Navoiy viloyati boʻylab sayohat: nima uchun turistlar tobora koʻproq Navoiyni tanlamoqda?

**Navoiy viloyati boʻylab sayohat: nega sayyohlar Navoiyni tobora koʻproq tanlamoqda?**

Qadimiy petrogliflar, choʻl oʻrtasidagi firoʻzarang koʻl, Buyuk ipak yoʻlining karvonsaroylari va mehmondoʻst etnik qishloqlar — Navoiy viloyati sayohatchilarga sekin-asta tamomila boshqacha Oʻzbekistonni koʻrsatmoqda: oʻziga xos, sirli va hayratlanarli darajada rang-barang.

Oʻzbekiston — har bir sayohat yangi tarix bilan uchrashuvga aylanadigan mamlakat. Bu yerda sharqona mehmondoʻstlik koʻp asrlik anʼanalar bilan uygʻunlashib ketgan, qadimiy shaharlar buyuk tsivilizatsiyalar xotirasini saqlaydi, tabiiy landshaftlar esa oʻzining rang-barangligi bilan hayratda qoldiradi. Yil sayin mamlakatga uni bilish, davolanish-sogʻlomlashtirish, sport va gastronomik turizm uchun tanlaydigan millionlab xorijiy mehmonlar tashrif buyuradi.

Shu bilan birga, Oʻzbekistonning turistik xaritasi aslo Samarqand, Buxoro va Xiva bilangina cheklanib qolmaydi. Har bir hududning oʻziga xos xazinalari bor boʻlib, ular sayohatchilarning keng ommasi uchun hali ochilishi kutilmoqda.

Shunday hududlardan biri — mamlakatning markaziy qismida joylashgan Navoiy viloyatidir. Bu maydoni boʻyicha Oʻzbekistonning eng yirik hududi boʻlib, birinchi navbatda oʻzining sanoati va davlat iqtisodiyotiga qoʻshayotgan salmoqli hissasi bilan mashhur. Ammo industrial qiyofa ortida butunlay boshqa dunyo yashiringan: Qizilqumning bepoyon kengliklari, qadimiy qoya tosh suratlari, Buyuk ipak yoʻlining tarixiy yodgorliklari, xushmanzara Aydarkoʻl koʻli va hozirgacha anʼanaviy turmush tarzini avaylab saqlab kelayotgan kichik aholi punktlari.

Bu yerda choʻlga yoʻl olish, qadimiy tsivilizatsiyalar izlarini koʻrish, milliy oʻtovda toʻxtash, milliy taomlarni tatib koʻrish va mahalliy aholi madaniyati bilan tanishish mumkin. Navoiy viloyati sekin-asta sayyohga shunchaki ekskursiya emas, balki hudud tarixi, tabiati va anʼanalariga shoʻngʻish imkonini beradigan toʻlaqonli sayohatni taklif etadigan yoʻnalishga aylanmoqda.

Yoʻnalishga qaysi joylarni kiritish kerak va nega Navoiy tobora koʻproq sayohatchilar eʼtibori markazida boʻlmoqda? Hudud bilan tanishish uchun yoʻlga tushamiz.

## Sarmishsoy: ming yilliklar qaʼridan maktublar

Tarix muzey vitrinalari ortida yashirilmagan, balki soʻzning toʻgʻri maʼnosida toshga oʻyilgan joylar mavjud. Ana shunday joylardan biri — Navoiy viloyatining Navbahor tumanida joylashgan Sarmishsoy darasidir.

Sarmishsoy koʻplab petrogliflar — qadimiy odamlar tomonidan qoldirilgan qoya tosh suratlari bilan mashhur. Bu suratlar arxeologlar va tarixchilar uchun alohida qiymatga ega, chunki ular ming yillar oldin atrof-muhit qanday boʻlganini, odamlar nima bilan shugʻullanganini, kimni ovlaganini va bu hududda qaysi hayvonlar yashaganini tasavvur qilish imkonini beradi.

Qoyalarda yovoyi hoʻkizlar, bizonlar, yovoyi otlar, togʻ echkilari, arxarlar, tuyalar, shuningdek, yirtqichlar — sheʼrlar, qoplonlar va gepardlar tasvirlari saqlanib qolgan. Alohida kompozitsiyalar qadimiy aholining ov qilishi, kundalik hayoti, xoʻjalik faoliyati va marosim harakatlariga bagʻishlangan.

