«Mintaqani bizning nigohimiz bilan koʻrsatish». Markaziy Osiyo mamlakatlari rassomlari Zanmakon’dagi ORALIK koʻrgazmasida nimalarni taqdim etishdi
Toshkentda Iskandarkoʻl koʻlidagi art-rezidentsiya ishtirokchilari boʻlgan Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston va Tojikistondan sakkiz nafar rassomning ishlarini birlashtirgan ORALIK koʻrgazmasi boʻlib oʻtmoqda. Loyihadan koʻzlangan maqsad — mintaqa zamonaviy sanʼati ichida aloqalarni yoʻlga qoʻyish. «Gazeta» koʻrgazma qanday chiqqani haqida hikoya qiladi.
«Mintaqani oʻz koʻzimiz bilan koʻrsatish». Markaziy Osiyo mamlakatlari rassomlari Zanmakon’dagi ORALIK koʻrgazmasida nimalarni namoyish etishdi
Toshkentdagi Zanmakon madaniy xabida, Dushanbedan keyin, ORALIK / «Makon» koʻrgazmasi taqdim etildi. U Markaziy Osiyo mamlakatlaridan 50 dan ortiq rassomni birlashtirgan bir yillik taʼlim va rezidentsiya dasturining yakuni boʻldi. Loyiha Shveytsariya hukumati koʻmagida «„Quduq“ madaniyat markazi» jamoat fondining Art for Social Changes — Central Asia Lab of Cultural Leaders mintaqaviy loyihasi doirasida amalga oshirildi.
Koʻrgazmada dasturning Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Tojikiston va Qirgʻizistondan boʻlgan sakkiz nafar finalchisi (har bir davlatdan ikki nafardan) tomonidan aprel oyida Tojikistondagi Iskandarkoʻl koʻlida boʻlib oʻtgan besh kunlik art-rezidentsiya davomida yaratilgan rangtasvir, foto va videoinstallyatsiyalar namoyish etilmoqda.
Art-rezidentsiyadan oldin onlayn taʼlim dasturi boʻlib oʻtdi. Yanvar oyidan boshlab toʻrt davlatdan 55 nafar rassom maʼruzalar, mahorat darslari va muhokamalarda qatnashdilar, topshiriqlarni bajardilar va tajriba almashdilar. Mashgʻulotlarni kuratorlar, sanʼatshunoslar va rassomlar olib borishdi.
ORALIK jamoasi loyiha Markaziy Osiyoning yosh rassomlari oʻrtasidagi aloqalarni tiklash istagidan kelib chiqqanini taʼkidlaydi. Loyiha kuratori, tadqiqotchi Aleksandra Filatovaning soʻzlariga koʻra, mintaqaning turli mamlakatlaridan boʻlgan katta avlod rassomlari tez-tez uchrashib, hamkorlik qilib turishgan. Shoʻrolar davrida Rassomlar uyushmasi ular uchun koʻrgazmalar va ijodiy safarlar tashkil etardi. Vaqt oʻtishi bilan bu aloqalar zaiflashdi.
«Taxminan 20 dan 30 yoshgacha boʻlgan yangi avlod rassomlari yon-atrofda kimlar ishlayotgani va qanday qilib hamkorlik qilish mumkinligi haqida deyarli tasavvurga ega emas. Biz ular bir-birlari bilan tanishishlari va birga ishlashlari mumkin boʻlgan rezidentsiya tashkil qilish kerak deb oʻyladik. Bu muloqot ularga yangi aloqalarni oʻrnatishga yordam berishini istadik», — dedi Filatova.
Sanʼatshunos va loyiha kuratori Aziza Sharopova ham loyihaning vazifasi turli tajribaga ega ishtirokchilarni: oʻz yoʻlini endigina boshlayotganlarni va allaqachon oʻzlarini koʻrsatishga ulgurganlarni birlashtirish boʻlganini taʼkidladi.
Poytaxtdagi badiiy markazlardan uzoqlik gʻoyaning bir qismi edi — tashkilotchilar oʻz tarixi va muhitiga ega boʻlgan, hatto mintaqa aholisi ham kamdan-kam boradigan joyni tanlashni xohlashdi.
