Lokerbi portlashida ayblanayotgan shaxs ishni bekor qilish haqidagi iltimosnomasini boy berdi

**Lokerbidagi portlashda ayblanayotgan shaxsning ishni bekor qilish haqidagi talabi rad etildi**

**Abu Agila Masʼud Xeir Al-Marimi 2022 yil dekabr oyidan beri hibsda saqlanmoqda**

Bundan 24 yildan koʻproq vaqt oldin Lokerbi osmonida AQSh yoʻlovchi samolyotini urib tushirgan bombani yasaganlikda ayblanayotgan liviyalik erkakning jinoyat ishini tugatish haqidagi urinishi muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Abu Agila Masʼud al-Marimi 2022 yilda Liviyadan AQSh hibsxonasiga oʻtkazilganida noqonuniy ekstraditsiya (renditsiya) qurboni boʻlganini aytgan edi.

AQSh okrug sudi sudyasi uning qoʻlga olinish usuli yanvar oyida Vashingtonda boʻlib oʻtadigan sud jarayoniga toʻsqinlik qilmasligi kerak, deb qaror qildi.

Marimi 1988 yil 21 dekabrda 270 kishining yostigʻini quritgan Pan Am 103 samolyotiga qilingan hujumda asosiy rol oʻynaganini rad etmoqda.

1988 yil dekabr oyida Pan Am 103 reysi Lokerbi osmonida portlab ketganida yuzlab odamlar halok boʻlgan edi

Uning ishni tugatish haqidagi talabi tafsilotlari Vashington sudiga taqdim etilgan hujjatlarda oshkor qilindi.

Marimi advokatlarining taʼkidlashicha, u 2022 yilda Tripolidagi uyidan qurollangan jangarilar tomonidan "toʻn va xanjar operatsiyasi" (yashirin va maxfiy amaliyot) orqali majburan olib ketilgan.

Ularning aytishicha, bir necha hafta oʻtgach, advokatlarsiz tergov hibsxonasida ushlab turilganidan soʻng, u Misrata aeroportida FQB (FBI) agentlariga topshirilgan va AQShga uchirib ketilgan.

Marimi AQSh uning konstitutsiyaviy huquqlarini va AQSh hamda Liviya oʻrtasidagi ekstraditsiya bitimlarini buzgani sababli ish tugatilishi kerakligini taʼkidladi.

BBC Scotland News tomonidan qoʻlga kiritilgan sud bayonnomalari shuni koʻrsatadiki, sudya Dabni Fridrix himoya tomonining arizasini rad etgan.

U gumonlanuvchi majburan oʻgʻirlab ketilgan boʻlsa ham, sudning mahkama oʻtkazish vakolatiga taʼsir qilmasligini nazarda tutuvchi uzoq yillik Amerika huquqiy tamoyilini vaj qilib keltirdi.

"Ushbu qoida, agar sudda hozir boʻlgan shaxs adolatli sud jarayonidan soʻng va konstitutsiyaviy protsessual kafolatlarga muvofiq jinoyatda aybdor deb topilsa, tegishli huquqiy tartib qanoatlantirilgan boʻladi, degan tamoyilga asoslanadi", dedi sudya.

"Boshqacha aytganda, Konstitutsiyada suddan oʻz xohishiga qarshi javobgarlikka tortilgani uchun adolatli ravishda aybdor deb topilgan shaxsning odil sudlovdan qochishiga ruxsat berishni talab qiladigan hech narsa yoʻq."

Sudya oʻz qarorida ushbu tamoyildan ikkita istisno mavjudligini aytdi.

Birinchisi, agar Marimi AQSh hukumatining uning konstitutsiyaviy huquqlariga "qasddan, keraksiz va asossiz aralashuvi" orqali sudga olib kelingan boʻlsa qoʻllaniladi.

Ushbu istisno kuchga kirishi uchun nizoli harakatlar AQSh rasmiylari tomonidan yoki ularning koʻrsatmasi bilan amalga oshirilgan boʻlishi kerak edi.

Sudyaning aytishicha, Marimining daʼvolari "eng yaxshi holatda, AQSh hukumati rasmiylari Liviya rasmiylariga topshirishni yengillashtirish uchun bosim oʻtkazganini koʻrsatadi, AQSh rasmiylari eʼtiroz bildirilayotgan harakatlarni boshqargan yoki nazorat qilganini emas".

Ikkinchi istisno, agar AQSh hukumati ikki mamlakat oʻrtasida gumonlanuvchini oʻtkazishning yagona vositasi boʻlgan ekstraditsiya shartnomasini buzgan boʻlsa qoʻllaniladi.

Sudyaning taʼkidlashicha, AQSh hukumati Marimining AQSh sudida hozir boʻlishini taʼminlash uchun ikkita konventsiyaga tayangan.

"Monreal konventsiyasida ham, Terrorchilik portlashlari toʻgʻrisidagi konventsiyada ham bu bir mamlakat boshqa mamlakat fuqarosini jinoiy javobgarlikka tortish maqsadida hibsga olishining yagona usuli ekani nazarda tutilmagan", dedi u.

"Shunga koʻra, Liviya janob Al-Marimini AQShga oʻzi tanlagan har qanday usuldan foydalangan holda topshirishda erkin edi."

Himoya va qoralovchi tomonlar Marimining uch marta qoldirilganidan soʻng 19 yanvarda boshlanishi kerak boʻlgan sudi oldidan bir qator huquqiy nizolarga tortilgan.

Boshqa bir qarorda sudya, shuningdek, Marimi tomonidan 2012 yilda Liviyada hibsda boʻlgan vaqtida berilgani aytilgan aybiga iqrorlik koʻrsatmasini chiqarib tashlash haqidagi himoya tomonining iltimosnomasini rad etdi.

FQB maʼlumotlariga koʻra, Marimi Liviya razvedka xizmati tomonidan amalga oshirilgan amaliyotda Pan Am 103 samolyotini vayron qilgan bombani yasaganini tan olgan.

Marimi bu iqrorlik yolgʻon ekanini va tazyiq ostida berilganini aytmoqda.

Lokerbidagi portlash bilan bogʻliq yagona avvalgi jinoiy sud jarayoni 2000 yil mayidan 2001 yil yanvar oyigacha boʻlib oʻtgan va oʻshanda uch nafar shotlandiyalik sudya Liviya razvedkasi agenti Abdulbasset al-Megrahini ushbu tilbiriktiruvda asosiy rol oʻynaganlikda aybdor deb topgan edi.

Megrahi umrbod qamoq jazosiga hukm qilingan, ammo saratonning ogʻir shakli tashxisi qoʻyilganidan soʻng 2009 yilda Shotlandiya hukumati tomonidan insonparvarlik nuqtai nazaridan ozod qilingan. U uch yildan soʻng Tripolidagi uyida vafot etgan.