Mavjud maʼlumotlarga koʻra, dara hududida 10 mingga yaqin qoya tosh suratlari aniqlangan. Ular oʻnlab syujetlar va tematik obrazlarni birlashtiradi. Koʻplab suratlar tosh va metall qurollar yordamida bajarilgan boʻlib, vaqt oʻtishi bilan ularning yuzasi oʻziga xos toʻq rangli patina bilan qoplangan.

Bugungi kunda mahalliy tabiatda uchramaydigan hayvonlarning tasvirlari alohida qiziqish uygʻotadi. Ushbu suratlar tufayli olis oʻtmishda hududning hayvonot dunyosi qanchalik farq qilganini kuzatish mumkin. Petrogliflardan tashqari, qoyalar orasida arab tilidagi yozuvlar ham uchraydi. Ular ushbu hudud keyingi tarixiy davrlarda ham muhim ahamiyatga ega boʻlib qolganidan dalolat beradi. Bugungi kunda Sarmishsoy davlat muzey-qoʻriqxonasi maqomiga ega va nafaqat muhim arxeologik obʼyekt, balki istiqbolli turistik maydoncha sifatida ham qaraladi.

Hudud qanday oʻzgarayotgani va tashrif buyuruvchilar uchun qanday sharoitlar yaratilayotgani haqida Sarmishsoy davlat muzey-qoʻriqxonasi rahbari Malik Hamidovich Mamedov soʻzlab berdi.

Malik Mamedov, Sarmishsoy davlat muzey-qoʻriqxonasi rahbari: «Sarmishsoy davlat muzey-qoʻriqxonasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yildagi 440-sonli qaroriga muvofiq tashkil etilgan. U tashkil etilgach, asosiy eʼtibor mahalliy va xorijiy sayyohlar uchun zarur sharoitlarni yaratishga qaratildi. Ilgari daraga olib boruvchi yoʻlning ahvoli qoniqarsiz edi va tashrif buyuruvchilarning kelishi muayyan qiyinchiliklarni tugʻdirardi. Respublika, viloyat rahbariyati hamda Madaniy meros agentligi koʻmagida 20 kilometrdan ortiq asfaltlangan yoʻl taʼmirlandi. Bugungi kunda hududda shiyponlar jihozlangan, uzunligi uch kilometrga yaqin piyodalar yoʻlaklari barpo etilgan. Taʼmirlash ishlari davom etmoqda, tashrif buyuruvchilar murakkab togʻli uchastkalarga koʻtarilmasdan qoya tosh suratlarini tomosha qilishlari uchun durbinlar oʻrnatilmoqda. Oldimizga Italiya, Ispaniya, Angliya, Kanada va boshqa mamlakatlardan sayyohlar kelmoqda. Xorijiy mehmonlar orasida yoshi ulugʻ insonlar kam emas, ularga togʻli hududda harakatlanish oson kechmaydi. Shunga koʻra, biz qoʻriqxonaga tashrifni sayyohlarning barcha toifalari uchun qulay qilishga intilmoqdamiz».

Muzey-qoʻriqxona rahbarining soʻzlariga koʻra, uning umumiy maydoni 5 ming gektarga yaqinni tashkil etadi. Petrogliflar eng koʻp toʻplangan uchastka uzunligi 2,5 kilometr atrofida boʻlgan dara boʻylab joylashgan.

«Bu yerda ajdodlarimiz tomonidan ming yillar oldin yaratilgan suratlar saqlanib qolgan. Toshlarda hayvonlar, ov, dehqonchilik va hunarmandchilik qurollari, oʻsimliklar dunyosi elementlari, shuningdek, odamlarning oʻzi tasvirlangan. Har bir surat — qadimiy avlodlar hayotining oʻziga xos guvohligidir», — dedi Malik Mamedov.

Bugungi kunda Sarmishsoy sekin-asta hududning muhim tarixiy-maʼrifiy turizm markazlaridan biriga aylanmoqda. Kelajakda bu yerda turistik infratuzilmani rivojlantirish, jumladan, maydoni 32 gektar boʻlgan hududda turistik markaz yaratish, master-plan ishlab chiqish va madaniy merosni saqlash boʻyicha chora-tadbirlarni yanada kuchaytirish koʻzda tutilgan.

