram Dehliga koʻchib oʻtdi va u yerda oʻz hayotini musiqa ijro etish va oʻrgatish atrofida qurdi.

2010 yilda u eski musiqachi doʻsti bilan qayta bogʻlanib, «Fubar Ghetto» guruhini tuzdi. Guruh asosan improvizatsiyaga tayangan holda jaz, blyuz, rok va fyujn ijro etardi. Ularning birinchi chiqishi Yamuna daryosi yaqinidagi xayriya kontserti boʻldi.

U yerdan ular Dehlining jonli musiqa maydonlariga koʻchishdi: universitetlar, klublar va madaniy festivallar, Milliy drama maktabi va bir safar Chexiya elchixonasida chiqish qilishdi.

Vikram hech qachon katta yulduzga aylanmadi. Buning oʻrniga u oddiy musiqachi sifatida — birga chalgan odamlari, dars bergan shogirdlari va qoʻllab-quvvatlagan musiqachilari orasida tinchgina hurmat qozondi.

U oʻldirilganidan beri, koʻplab insonlar uni muloyim, saxiy va shuhratga qiziqmaydigan inson sifatida xotirlashmoqda.

Uning sobiq shogirdi, gitarachi Sachidananda Angom uni «har doim mehribon, yordamga tayyor» va «davrani chindan ham jonlantira oladigan» inson sifatida esladi.

Sadokpam ularning doʻstligini boʻrttirmaslikka harakat qiladi.

Ular 1987 yilda yosh yigitlik chogʻlarida uchrashishgan, yigirma yil davomida aloqani yoʻqotib, oʻrta yoshda bir-birlarini qayta topishgan edi. Oʻtgan yillar davomida Sadokpam Vikramning musiqiy yoʻlini ham muxlis, ham doʻst sifatida uzoqdan kuzatib bordi.

Ular oxirgi marta 2019 yilda Dehlida uchrashishgan, oʻshanda Vikram uni uyiga kechki ovqatga taklif qilgandi.

«Vikram gitarasini qoʻliga olib chaldi va shogirdlari haqida hayajon bilan gapirdi», deb eslaydi u.

Xayrlashish vaqti kelganda, Vikram undan tez orada yana kelishini soʻragan. Sadokpam vaʼda berganini aytdi.

«Men qaytib bora olmadim».