«Lula armiyasi» WhatsApp chati Braziliyadagi saylovlar yoʻnalishini oʻzgartirishga qanday yordam berdi
Soʻrovnomalar magʻlubiyatni koʻrsatayotgan bir paytda, millionlab insonlar internetdagi gʻayrat-shijoatni real hayotdagi safarbarlikka aylantirishga yordam bergani eʼtirof etilayotgan «Lula armiyasi» kanaliga qoʻshildi.
«Lula armiyasi» WhatsApp chati Braziliyadagi saylov natijasiga qanday qilib hal qiluvchi taʼsir koʻrsatdi
Luis Inasiu Lula da Silvaning qayta saylanish kampaniyasini qoʻllab-quvvatlash uchun ochilgan WhatsApp kanali yaqin oradagi Braziliya siyosatida eng kutilmagan muvaffaqiyatlardan birini taʼminlashga yordam bergani uchun ittifoqchilar tomonidan eʼtirof etilmoqda.
Braziliyaning soʻl qanot prezidenti oʻng qanotdagi raqibi Flavio Bolsonarudan ortda qolayotgan edi, ammo u atigi uch hafta ichida kurash yoʻnalishini oʻzgartirishga muvaffaq boʻldi.
Koʻpchilik Lula vaziyatni oʻnglay olishiga ishonmay qoʻygan bir paytda, «Lula armiyasi» nomli WhatsApp kanali paydo boʻldi va tezda 10,8 million kuzatuvchigacha kengaydi.
Kongressmen Andre Janones boshchiligidagi ushbu tashabbus tarafdorlarni videolarni tarqatishga, heshteglarni ilgari surishga va yangi saylovchilarni jalb qilishga chaqirdi.
Ikki bosqich oraligʻida uning jadal kengayishi ayniqsa hayratlanarli boʻldi, chunki u Braziliya siyosatidagi uzoq yillik tengsizlikni agʻdarib tashlagandek koʻrindi.
Yillar davomida sobiq prezident Jair Bolsonaru bilan bogʻliq konservatorlar internetdagi siyosiy safarbarlikni, ayniqsa WhatsApp va Telegram kabi platformalarda nazorat qiladi deb hisoblab kelingan.
Soʻrovnomalar amaldagi prezidentning magʻlubiyatini koʻrsatayotganiga qaramay, Lulaning tarafdorlari ommaviy ravishda safarbar boʻlishdi
«Lula armiyasi»ning kuchayishi koʻplab tarafdorlarni Braziliya soʻl kuchlari nihoyat raqamli makonda raqobatlashish yoʻlini topganiga ishontirdi. Ushbu rivojlanish yanada muhim ahamiyatga ega edi, chunki Jair Bolsonaruning 2018 yilgi saylovdagi gʻalabasidan beri ijtimoiy tarmoqlar Braziliya siyosatida markaziy oʻrin tutib kelgan va oʻshanda WhatsApp tarmoqlari tashviqotning belgilovchi qismiga aylangan edi.
«Lula armiyasi»ning xabarlarida koʻpincha kuzatuvchilar doʻstlari va oila aʼzolariga yuborishi uchun tayyor shablonlar mavjud edi. Ularning har biri tarafdorlarga Lulaning ijtimoiy tarmoqlardagi koʻrinishini oshirishga qaratilgan muayyan topshiriq berardi.
Janones tez-tez oʻz «qoʻshinlari»ga soʻnggi saylovoldi videosini «portlatish» yoki yangi heshtegning «ommalashishiga» yordam berishni aytardi.
«Doʻstlar, shoshilinch!», «Hali uxlashga yotmang», «Topshiriqdan oldin ovqatlanish yoʻq!» va «Sizni javob berib yuborishdan oldin yana bir topshirigʻim bor» kabi koʻrsatmalar shular jumlasidan edi.
Saylov arafasida kongressmen, hatto soʻrovnomalar hamon Bolsonaruning gʻalabasini koʻrsatib turganiga qaramay, «burilish translyatsiyasi» deb nomlangan 24 soatlik toʻgʻridan-toʻgʻri efir ham oʻtkazdi.
Ishchilar partiyasining baʼzi aʼzolari Janonesning ijtimoiy tarmoqlardagi tez-tez jangovar uslubi Lula aks ettirishni xohlagan vazminroq qiyofaga zarar yetkazishi mumkinligidan xavotirda boʻlishiga qaramay, bu yondashuv muvaffaqiyat keltirdi.