## Aydarkoʻl: Qizilqum oʻrtasidagi firoʻzarang dengiz

Qadimiy petrogliflar bilan tanishgach, yoʻnalishni Oʻzbekistonning eng noyob tabiiy goʻshalaridan biri — Aydarkoʻl koʻli tomon davom ettirish mumkin.

Uni tesh-tez choʻl oʻrtasidagi firoʻzarang dengiz deb atashadi. Darhaqiqat, Qizilqumning qumli kengliklari bilan oʻralgan ulkan suv sathining koʻrinishi katta taassurot qoldiradi. Bu yerda choʻl haqidagi odatdagi tasavvur oʻzgaradi: chek- chegarasiz qumlar oʻrniga sayohatchi qarshisida sohillari, qushlari va boy suv osti dunyosiga ega haqiqiy koʻl namoyon boʻladi.

Aydarkoʻl — Navoiy va Jizzax viloyatlari chegarasida joylashgan hamda Aydar-Arnasoy koʻllar tizimi tarkibiga kiruvchi Oʻzbekistondagi eng yirik koʻllardan biridir.

Uning paydo boʻlish tarixi noodatiy. Hozirgi koʻrinishda koʻl 1969 yilda Sirdaryoda sodir boʻlgan kuchli tashqin oqibatida shakllangan. Chordara suv omborining toʻlib ketishining oldini olish uchun suvning bir qismi Arnasoy botigʻiga yoʻnaltirilgan. Shu tariqa, qurgʻoqchil choʻl landshaftlari orasida sekin-asta ulkan suv havzasi paydo boʻlgan.

Vaqt oʻtishi bilan Aydarkoʻl hudud tabiiy ekotizimining muhim qismiga aylandi. Uning qirgʻoqlari koʻplab suvda suzuvchi va koʻchib yuruvchi qushlarning yashash va toʻxtash joyiga aylandi. Bu yerda pelikanlar, qarqaralar, oqqushlar va oʻrdaklarni, shuningdek, Qizil kitobga kiritilgan noyob turlar vakillarini uchratish mumkin.

Koʻl oʻzining baliq resurslari bilan ham mashhur. Uning suvlarida zogʻorabaliq, soʻdak, laqqa, oqmarqa, chabaq va boshqa turdagi baliqlar yashaydi. Shu sababli Aydarkoʻl nafaqat osoyishta hordiq chiqarish ishqibozlarini, balki baliq ovi muxlislarini ham oʻziga jalb etadi.

Biroq bu joyning asosiy afzalligi — oʻziga xos muhitdir. Bu yerda qumli sohilda vaqt oʻtkazish, issiq yil faslida choʻmilish, qushlarni kuzatish yoki shunchaki suv ustidagi shamol buzadigan sukunatdan bahra olish mumkin.

Sayyohlar uchun, shuningdek, choʻl boʻylab sayohatlar, mahalliy tabiat bilan tanishish va anʼanaviy oʻtov lagerlarida yashash, tuyalarda sayr qilish tashkil etiladi. Shu bilan birga, hordiq chiqarish sekin-asta qulayroq boʻlib bormoqda: alohida lagerlarda konditsionerlar va zarur qulayliklarga ega oʻtovlar jihozlangan.

## Navoiy viloyati: tarixiy merosdan zamonaviy turistik infratuzilmagacha

Tabiiy va tarixiy diqqatga sazovor joylar hudud turistik salohiyatining bir qismi, xolos. Bugungi kunda Navoiy viloyati infratuzilmani faol rivojlantirmoqda, yangi yoʻnalishlar yaratmoqda va turizm sohasiga investitsiyalarni jalb etmoqda.

Yaqin ikki yilda hudud sayyohlar oqimini 6 million kishiga yetkazishni, shu jumladan 1 milliongacha xorijiy mehmonlarni jalb qilishni rejalashtirmoqda.

Soha rivojining koʻlami statistikada ham oʻz aksini topmoqda. Taqdim etilgan maʼlumotlarga koʻra, 2026 yil boshidan buyon viloyatga 3 milliondan ortiq sayyoh tashrif buyurgan boʻlib, ularning 551 ming nafari xorij fuqarolaridir. Oxirgi besh yilda xorijiy sayyohlar soni 21 baravarga, ichki sayyohlar soni esa 2,5 baravarga oshdi.

