Nyu-York shahri 11 sentyabr voqealaridan keyingi havo sifatiga doir hujjatlarni eʼlon qildi
Rasmiylar hujumlardan keyin havo xavfsiz ekaniga jamoatchilikni ishontirishgan edi, biroq yangi hujjatlar xavotirlar mavjud boʻlganidan dalolat bermoqda.
Nyu-York shahri 11 sentyabr hujumlaridan keyin Manhettendagi havo sifati borasida yangi xavotirlarni keltirib chiqaradigan, ilgari koʻrilmagan hujjatlarni oshkor qildi, deb maʼlum qildi seshanba kuni mer Zohran Mamdani.
25 yillik hujjatlar shuni koʻrsatadiki, Jahon savdo markazi minoralari qulaganidan keyin, jamoatchilikka «Graund-Ziro»dagi (Ground Zero) vaziyat xavfsiz ekanligi aytilgan bir paytda, rasmiylar zaharli havodan xavotirda boʻlishgan.
«Odamlar oʻzlari ishongan rahbarlar yolgʻon gapirib, zaharli havodan nafas olish xavfsiz ekanini aytganlari sababli kasal boʻlishdi», dedi Mamdani omon qolganlar bilan birga oʻtkazilgan matbuot anjumanida.
Ushbu hujjatlarning oshkor etilishi shahar maʼmuriyatini sudga bergan «9/11 Health Watch» huquq himoyasi guruhining daʼvosini hal qiladi.
Shahar rasmiylari oʻtgan yili ushbu hujjatlar solingan 68 ta qutini topishgan. Bundan oldin ular ushbu arxivlar oʻz ixtiyorlarida emasligini daʼvo qilishgan edi.
«Bir maʼmuriyat ketidan boshqasi javob va aniqlik talab qilganlarning chaqiriqlarini eʼtiborsiz qoldirib keldi», deya qoʻshimcha qildi u, telekoʻrsatuv boshlovchisi va 11 sentyabr voqealaridan omon qolganlar huquqlari himoyachisi Jon Styuart yonida turib. «Biz bunday yoʻl tutmaymiz».
Terrorchilik hujumlari oqibatida minglab odamlar sogʻligʻida muammolarga, jumladan saraton kasalligiga duchor boʻlishdi va koʻpchilik vayron boʻlgan binolardan chiqqan xavfli ifloslantiruvchi moddalardan nafas olish oqibatida vafot etdi.
Seshanba kuni Mamdani hujumlarning 25 yilligi arafasida onlayn portal orqali havo sifatiga oid yuz minglab sahifalik hisobotlarni eʼlon qilish niyatida ekanini aytdi.
Uning soʻzlariga koʻra, shahar meriyasi ushbu loyihaga 34 million dollardan (25 million funt sterling) ortiq mablagʻ sarflaydi.
Mamdanining taʼkidlashicha, hujjatlar shahar maʼmuriyati «Graund-Ziro atrofidagi zaharli havo haqida nimalarni bilgani, buni qachon bilgani va javobgarlikni cheklash uchun qanday harakat qilganini» ochib beradi.
Merning aytishicha, hujjatlar tekshirilgan «deyarli hamma joyda» asbest topilganini koʻrsatadi. U kelgusi yil davomida yana koʻproq hujjatlar eʼlon qilinishini qoʻshimcha qildi.
Ushbu maʼlumotlarning ochiqlanishi omon qolganlarning shahar rasmiylaridan koʻproq shaffoflik talab qilib kelgan koʻp yillik harakatlaridan soʻng yuz berdi.
Seshanba kungi matbuot anjumanida Styuart hujjatlar shahar maʼmuriyati Manhetten markazida hamma nafas olayotgan havo zaharli ekanini 2001 yilning oktyabrigacha anglab yetmaganini koʻrsatishini aytdi.
«Ularga insof bilan baho beradigan boʻlsak, ular bu maʼlumotni bor-yoʻgʻi 25 yil davomida yashirib kelishdi», dedi u piching bilan.
Hujjatlar orasida 2001 yil oktyabr oyiga oid «Xarding memorandumi» deb nomlangan hujjat ham bor boʻlib, unda yordamchi sobiq vitse-mer Robert Xardingni (u mer Rudi Juliani davrida ishlagan) shahar hujumlarga bergan javob choralari tufayli 35 000 gacha huquqiy daʼvolarga duch kelishi mumkinligidan ogohlantirgan.
Memorandumda aytilishicha, shahar ustidan sudga daʼvo arizasi kiritilishi mumkin, chunki sogʻliqni saqlash boʻyicha tavsiyalar odamlarni «hududga juda erta qaytishga (bu esa zaharli moddalar taʼsiriga uchrash yoki ruhiy zararga olib kelgan)» undagan.
Hujumdan keyingi dastlabki kunlarda shahar va federal rasmiylar, jumladan AQSh Atrof-muhitni muhofaza qilish agentligi (EPA) Egizak minoralar yaqinidagi havo xavfsiz ekanini daʼvo qilishgan, vaholanki tadqiqotlar odamlar zaharli kimyoviy moddalardan nafas olayotganini koʻrsatgan edi.
Oʻsha paytda EPA rahbari boʻlgan Kristin Todd Uitman keyinchalik ushbu bayonoti uchun uzr soʻrab, agentlik «oʻsha paytda qoʻlimizda boʻlgan maʼlumotlar bilan qoʻlimizdan kelgan eng yaxshi ishlarni qilgan edi», deb aytgan.
Egizak minoralar qulashidan hosil boʻlgan chang va tutun bilan bogʻliq kasalliklar hujumlarning oʻziga qaraganda ikki baravar koʻp odamning hayotiga zomin boʻldi.
«Hammamiz havo sifati xavfsiz emasligini bilardik — u oʻzining sezilishi jihatidan juda zaharli edi», dedi u. «Dastlab, avtobusdan tushib, Savdo markaziga kelganimda, nafasingizni ichiga yutib turishingiz kerakdek tuyulardi. Lekin nafasingizni faqat maʼlum bir vaqtgacha ushlab tura olasiz. Men zarrachalar burnim va ogʻzimga kirayotganini his qildim va: "Bu yaxshilikka olib kelmaydi", deb oʻyladim».