Markaziy bank foiz siyosatini taxminan 2 foizlik punktga yumshatish imkoniyatlarini koʻrmoqda
Oʻzbekiston Markaziy banki pul-kredit sharoitlarini yumshatish imkoniyatini taxminan 2 foiz band darajasida baholamoqda. MB rahbari oʻrinbosari Nodirbek Ochilovning soʻzlariga koʻra, real foiz stavkasi taxminan 7% ni, uning neytral darajasi esa 5% ni tashkil etadi. Biroq regulyator hozircha inflyatsiyaning yanada pasayishini kutmoqda.
Markaziy bank foiz siyosatini taxminan 2 foizlik punktga yumshatish uchun maydon mavjud deb hisoblamoqda
Oʻzbekiston Markaziy banki pul-kredit sharoitlarini bosqichma-bosqich yumshatish uchun ehtimoliy imkoniyatni taxminan 2 foizlik punktga baholamoqda. Bu haqda MB raisi oʻrinbosari Nodirbek Achilov 4 noyabr kuni asosiy stavka boʻyicha qaror va 2027−2029 yillarga moʻljallangan pul-kredit siyosatining asosiy yoʻnalishlariga bagʻishlangan matbuot anjumanida maʼlum qildi.
«Oʻzbekiston ovozi» jurnalistining yoqilgʻi, oziq-ovqat va boshqa tovarlar narxi oʻsishda davom etayotgan bir sharoitda asosiy stavkani pasaytirish mumkinmi, degan savoliga javob berar ekan, Achilov regulyator nafaqat joriy narxlar dinamikasiga, balki inflyatsiya prognoziga ham tayananishini tushuntirdi.
Uning soʻzlariga koʻra, asosiy stavka 14% boʻlganda, u va prognoz qilinayotgan inflyatsiya oʻrtasidagi tafovut qariyb 7 foizlik punktni tashkil etadi. Bunda hisoblab chiqilgan neytral real foiz stavkasi taxminan 5% ga baholanmoqda.
«Agar prognoz qilinayotgan inflyatsiyamiz va asosiy stavka oʻrtasidagi farqni oladigan boʻlsak, real foiz stavkasi qariyb 7% ni tashkil etadi. Bunda bizning hisoblab chiqilgan neytral real stavkamiz taxminan 5% darajasida. Yaʼni, barcha modellarimiz va koʻrsatkichlarimiz taxminan 2 foizlik punktga pasaytirish imkoniyati mavjudligidan dalolat beradi», — dedi MB raisi oʻrinbosari.
Achilov regulyator nafaqat alohida tovarlar va xizmatlar, balki isteʼmol savatining boshqa komponentlari boʻyicha ham inflyatsiya bosimining barqaror susayishini kutayotganini taʼkidladi.
«Nima uchun hozircha stavkani pasaytirishni boshlamaganimizni ilgari ham tushuntirgan edik. Biz [inflyatsiyaning] boshqa komponentlari boʻyicha ham pasayishni koʻrishimiz kerak», — dedi u.
2026 yilning sentyabr oyida Oʻzbekistonda yillik inflyatsiya avgust oyiga nisbatan biroz tezlashib, 6,4% ni tashkil etdi. MB raisi oʻrinbosari Nodirbek Achilovning soʻzlariga koʻra, meva va sabzavotlarning mavsumiy qimmatlashishi, yoqilgʻi va alohida xizmatlar narxining oshishi buning asosiy sabablari boʻldi.
Xizmatlar sohasidagi inflyatsiya 7% ni tashkil etdi. Bunda mavsumiy va tartibga solinadigan narxlar taʼsiridan tozalangan bazaviy inflyatsiya 5,5% darajasida qoldi. Uning tarkibida nooziq-ovqat tovarlari narxi oʻsishining sekinlashishi xizmatlar qimmatlashishining biroz tezlashishi bilan qoplandi.
«Soʻnggi oylarda inflyatsiya dinamikasida taklif omillarining taʼsiri tobora yaqqol namoyon boʻlmoqda. Bu omillar vaqtinchalik yoki uzoq muddatli xususiyatga ega boʻlishi ularning taʼsiri boshqa tovarlar va xizmatlar narxlariga, shuningdek, inflyatsion kutilmalarga qanchalik tarqalishiga bogʻliq», — dedi Achilov.
MB raisi oʻrinbosarining soʻzlariga koʻra, yoqilgʻi va energetika resurslari narxi oshishining oqibatlarini baholashda inflyatsiyaga birinchi va ikkinchi darajali taʼsirni farqlash muhimdir.
Birinchi darajali taʼsir bevosita benzin, gaz va boshqa energetika resurslarining qimmatlashishida namoyon boʻladi. Ikkinchi darajali taʼsir esa yoqilgʻi xarajatlarining oshishi tashish, logistika va boshqa tovarlar hamda xizmatlar qiymatining oʻsishiga olib kelganda yuzaga keladi.
Achilov bu kabi oʻtish koʻlami koʻp jihatdan raqobat va ichki talabga bogʻliqligini taʼkidladi.
Misol tariqasida u taksi bozorini keltirdi, u yerda yangi agregatorlarning paydo boʻlishi alohida holatlarda yirik ishtirokchilarni narxlarni tushirishga majbur qildi.
«Biz birinchi darajali effektlarga bevosita taʼsir koʻrsata olmaymiz. Ha, neft qimmatlashishi mumkin, undan keyin benzin narxi oshishi mumkin. Ammo bu logistika va boshqa sohalarga qanchalik taʼsir qilishi koʻp jihatdan talabga bogʻliq», — deya tushuntirdi u.
Achilovning soʻzlariga koʻra, agar aholi va biznesning talabi yuqoriligicha qolsa, yoqilgʻining qimmatlashishi transport xizmatlari, yuk tashish va inflyatsiyaning boshqa komponentlari qiymatida aks etish ehtimoli yuqori boʻladi.
MB raisi oʻrinbosari pul-kredit siyosatining vazifasi, eng avvalo, narxlar oʻsishining ikkinchi darajali effektlarini cheklash va iqtisodiyotda muvozanatlashgan talabni ushlab turishdan iborat ekanini taʼkidladi.
4 noyabr kuni Markaziy bank boshqaruvi asosiy stavkani yillik 14% darajasida saqlab qoldi. Shu bilan birga, Nodirbek Achilov maʼlum qilganidek, yigʻilishda uni 13,5% gacha pasaytirish varianti ham koʻrib chiqilgan, biroq boshqaruv aʼzolarining koʻpchiligi stavkani saqlab qolishni qoʻllab-quvvatlagan.
Markaziy bankning bazaviy stsenariysiga koʻra, 2027 yilning ikkinchi yarmida umumiy inflyatsiya 5% lik maqsadli darajaga yaqinlashishi, 2028—2029 yillarda esa ushbu belgi atrofida boʻlishi kerak. Bazaviy inflyatsiya 2027 yilda 4−5% gacha pasayishi, keyingi yillarda esa taxminan 4% darajasida barqarorlashishi kutilmoqda.