Toʻqqiz yil davomida hududda 355 ta mehmonxona va mehmon uylari tashkil etildi, mehmonxona fondi esa 20 baravarga oʻsdi. Bugungi kunda bu yerda umumiy sigʻimi 9 348 oʻrinli 373 ta joylashtirish obʼyekti va 106 ta turistik tashkilot faoliyat yuritmoqda.

2027 yil oxirigacha yana 120 ta joylashtirish obʼyektini ochish, shuningdek, 30 ga yaqin yangi turoperatorlar va turagentliklarni tashkil etish koʻzda tutilgan.

Istiqbolli loyihalardan biri investitsiya qiymati 100 milliard soʻmni tashkil etuvchi «Qadimiy Karmana» turistik markazi boʻladi. Loyiha Karmana koʻchasining 2,4 kilometrini etnik uslubda qayta tiklash hamda tarixiy yodgorliklar, bozor va hordiq chiqarish zonalarini yagona turistik yoʻnalishga birlashtirishni nazarda tutadi.

Ushbu yoʻnalishda Qosim Shayx majmuasi alohida oʻrin egallaydi, uning ayrim inshootlari XVI asrga oiddir.

Karmana tumani Buyuk ipak yoʻli davrining boshqa guvohliklarini ham saqlab keladi. ular orasida Qoraxoniylar sulolasidan Shams al-Mulk Nasr hukmronligi davrida bunyod etilgan XI asr meʼmoriy yodgorligi — Raboti Malik bor.

Dastlab majmua hukmdorlarning mustahkamlangan qarorgohi vazifasini bajargan, keyinchalik esa savdogarlar va sayyohlar toʻxtaydigan karvonsaroyga aylangan. Yonida Malik sardobasi — qurgʻoqchil hududlar orqali uzoq oʻtishlar paytida karvonlar va yoʻlovchilarni suv bilan taʼminlagan tarixiy suv ombori joylashgan.

Ushbu merosning muhimligi xalqaro eʼtirof bilan ham tasdiqlanadi. 2023 yil 17 sentyabrda Oʻzbekiston, Tojikiston va Turkmanistondagi 31 ta tarixiy uchastkani oʻz ichiga olgan «Ipak yoʻli: Zarafshon-Qoraqum koridori» transmilliy obʼyekti YUNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritildi.

Shu tariqa, Navoiy viloyati Markaziy Osiyoning bir nechta mamlakatlari merosini bogʻlaydigan keng koʻlamli madaniy-tarixiy yoʻnalishning qismiga aylanmoqda.

Shu bilan birga, bu yerdagi tarixiy turizm sekin-asta oilaviy hordiq chiqarishning zamonaviy formati bilan toʻldirilmoqda.

M37 xalqaro avtomobil yoʻli boʻylab 8 million dollarlik investitsiya hajmi bilan yaratilgan, maydoni 4 gektar boʻlgan Malik Karvon Family Park turistik majmuasi joylashgan.

Uning hududida tropik va subtropik bogʻlar, oilaviy hordiq chiqarish zonalari, bolalar maydonchalari, attraktsionlar va restoran jihozlangan. Poliz ekinlari, qulupnay, golubika, pomidor va bodring yetishtiriladigan issiqxonalar ishlamoqda. Loyihani amalga oshirish 150 ta ish oʻrni yaratishni nazarda tutadi.

## Etnik qishloqlar: hududning haqiqiy hayotiga sayohat

Ammo Navoiy viloyati boʻylab sayohatdagi eng qimmatli narsa — bu nafaqat uning tarixi va tabiati, balki mahalliy anʼanalarni saqlab kelayotgan insonlar bilan tanishish imkoniyatidir.

Soʻnggi yillarda viloyatda qishloq va etnik turizm faol rivojlanmoqda. Uning oʻziga xosligi shundaki, sayohatchi shunchaki kuzatuvchi emas, balki mahalliy hayotning bevosita ishtirokchisiga aylanadi.

Oilaviy mehmon uyida toʻxtash, milliy taomlarni tatib koʻrish, mehmondoʻstlik anʼanalari bilan tanishish, qishloq aholisining kundalik turmushini koʻrish va olis aholi punktlarida hayot qanday tashkil etilganini bilish mumkin.

Soʻnggi uch yilda Navoiy viloyatida yettita turistik qishloq tashkil etildi. Ularda 150 dan ortiq oilaviy mehmon uylari faoliyat yuritmoqda, bu 400 ga yaqin mahalliy aholining bandligini taʼminlamoqda.

