"Muhabbatga xotira bilan javob berish". Toshkentda afsonaviy tarixchi va oʻlkashunos Boris Golenderga haykal oʻrnatilishi mumkin

1 soat oldin

Toshkentda oʻnlab yillar davomida Oʻzbekiston tarixini oʻrganib, uni mamlakat aholisi va mehmonlariga tanitib kelgan tarixchi va oʻlkashunos Boris Golender xotirasini abadiylashtirishning bir nechta usullari muhokama qilinmoqda. Variantlar orasida Toshkentda haykal oʻrnatish, tarixiy devorlardan birida yodgorlik barelyefi va Chorvoqda xotira belgisini qoʻyish kabilar bor.

Boris Golender 2026 yil 5 fevralda 79 yoshida vafot etdi. Koʻp yillik faoliyati davomida u Toshkent tarixining eng taniqli bilimdonlaridan biriga aylandi: ekskursiyalar va maʼruzalar oʻtkazdi, kitoblar yozdi, televideniyeda chiqishlar qildi va koʻplab medialoyihalarda shahar haqida soʻzlab berdi.

Haykal oʻrnatish tashabbuskorlaridan biri Golender qariyb 20 yil davomida aʼzosi boʻlgan Ilhom Karimov nomidagi Toshkent biznes-klubi boʻldi. Klub boshqaruvi raisi Aleksey Arapov shahar qiyofasida oʻz hayotining katta qismini Toshkentga bagʻishlagan insonning siymosi qolishi kerakligiga ishonchi komil.

"U bilan Toshkentda ekskursiyalarda boʻlgan odamlar soni minglab, uning shahar haqidagi telekoʻrsatuvlari, maʼruzalari yoki videolavhalarini tinglaganlar esa, shubhasiz, yuz minglab, balki millionlab kishilarni tashkil etadi", — deb taʼkidladi Arapov Podrobno.uz muxbiri bilan suhbatda.

Uning soʻzlariga koʻra, muayyan bir shahar tarixini mukammal biladigan inson haqida gap ketganda, koʻpchilik uchun Golender nomi deyarli ramziy maʼno kasb etgan.

Biznes-klubda poytaxt koʻchalaridan birida haykal oʻrnatish taklif qilinmoqda. Arapov ushbu tashabbusni Toshkentda bir yarim oyga yaqin vaqt oʻtkazgan Sergey Yeseninga haykal oʻrnatish muhokamasi bilan qiyosladi.

"Golender esa Toshkentga butun hayotini bagʻishladi, shu bolatdan unga ushbu muhabbat, xotira va bilim qarzini qaytarish — shaharning toʻgʻridan-toʻgʻri burchidir", — deb hisoblaydi u.

Haykal gʻoyasidan tashqari, biznes-klub va Boris Anatolyevichning yaqin atrofidagi insonlar allaqachon uning matnli merosini saqlab qolish ustida ish olib borishmoqda. Xususan, tarixchining 80 yilligiga "Toshkent posboni" deb nomlanishi rejalashtirilgan xotira kitobini nashr etish koʻzda tutilgan.

Yana bir tashabbus Chorvoq bilan bogʻliq. Chorvoq suv omborining ekologik muammolari haqida film suratga olgan ZBS podcast mualliflari ham u yerda Golenderga haykal oʻrnatish imkoniyatini koʻrib chiqmoqdalar. Oʻlkashunos loyiha suratga olish ishlarida ishtirok etgan, uning hikoyalari va mualliflar bilan muloqoti esa, ularning soʻzlariga koʻra, ushbu mavzu ustida ishlashni davom ettirish va hududni obodonlashtirish masalalari bilan shugʻullanishga undagan sabablardan biri boʻlgan.

Loyiha jamoasining soʻzlariga koʻra, Golenderga haykal suv ombori hududi tartibga keltirilganidan keyin oʻrnatilishi rejalashtirilmoqda. Taxminan uch yildan keyin ushbu gʻoyani amalga oshirishga kirishish koʻzda tutilgan. Moliyalashtirish haqidagi savolga javoban, loyiha mualliflari homiylarni jalb qilishga umid qilayotganliklarini maʼlum qilishdi.

Shu bilan birga, tarixchini yaxshi bilgan insonlar orasida bunday haykal aynan qanday boʻlishi kerakligi borasida yagona fikr yoʻq. Uzoq vaqt davomida oʻlkashunosga gʻamxoʻrlik qilgan va uni oʻzining asosiy ustozi deb hisoblaydigan X-Place guruhi moderatori Rustam Xusanov bu masala u uchun juda shaxsiy ekanligini taʼkidladi.

"Men unga shunchaki haykal oʻrnatish fakti uchungina haykal qoʻyilishini, uning yonida shishalar, chiqindilar qoldirilishini yoki unga hurmatsizlik qilinishini istamasdim. Men uchun bu uning xotirasiga nisbatan haqoratdek boʻlardi. Uning qabrida haykal va devorda barelyef boʻlishini juda istardim, lekin barelyef uchun joyni hozircha ayta olmayman — bu haqda oʻylab koʻrishim kerak", — deb oʻrtoqlashdi Podrobno.uz muxbiri bilan Rustam Xusanov.

Hozircha tashabbuslarning birortasi ham rasmiy maqomga ega boʻlmagan, shahar hokimiyati esa oʻz pozitsiyasini hali maʼlum qilmagan. Biroq, haykal oʻrnatish masalasi bir vaqtning oʻzida ishbilarmonlar klubi, hujjatli medialoyihalar mualliflari va oʻlkashunosning yaqin doʻstlari tomonidan koʻtarilganining oʻzi Toshkentda butun umri davomida shaharning oʻz xotirasini avaylab saqlagan inson xotirasini abadiylashtirishga nisbatan chuqur va samimiy ehtiyoj mavjudligini koʻrsatadi.