Mening orzum shifokor boʻlish edi, endi esa bu orzum yoʻqqa chiqishi mumkin

«Mening orzum shifokor boʻlish edi, endi u yoʻqqa chiqishi mumkin»

Afgʻonistondagi ayollar endi boshlangʻich maktabdan yuqori bosqichda oʻqiy olmaydilar

Haqiqiy ismi sir saqlanayotgan Nuriya shifokor boʻlishga ilhomlantirgan lahzalardan birini hali ham eslaydi.

Bu voqea u tugʻilgan Afgʻoniston qishlogʻida sodir boʻlgan. U yerda 13 yoshli bola kasal boʻlib, koʻrichak (appenditsit) tufayli vafot etgan.

«U butunlay sogʻlom edi, lekin yoʻl toʻsib qoʻyilgani sababli yoʻlda vafot etdi. Bunga oʻxshash voqealar juda koʻp».

«Shu voqea va oʻzimda koʻrgan salohiyat tufayli ular uchun shifokor boʻla olaman, yordam bera olaman, deb oʻyladim».

Endi u bu orzusi barbod boʻlishidan va Afgʻonistonga qaytishga majbur boʻlishidan qoʻrqmoqda. Nuriya uchun bu har qanday kasbiy istiqbolning tugashini anglatadi, chunki Afgʻonistonning Tolibon hukumati ayollarga oʻqish va ishlashni taqiqlagan.

Shu oy boshida Pokiston Tibbiyot va stomatologiya kengashi (tibbiy taʼlimni tartibga soluvchi organ) mamlakat boʻylab tibbiyot va stomatologiya kollejlariga xat yuborib, u yerda tahsil olayotgan afgʻon talabalari oʻz vatanlariga qaytishlari kerakligini maʼlum qildi. Unda buyruqni eʼtiborsiz qoldirish «jiddiy qabul qilinishi» va tartibga soluvchi choralarga sabab boʻlishi mumkinligi haqida ogohlantirilgan. Lahor Oliy sudining vaqtinchalik qarori Panjobdagi talabalarni, jumladan Nuriyani ham juma kuniga belgilangan navbatdagi sud majlisigacha zudlik bilan deportatsiya qilinishidan himoya qildi. Bu qaror oʻz kuchida qolishi nomaʼlum.

BMT maʼlumotlariga koʻra, 2023 yildan beri yuz minglab afgʻonlar Pokistondan deportatsiya qilingan va ikki milliondan ortigʻi mamlakatni tark etgan. Oʻtgan yil davomida Pokiston va Afgʻoniston oʻrtasidagi munosabatlar keskin yomonlashgani sababli bu raqamlar ortib bordi. Pokiston Afgʻonistonning Tolibon hukumatini jangari guruhlarga boshpana berishda aybladi, Tolibon esa buni inkor etmoqda.

Tibbiyot kengashining bayonoti keskin munosabatlarga sabab boʻldi. Amnesty International bu qarorni «yaqqol kamsituvchi va oʻzboshimchalik» deb atadi va «Pokiston xalqaro inson huquqlari huquqiga muvofiq, milliy kelib chiqishidan qatʼi nazar, kamsitishlarsiz taʼlim olish huquqini himoya qilish majburiyatiga ega» ekanini taʼkidladi. Pokistonning Afgʻonistondagi bir nechta sobiq elchilari ham kengashni bu qarorni qayta koʻrib chiqishga chaqirdi; ulardan biri buni «daxshatli» va «insoniylik, rahm-shafqat hamda Pokistonning maʼnaviy masʼuliyati masalasi» deb taʼrifladi.

Kengash BBC'ga sud jarayoni davom etayotgan bir paytda qoʻshimcha izoh bera olmasligini aytdi, biroq uning advokati BBC'ga afgʻon talabalaridan hech biri PMDC (Pokiston Tibbiyot va stomatologiya kengashi) roʻyxatidan oʻtmaganini bildirdi. Talabalarning aytishicha, bu masʼuliyat ularning zimmasida emas, balki kollejlar zimmasidadir; shu yil boshida eʼlon qilingan PMDC bildirishnomasida kollejlarga talabalar roʻyxatdan oʻtganligini taʼminlash topshirilgan.

Afgʻon qochqinlari narsalarini yigʻishtirib, Pokistonni ommaviy ravishda tark etmoqda

BBC suhbatlashgan tibbiyot va stomatologiya talabalari ikki davlat oʻrtasidagi keskinlik nima uchun ularning oʻqish huquqiga taʼsir qilishi kerakligini tushunmayotganliklarini aytishmoqda.

