NASA Madagaskardagi «Oy boʻlagi»ni koʻrsatdi
NASA Madagaskar janubidagi qariyb 100 kvadrat kilometr maydonni egallagan Saririaki massivining kosmosdan olingan suratini eʼlon qildi. U Oyning yorugʻ togʻli hududlarini tashkil etuvchi anortozit jinsidan iborat. Biroq bu Oydan tushgan parcha emas - massiv Yerning oʻzida hosil boʻlgan.
NASA Madagaskardagi «Oy boʻlagi»ni namoyish etdi
Tasvirda qoʻngʻir jinslar orasida och rangli, yumaloq shakldagi katta hudud koʻrinadi. Bu — anortozit jinslarining yer yuzasiga chiqib turgan qismi.
Anortozit magmatik togʻ jinsi boʻlib, yer ostidagi erigan moddaning sovishi natijasida hosil boʻladi va yirik mineral kristallarini saqlab qoladi. Oyda ham ayni shu turdagi jinslar bor: ular Yerdan hatto teleskopsiz ham koʻrish mumkin boʻlgan yorugʻ togʻli hududlarni tashkil etadi.
Saririaki massivi yangi topilma emas. Geologlar uni yangi orbital suratlar olinmasidan ancha oldin oʻrganib chiqqan.
1998-yilda Lyuis Eshval boshchiligidagi tadqiqotchilar Saririaki va unga qoʻshni Ankafotiya massivlaridagi anortozitlarning kristallanish yoshini taxminan 660 million yil deb hisoblagan. Hisob-kitobdagi xatolik chegarasi 60 million yilni tashkil etgan.
Olimlar buning uchun jinslar va alohida minerallardagi samariy hamda neodim izotoplari nisbatidan foydalangan. Tahlillarga koʻra, jinslarni hosil qilgan dastlabki erigan modda Yer mantiyasidan kelib chiqqan.
Keyinchalik bu jinslar yuqori harorat va bosim taʼsirida kuchli oʻzgarishlarga uchragan. Tadqiqotchilar bu jarayonni taxminan 630–550 million yil avval Gondvananing sharqiy va gʻarbiy qismlari birlashishi bilan bogʻlagan. Ushbu superkontinent tarkibiga hozirgi Afrika, Hindiston, Madagaskar, Avstraliya va Antarktida hududlari kirgan.
Massiv atrofidagi choʻzilgan jins qatlamlarida qadimgi deformatsiya izlari ham kuzatiladi. 2000-yildagi tadqiqotda olimlar bu hududdagi oʻzgarishlarning ikki bosqichini — taxminan 590–530 va 530–500 million yil avvalgi davrlarni ajratgan.
Oydagi anortozitlar esa Madagaskardagidan ancha qadimiy: ularning yoshi toʻrt milliard yildan oshadi. Oyning dastlabki magma okeani modeliga koʻra, yengil plagioklaz kristallari erigan modda yuzasiga koʻtarilib toʻplangan va tashqi qobiqni shakllantirgan. Ogʻirroq minerallar esa chuqurroqqa choʻkkan.
«Apollon» dasturi ishtirokchilari shunday qadimiy jins namunalarini Yerga olib kelgan. Ulardan biri — «Apollon-15» astronavtlari 1971-yil 1-avgustda topgan, «Ibtido toshi» nomi bilan tanilgan 15415-raqamli namuna. Uning yoshi taxminan toʻrt milliard yil deb baholangan.