Gʻalaba nutqida Lula Janonesni «bizning Generalimiz» deb atadi va unga «har kuni qoʻshinlarimizning jangovar ruhini oshirgani» uchun minnatdorchilik bildirdi.
Lula Andre Janonesning katta hissasi oʻz mevasini bergach, uni «General» deb atamda
Shunga qaramay, internetdagi safarbarlikning saylovdagi taʼsirini baholash juda qiyin.
Lulaning ittifoqchilari «Lula armiyasi» burilishga yordam berganini aytishsa-da, siyosatshunoslar WhatsApp operatsiyasi qancha ovozga bevosita taʼsir qilganini (agar umuman taʼsir qilgan boʻlsa) bilishning imkoni yoʻqligidan ogohlantirmoqda.
Siyosatshunos Denilde Xoltsxakerning aytishicha, Lulaning saylovoldi strategiyasidagi oʻzgarish uning qayta koʻtarilishida hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻlgan.
Uning taʼkidlashicha, Ishchilar partiyasidan nomzod faqat internetdagi faollikka tayanib qolmasdan, raqamli tashviqotni joylardagi ommaviy safarbarlik bilan bogʻlashga erishdi.
Xoltsxakerning soʻzlariga koʻra, kampaniya mahalliy harakatlarni kuchaytirdi va oʻz xabarini moslashtirdi — Bolsonaru gʻalabasini ijtimoiy dasturlardagi ehtimoliy oʻzgarishlar va huquqlarning yoʻqotilishidan qoʻrquv bilan bogʻladi.
«Oʻz ojizligini tan olib, uslubini butunlay oʻzgartirgani Lulaning xizmatidir», deydi u. «Janones esa Braziliya soʻl kuchlari uchun aqlga sigʻmaydigandek tuyulgan ishni uddaladi — ijtimoiy tarmoqlarda ustunlik qildi».
Buning aksi oʻlaroq, Xoltsxaker Flavio Bolsonaru ikkinchi bosqichga gʻalabaga haddan tashqari ishonch bilan kirganini va oʻz xabarini tarafdorlariga yetarlicha samarali yetkaza olmaganini aytadi.
Rio-de-Janeyro federal universiteti professori, sotsiolog va siyosatshunos Mayra Goulart ham Lulaning qayta koʻtarilishini faqat ijtimoiy tarmoqlarga bogʻlashdan ogohlantiradi.
«Bu ijtimoiy tarmoqlar va koʻcha darajasidagi safarbarlikning kombinatsiyasi edi», deydi u. «Real dunyo ovoz berishda qatnashmaslikni kamaytirishga va ikkilanayotgan saylovchilarni koʻndirishga qodir boʻlgan safarbarlik shaklini taʼminladi».
Uning fikricha, Lula tarafdorlari internetdagi hayajonni real dunyodagi siyosiy harakatga aylantirishga muvaffaq boʻlishdi.
«Lulaning gʻalabasiga sodiq boʻlganlar odamlarni jipslashtirish va ularni ovoz berishga koʻndirish uchun ishladilar», deydi Goulart.
Uning aytishicha, bu harakat nafaqat saylovchilarning kelishini oshirishga yordam berdi, balki Lulaning boʻlajak maʼmuriyati uchun ham foydali boʻlishi mumkin.
«Ishonchim komilki, bu jamoaviy harakat muhim tajriba boʻldi va oldinda hali koʻplab kurashlarga duch keladigan hukumat uchun qadrli boʻladi. U nafaqat saylovda qatnashmaslikni kamaytirishga yordam berdi, balki juda koʻp ikkilanayotgan saylovchilarni ham oʻz tomoniga ogʻdirdi».
Lulaning oʻzi ham uning muvaffaqiyati ortidagi safarbarlik kelajak yillarda qanday boshqarishga taʼsir qilishi mumkinligini aytdi.
Gʻalaba nutqida u saylov unga koʻp saboq berganini taʼkidladi va Braziliyaning boshqarilish shaklini oʻzgartirishga vaʼda berdi.
«Biz qaror qabul qilishda odamlarga kattaroq ovoz beramiz va raqamli kommunikatsiya mening hukumatimda ancha katta rol oʻynaydi».