«Moʻʼjiza ustiga moʻʼjiza»: Nepaldagi suv toshqinidan omon qolganlar tunneldan qanday qutqarildi
Koʻmilib qolgan tunnel kirishini qidirishdan tortib, mashinadek keladigan toshlarni portlatishgacha — qutqaruvchilar tirik qolganlarga yetib borish uchun koʻplab qiyinchiliklarni yengib oʻtishlariga toʻgʻri keldi.
«Moʻʼjiza ustiga moʻʼjiza»: Nepaldagi toshqindan omon qolganlar tunneldan qanday qutqarildi
Nepaldagi toʻsilib qolgan gidroelektr stantsiyasi tunnelida qutqaruv ishlarida qatnashgan tunnel qurish boʻyicha mutaxassis BBC’ga qutqaruvchilar omon qolganlarga qanday yetib borishga muvaffaq boʻlganini soʻzlab berdi.
Arnold Diks Nepal gidroenergetika idoralariga oʻtgan hafta Nepal-Tibet chegarasida yuz bergan kuchli toʻsatdan toshqin oqibatida zarar koʻrgan bir nechta stantsiyalardan biri — «Trishuli 3A» GESga olib boradigan toʻsilib qolgan tunnelni qazib ochish boʻyicha maslahatlar berib kelmoqda.
U duch kelingan koʻplab toʻsiqlarni hisobga olib, juma kuni ikki kishining topilishini «goʻyoki moʻʼjiza ustiga moʻʼjiza» deb atadi.
Birinchi qiyinchilik — hozirgacha 1300 kishining hayotiga zomin boʻlgan toshqin tufayli tanib boʻlmas darajaga kelib qolgan hududda GESni topish edi.
«Ilgari tepalikda boʻlgan, endi esa yer ostida qolib ketgan tunnel kirishini qidirishga toʻgʻri kelgan qutqaruv operatsiyasini hech qachon koʻrmaganman. Koʻchkining koʻlamini tasavvur qilavering, u kirish joyini butunlay koʻmib tashlagan», — dedi Xalqaro tunnellar va yer osti inshootlari assotsiatsiyasi prezidenti Diks.
Muhandislik usullari, eski topografik xaritalar, ofatdan keyingi sunʼiy yoʻldosh tasvirlari, vertolyotdan olingan videolavhalar va «togʻ yuzasida topish mumkin boʻlgan har qanday narsa, masalan, elektr ustunlari»dan foydalanib, Diks va uning jamoasi kirish joyining taxminiy koordinatalarini aniqladi va qazishni boshladi.
Ular kirish joyini topishdi, ammo keyingi vazifa omon qolganlarni qidirish edi.
«Ular oldinda ekanligini bilardik, lekin aynan qayerdaligini bilmasdik. Shuning uchun shunchaki toʻgʻri yoʻnalishda qazishni boshlash va kimningdir ovozi eshitilyaptimi-yoʻqmi, quloq solish kerak edi», — dedi u.
Qutqaruvchilar loy va toshlar — baʼzilari mashinalardan ham kattaroq — bilan butunlay toʻsilib qolgan tunnel orqali yoʻl ochishlari kerak edi va buning uchun portlovchi moddalardan foydalanishga toʻgʻri keldi.
«Biz odatda hech qachon qilmaydigan ishga qoʻl urdik va portlovchi moddalardan foydalandik, chunki bu [tunnelda qolib ketgan] odamlarni va oʻzimizni portlatib yuborish xavfini tugʻdirardi», — dedi Diks.
U Nepal armiyasini portlashlarni aniq va tunnel barqarorligiga putur yetkazmaydigan tarzda amalga oshirgani, «ajoyib ish» qilgani uchun olqishladi.
Shu bilan birga, ular tunnel hali ham suv bilan toʻla ekanini aniqlashdi.
Ekskavatorlar va nasos uskunalaridan foydalanib, nepallik qutqaruvchilar suvni chiqarib yuborish uchun tunneldan tashqaridagi daryogacha bir qator ariqlar qazishdi.
Qutqaruvchilar tunnelni qazib borar ekan, u yerda juda koʻp miqdorda suv borligini aniqlashdi
Nihoyat, ular tunnelning tepa qismidagi vayronalar orasidan «odam sigʻadigan kichik tunnel» shaklidagi yoʻlak oʻyishlari kerak edi.
Bu joyning afzalligi shundaki, «siz asl tunnelning shiftidan oʻz kichik tunnelingizning shifti sifatida foydalanishingiz mumkin. Shuningdek, bu suv bosish xavfini kamaytiradi», — dedi Diks.
Juma kuni ertalab qutqaruvchilar ovozga oʻxshash tovushlarni eshitishdi.
Mahalliy xabarlarga koʻra, ular «xavotir olmang, biz sizni qutqarish uchun keldik» deb baqirishgan va bunga javoban zaif «yaxshi» degan ovozni eshitishgan.
Koʻp oʻtmay, ular Sanjaya Shah va Kabir Maharjanni sogʻ-omon olib chiqishdi.
Biroq, tunnel ichida hali ham oʻnlab odamlar qolib ketgan deb taxmin qilinayotgani sababli, operatsiya hali tugagani yoʻq.
Diksning hisob-kitoblariga koʻra, ular hozirgacha kirish joyidan taxminan 60 metr qazishgan va togʻning ichkarisida joylashgan GESga yetib borish uchun yana 150 metr qazishlari kerak boʻladi.
Qutqaruvchilar toshqin vayronalari stantsiyagacha yetib bormagan deb umid qilishmoqda, chunki agar u yergacha yetgan boʻlsa, «har xil murakkabliklar yuzaga kelishi mumkin — stantsiyadagi har qanday odamga tosh va loy teggan boʻlishi yoki u yerni suv bosgan boʻlishi mumkin».
Joydagi jamoa hali ham katta xavf-xatarlarga duch kelmoqda.
«Hatto hozir ham oldinda tunnel qaziyotgan odamlarni choʻktirib yuborishi mumkin boʻlgan suvga duch kelishimiz mumkin», — dedi Diks. «Shuningdek, tashqarida yana bir toshqin yuz berishi xavfi bor, shuning uchun suv orqadan ham kelishi mumkin. Demak, ikkala tomondan ham suvga duch kelish xavfi mavjud».
Biroq juma kungi muvaffaqiyatli qutqaruvdan ruhlangan jamoa endi boshqa omon qolganlarga ham oʻz vaqtida yetib borishga umid qilmoqda.
«Toʻgʻri yoʻlda ekanimiz bizga katta taskin beradi. Va bu bizning [qutqaruv ishlarini olib borish haqidagi] fikrlarimiz ish berayotganidan yangi kuch bagʻishlaydi... biz ilgari hech qachon bunaqa ish qilmaganmiz».
Diksning aytishicha, ular hozirda oʻzlari «Goldiloks zonasi» deb ataydigan, «hayot uchun qulayroq» boʻlgan hududga qarab harakat qilishmoqda.
Bu zona GESning eng yuqori darajasida joylashgan boʻlib, u yerda omon qolganlar boʻlishi mumkin boʻlgan boʻsh joy mavjud.
«Biz ikki kishini olib chiqdik. Agar kazinoda oʻynayotgan boʻlganimizda, baʼzilar ketish vaqti keldi deyishi mumkin edi, lekin biz oʻyin davom etadi, katta tavakkal qilish vaqti keldi deymiz».
Qutqaruvchilar omon qolganlarni tunneldagi vayronalar tepasida yaratilgan kichik yoʻlak orqali tortib olishlari kerak edi