Nurota tumanidagi Kichiksoy turistik qishlogʻi ana shunday yoʻnalishlardan biriga aylandi.

2026 yil 25 avgustda Kichiksoyga rasman turistik qishloq maqomi berildi. Infratuzilmani rivojlantirish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026 yil 11 fevraldagi PQ-58-sonli qarorida koʻzda tutilgan vazifalar doirasida amalga oshirilmoqda.

Bugungi kunda bu yerda 20 ta oilaviy mehmon uyi faoliyat koʻrsatmoqda, 15 ga yaqin turistik xizmat turlari taklif etilmoqda. Turistik yoʻnalishning rivojlanishi 150 nafarga yaqin mahalliy aholini, shu jumladan xotin-qizlarni doimiy ish bilan taʼminlash imkonini berdi.

Kichiksoy sayohatchilarni togʻ landshaftlari, qishloq turmush tarzi va tarixiy-madaniy obʼyektlarning uygʻunligi bilan oʻziga jalb etadi. Aholi punkti atrofida arxeologiya va tarix ishqibozlari uchun qiziqarli boʻlgan qadimiy istehkomlar qoldiqlari va qoya tosh suratlari saqlanib qolgan.

Mehmonlarga oilaviy uylarda toʻxtash, milliy taomlarni tatib koʻrish, mahalliy urf-odat va anʼanalar bilan tanishish taklif etiladi. Bunday format hududni ichkaridan — ekskursiya yoʻnalishlari orqali emas, balki uning aholisining kundalik hayoti orqali koʻrish imkonini beradi.

Kichiksoy — viloyatning turistik xaritasining qismiga aylanayotgan yagona aholi punkti emas. Hududning turistik qishloqlari orasida Sentob, Chuya, Mushkon, Langar, Angidon va Yangigʻazgʻon ham ajralib turadi.

Ushbu hududlarni rivojlantirish nafaqat turizm sohasi uchun muhim, balki oilaviy tadbirkorlik uchun qoʻshimcha imkoniyatlar ochadi, ish oʻrinlari yaratadi, qishloq aholisining iqtisodiy faolligiga yordam beradi va mahalliy jamoalarning madaniy xususiyatlarini saqlab qalishga koʻmaklashadi.

## Navoiy — qaytadan kashf etishga arziydigan hudud

Navoiy viloyati oʻzi haqidagi odatiy tasavvurni sekin-asta oʻzgartirmoqda. Uzoq vaqt davomida birinchi navbatda sanoat va qazib olish sektori bilan bogʻlangan hudud bugungi kunda oʻzining turistik salohiyati haqida tobora faolroq bayon etmoqda.

Bu yerda Sarmishsoy darasida qadimiy tsivilizatsiyalar izlaridan yurish, Qizilqum oʻrtasida Aydarkoʻlning firoʻzarang suvlarini koʻrish, Karmanada Buyuk ipak yoʻli tarixiga daxldor boʻlish va etnik qishloqda mehmon boʻlish mumkin.

Ushbu yoʻnalishlarning har biri Navoiy viloyatining oʻz tomonini ochadi. Biri insoniyatning ming yillik tarixi haqida soʻzlab beradi, boshqasi tabiiy kontraktlar bilan hayratda qoldiradi, uchinchisi meʼmoriy meros bilan tanishtiradi, toʻrtinchisi esa anʼanaviy oʻzbekona mehmondoʻstlik muhitini his qilish imkonini beradi.

Yangi turistik obʼyektlarni rivojlantirish, infratuzilmani modernizatsiya qilish va mahalliy tashabbuslarni qoʻllab-quvvatlash sekin-asta hududda rang-barang turistik muhitni shakllantirmoqda.

Aynan shu narsa Navoiyning asosiy afzalligi hisoblanadi: bu yerda ommaviy turistik yoʻnalishlarning odatiy nuqtalariga aylanmagan, ammo sayohatchilarni qiziqtirish uchun zarur boʻlgan barcha narsaga ega joylarni hali ham oʻzi uchun kashf etish mumkin.

Navoiy — bu shunchaki Oʻzbekistonning turistik xaritasidagi yana bir toʻxtash joyi emas. Bu sekin-asta ochiladigan, oʻzidan keyin nafaqat goʻzal fotosuratlarni, balki yana qaytish istagini qoldiradigan yoʻnalishdir.