Nuriya uchun bu vaziyat ayniqsa ogʻriqli, chunki uning aytishicha, bu darajaga yetish uchun juda katta kuch sarflangan. U avvaliga Kobul universitetida tahsil olgan, biroq Tolibon kuchlari shaharga yaqinlashganda u yerni tark etgan. Keyin unga najot yoʻlidek tuyulgan imkoniyat — Pokistonda tibbiyot yoʻnalishida tahsil olish uchun stipendiya taklif qilingan. Hozirda Lahordagi tibbiyot universitetining soʻnggi kursida tahsil olayotgan Nuriya borligʻini shu sohaga bagʻishlaganini aytadi.

«Men kechayu kunduz oʻqirdim. Miyamda juda koʻp bosim va bilim toʻplanib qolganidan uxlay olmasdim. Bunga biroz koʻnikdim, lekin juda koʻp narsadan voz kechdim. Munosabatlarim, oilam bilan gaplashish, doʻstlarim bilan vaqt oʻtkazish. Menimcha, men bu yillarda yashamadim, faqat orzuim uchun oʻqidim».

Shuning uchun xat haqida bilganida, Nuriya karaxt boʻlib qoldi. U ommaviy ravishda gapirishning oqibatlaridan hali ham xavotirda, shu sababli ismini oshkor qilmaslikni soʻradi.

«Biz har bir eshikni qoqdik — oʻqituvchilarimiz, tashkilotlar, bizga yordam bera oladi deb oʻylagan har bir kishiga murojaat qildik. Biz shunchalik katta bosim ostidamizki, oʻqishimizni butunlay unutib qoʻydik, bizni nima kutayotganini bilmaymiz».

Nuriya kabi bitiruvchi kurs talabalarining soʻnggi imtihonlariga atigi bir necha oy qoldi. Panjoblik yana bir bitiruvchi kurs talabasi Said Mubin ham xuddi shunday vaziyatda.

«Men butunlay umidsizlikka tushdim, miyam boʻm-boʻsh boʻlib qoldi. Bu vahimali vaziyat edi, chunki ular bizga (turar joyni), kollejni tark etish uchun juda qisqa vaqt berishdi», deydi u.

Boshqa talabalar ham butun mamlakat boʻylab daʼvo arizalari bilan chiqishgan, biroq turli xil koʻrsatmalar berilgani chalkashlikni yanada oshirgan. Baʼzi talabalar BBC'ga imtihonlarini topshirib boʻlganliklarini, ammo tibbiy taʼlimni yakunlash uchun zarur boʻlgan «House Job» deb nomlanuvchi amaliy mashgʻulotni hali tugatmaganliklarini aytishdi.

Ayollar 2024 yilda Tolibon hukumati tomonidan Afgʻoniston tibbiy tayyorgarlik markazlaridan taqiqlangan edi

Diplomlarini ololmay, Mubin, Nuriya va BBC suhbatlashgan koʻplab boshqa tibbiyot va stomatologiya talabalari boshqa biror muassasa ularning oʻqigan yillarini tan olmasligidan qoʻrqishadi.

«Bu siz hammasini noldan, birinchi kursdan boshlashingiz kerakligini anglatadi», deydi Mubin.

Nuriya va Mubinning ikkalasida ham amaldagi talabalik vizasi bor, buni BBC ham koʻrgan. PMDC BBC'ga bundan qancha talaba zarar koʻrgani haqida aniq raqam bermadi, biroq afgʻon tibbiyot talabalari vakili Inayatulla Momandning aytishicha, ularning hisob-kitoblariga koʻra, 1000 ga yaqin tibbiyot va stomatologiya talabalari bor va ularning 65 foizi vizaga ega. Baʼzilari hali ham viza kutishmoqda, Momandning soʻzlariga koʻra, 15 foizining vizasi bekor qilingan yoki ular hali hujjat topshirmagan.

Tibbiyot kengashining xatida tegishli hujjatlarga ega boʻlgan talabalar oʻrtasida farq koʻrsatilmagan boʻlsa-da, Pokiston Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi bunga aniqlik kiritdi. «Bizning siyosatimiz shundan iboratki, Pokistonda haqiqiy viza bilan boʻlgan va tegishli kursda roʻyxatdan oʻtgan afgʻon talabalari oʻqishini davom ettiradilar va yakunlaydilar», dedi Sajjad Haydar Xon vazirlikdagi matbuot anjumanida.

Shunga oʻxshash bayonotlar oʻtgan haftada ham yangragan edi, ammo talabalar ular uchun hech narsa oʻzgarmaganini aytishmoqda.

Oʻqishi hali ham soʻroq ostida boʻlgan Nuriya Afgʻonistonga qaytish nimani anglatishi haqida oʻylamaslikka harakat qilmoqda.

«Oilam menga ishongan edi. Men hamma narsani qurbon qilgan bu besh yil nolga aylanadi, nolga koʻpaytiriladi. Keyin esa men shu taqdirga mahkum boʻlgan bechora va chorasiz afgʻon ayoliga aylanaman. Buni tasavvur ham qilolmayman».