Markaziy Osiyo Sharq va Gʻarb oʻrtasidagi shunchaki yoʻl boʻlishdan charchadi

Markaziy Osiyo Sharq va Gʻarb oʻrtasidagi shunchaki yoʻl boʻlib qolishdan charchadi

Markaziy Osiyo oʻzining qulay geografik joylashuvini sanoat oʻsishi, investitsiyalar va texnologiyalar manbaiga aylantirishga intilmoqda. Mintaqa uchun Xitoy, Rossiya, Yevropa va Janubiy Osiyo oʻrtasidagi yoʻnalish boʻlishning oʻzi endi yetarli emas.

Bu haqda Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti direktorining birinchi oʻrinbosari Akramjon Neʼmatov Italiyada Markaziy Osiyoning yangi geoiqtisodiy roli haqidagi sentyabr taqdimoti bilan chiqish qilganda maʼlum qildi.

Mintaqaning umumiy iqtisodiyoti 2026 yilda ilk bor 600 milliard dollardan oshishi mumkin. Aholi soni 85 million kishiga yaqinlashmoqda, oʻrtacha yosh — taxminan 27 yosh, sanoat esa yiliga qariyb 6 foizga oʻsmoqda.

Neʼmatovning soʻzlariga koʻra, keyingi bosqich mintaqani tranzit hududidan qoʻshilgan qiymat yaratiladigan makonga aylantirishdan iborat.

Oʻrta koridor boʻylab tashish hajmi soʻnggi yillarda taxminan 1,5 million tonnadan 4 million tonnadan ortiqqa, konteyner oqimi esa 33 ming TEUdan 77 ming TEUga oshdi. Shu bilan birga, yillik oʻtkazish quvvati 15 million tonnagacha boʻlgan Xitoy — Qirgʻiziston — Oʻzbekiston temir yoʻli qurilmoqda.

Biroq yuk oqimining oʻsishi oʻz-oʻzidan sezilarli iqtisodiy samarani kafolatlamaydi.

«Agar konteyner mintaqani shunchaki kesib oʻtsa, mamlakatlarimiz uchun iqtisodiy samara faqat transport tarifi bilan cheklanadi», — dedi Neʼmatov.

Uning soʻzlariga koʻra, transport koridorlari boʻylab sanoat korxonalari va logistika markazlarini tashkil etish, qayta ishlash, servis, moliyaviy va raqamli xizmatlarni rivojlantirish zarur.

Aslida, gap modelni oʻzgartirish haqida bormoqda: tovarlarni mintaqa orqali shunchaki oʻtkazib yubormay, balki ularni shu yerda ishlab chiqarish kerak.

Buning uchun Markaziy Osiyoga investitsiyalar, texnologiyalar va muhandislik kompetentsiyalari zarur. Qoʻshma korxonalar, kadrlar tayyorlash va mintaqaviy ishlab chiqaruvchilarni global qiymat zanjirlariga jalb qilish muhim yoʻnalishlarga aylanmoqda.

Neʼmatov mintaqaning strategik avtonomiyasi izolyatsiyani anglatmasligini taʼkidladi. Aksincha, u bozorlar, transport yoʻnalishlari, kapital va texnologiyalar manbalari sonini kengaytirishni nazarda tutadi.

Mintaqaviy integratsiyani qoʻshimcha qoʻllab-quvvatlash BMT Bosh Assambleyasining 2026 yil may oyida qabul qilingan rezolyutsiyasi tomonidan taʼminlanishi kerak. Unga Markaziy Osiyoning barcha davlatlarini oʻz ichiga olgan 66 ta davlat hammualliflik qildi. Hujjatda innovatsiyalarni ragʻbatlantirish, ish oʻrinlari yaratish va mintaqaning barqaror oʻsishiga koʻmaklashish koʻzda tutilgan.

Natijada, Markaziy Osiyo bitta asosiy vazifani hal qilishga intilmoqda: yirik iqtisodiyotlar oʻrtasidagi geografik koʻprik boʻlishni toʻxtatib, mustaqil iqtisodiy markazga aylanish.