«Markaziy Osiyo haqida koʻpincha bizning mintaqadan boʻlmagan odamlar yozishadi va suratga olishadi. Biz uni oʻz koʻzimiz bilan koʻrsatishni, bu haqda oʻzimiz gapirib berishni istadik. Iskandarkoʻlning oʻz tarixi va mifologiyasi, folklori bor, ular koʻpincha eʼtibordan chetda qoladi. Biz ular ham asarlarda oʻz aksini topishini xohladik», — deya tushuntirdi Filatova.
Kuratorlarning soʻzlariga koʻra, loyihaning muhim qismi rassomlarning makon bilan bevosita tanishishi boʻldi: kuzatishlar, sayrlar, suhbatlar va bevosita atrof-muhitda ishlash. Bu ishtirokchilarning dastlabki gʻoyalariga ham taʼsir qildi.
«Rassomlar Iskandarkoʻlni koʻrmagunlaricha, oʻz loyihalarini boshqacha tasavvur qilishgandi. Ammo kelganlaridan keyin, togʻlar orasida va koʻl boʻyida yashab, shu yerda ishlab, mahalliy aholining hikoyalarini eshitganlaridan soʻng, ularning gʻoyalari oʻzgara boshladi», — deya qoʻshimcha qildi Sharopova.
Shunday qilib, qirgʻizistonlik Begimay Isayeva hudud bilan tanishgandan soʻng ish formatini oʻzgartirdi. Iskandarkoʻl boʻylab sayr qilish davomida rassom yorugʻlik oʻyini va suvdagi akslarni kuzatdi va xomaki chizmalar yaratdi. Natijada «Oyna. Kuzgu» deb nomlangan choʻziq diptix paydo boʻldi, unda u koʻl va uning oʻzgaruvchan manzarasidan olgan taassurotlarini yetkazib berdi.
Qozogʻistonlik rassom Nazira Sadvakasova Iskandarkoʻl palitrasidagi ishlatilgan mato parchalaridan yaratilgan «Men — shu yerlikman» asarini taqdim etdi. Matodagi yeyilishlar va turli xil fakturalar materialning allaqachon oʻz tarixi borligini eslatadi. Baʼzi mato boʻlaklari koʻlni oʻrab turgan togʻlarning konturlarini takrorlaydi. Rassom, shuningdek, toʻqimachilik kollajiga otasi tomonidan yaratilgan, ota-onasi uyining fasadidagi naqsh boʻlagini ham kiritgan. Bu detallar orqali Sadvakasova makon xotirasiga murojaat qiladi — u avvalgidek qolishi mumkin, ammo vaqt oʻtishi bilan sharoitlar va insonning unga boʻlgan qarashi oʻzgaradi.
Oʻzbekistonlik Sarvinoz Meliqoʻziyeva mahalliy afsonalar asosida diptix yaratdi. Birinchi asarida u Iskandarkoʻl yaqinida joylashgan va u yerda yashaydigan suv ilonlari tufayli shunday nomlangan Koli Moron (Ilonli koʻl) koʻliga murojaat qildi. Kompozitsiyadagi oq qushlar va qogʻoz qayiq harakat va ichki yorugʻlikni ramziy qiladi.
Ikkinchi asarida rassom Iskandarkoʻl haqidagi afsonani qayta talqin qiladi. Rivoyatlarga koʻra, koʻl uning suvlarida choʻkib ketgan Aleksandr Makedonskiyning oti sharafiga nomlangan. Meliqoʻziyeva manzarani toʻgʻridan-toʻgʻri tasvirlamaydi, balki ushbu tarixlar bilan bogʻliq obrazlar va taassurotlar bilan ishlaydi.
ORALIK loyihasini mintaqaning boshqa mamlakatlarida ham davom ettirish rejalashtirilgan. Tashkilotchilar navbatdagi rezidentsiyani 2027 yilning bahorida Oʻzbekistonda, keyin esa Qirgʻizistonda oʻtkazishni xohlashadi. Aleksandra Filatovaning soʻzlariga koʻra, loyiha koʻchmanchi sifatida oʻylangan: uchrashuv joyi oʻzgarib turadi, u bilan birga rassomlar ishlashi mumkin boʻlgan muhit ham oʻzgaradi.
Zanmakon’dagi koʻrgazma 15 oktyabrgacha har kuni soat 10:00 dan 19:00 gacha ochiq. Kirish bepul.