La-Mansh boʻgʻozida kichik qayiqlar bilan bogʻliq eng dahshatli fojia tufayli olti nafar kontrabandachi odam oʻldirishda ayblanib, qamoq jazosiga hukm qilindi

La-Mansh boʻgʻozida kichik qayiqlar bilan bogʻliq eng dahshatli fojia tufayli olti nafar kontrabandachi odam oʻldirishda ayblanib qamaldi

Frantsiyada La-Mansh boʻgʻozida sodir boʻlgan eng dahshatli kichik qayiq fojiasida 31 nafar migrantning oʻlimi boʻyicha olti nafar odam kontrabandachisi aybdor deb topildi.

Parijdagi toʻrt haftalik sud jarayonidan soʻng, olti kishi «ehtiyotsizlik orqasida odam oʻldirish»da aybdor deb topilib, 6 yildan 10 yilgacha boʻlgan qamoq jazolariga hukm qilindi.

Yana yetti kishi toʻrt yilgacha boʻlgan yengilroq jazo oldi, bir kishi esa oqlandi.

Qayiq 2021 yil 24 noyabrga oʻtar kechasi Frantsiya va Buyuk Britaniya qirgʻoq qoʻriqlash xizmatlariga halokat haqida signal yuborganidan keyin choʻkib ketgan. Halok boʻlganlar, jumladan yetti yoshli bola, asosan iroqlik kurdlar boʻlib, ular orasida afgʻonlar, misrliklar va eronlik kurdlar ham bor edi. Faqat ikki kishi omon qolgan.

Ayblov xulosasiga koʻra, migrantlar Frantsiya qirgʻoqlaridan «sifatsiz, sertifikatlanmagan, dengizda suzishga yaroqsiz, haddan tashqari toʻldirilgan va tegishli qutqaruv nimchalarisiz» boʻlgan qayiqda yoʻlga chiqarilgan.

Sud jarayoni shuni koʻrsatdiki, aybdor deb topilgan shaxslar ikkita turli tarmoqqa — biri iroqlik kurdlar, ikkinchisi afgʻonlar tarmogʻiga tegishli boʻlib, ular La-Mansh orqali oʻtishni tashkil etish va migrantlarni uchrashuv joyiga yetkazish uchun birgalikda ishlagan.

Odatdagidan farqli oʻlaroq, sud majlisining ochilishida bir nechta oila aʼzolari ishtirok etdi, ular Iroq Kurdistonidan Frantsiyaga kelib, qurbonlar qayiqqa qanday qilib chiqib qolgani haqida taʼsirli koʻrsatmalar berishdi.

Hukmdan soʻng ularning advokati Matye Shirez ushbu qaror «barcha fuqaroviy daʼvogarlar uchun yengillik boʻldi, chunki u kontrabandachilarning jinoiy javobgarligini tasdiqlaydi» dedi. U sud jarayoni «qurbonlarning oilalariga insoniy munosabat koʻrsatganini» qoʻshimcha qildi.

Qurbonlardan birining qarindoshi Zana Marmand Muhammad sudda uning ukasi Tvana «ish topish uchun Angliyaga borishni xohlaganini, chunki ulardagi geosiyosiy vaziyat xavfli ekanini» aytdi. «Oilada hech kim uning ketishini xohlamagan, lekin biz uni fikridan qaytara olmadik».

Vafot etganida 19 yoshda boʻlgan Zanyarning otasi Nabi Mustafo Mina oʻgʻlini ketishdan toʻxtatishga qanday harakat qilganini tasvirlab berdi.

«Men unga uylanishiga yordam berishimni, uyimni berishimni, maoshimni ikkiga boʻlishimni aytdim. Lekin yoʻq, u yaxshiroq hayot istashini, qandaydir yoʻl bilan uddalashini aytdi. Mening dalillarim tugagan edi», dedi u.

Oila aʼzolari Iroq Kurdistonidagi bankka depozit toʻlaganlarini, soʻngra yaqinlarining Turkiya, Italiya va keyin Frantsiya orqali qilgan sayohatlarini kuzatib borganlarini aytishdi. Tvananing soʻnggi xabarlaridan birida u Eyfel minorasi oldida tushgan suratini joylashtirgan edi.

Sudda, shuningdek, omon qolgan ikki kishidan biri Issa Omarning advokati tomonidan oʻqib eshittirilgan bayonoti tinglandi. Omar «sudya huzurida koʻrinishni istardim, lekin bunga kuchim yoʻq. Halokatdan beri vujudimning bir qismi toʻlqinlar ostida gʻoyib boʻlgandek tuyuladi» degan.

Uning advokati Matye Shirezning aytishicha, Omar «suvda qalqib yurgan jasadlarga, qutqaruv nimchasiga yopishib olgan. U uxlab qolmaslik uchun koʻzlarini ochiq tutib va yuragi urib turishi uchun suzib omon qolgan».

Fojiani tergov qilayotgan politsiya ikki tarmoq aʼzolarini aniqlash uchun telefon kuzatuvidan foydalangan.

Quyi boʻgʻindagi ayblanuvchilar migrantlarga boshpana berish, ularni Frantsiya boʻylab Kale tashqarisidagi «jungli» deb ataluvchi lagerga koʻchirish va joʻnab ketish kechasida yordam berishda ayblangan.

Iroq kurdlari tarmogʻining taxminiy rahbari — Bashdar ismli shaxs sudda ishtirok etmadi. U Iroqda hibsda saqlanmoqda. Uning yaqin yordamchisi — Harem Ahmed Abavaker sakkiz yillik qamoq jazosiga hukm qilindi.

Eng uzoq muddatli — 10 yillik qamoq jazosi afgʻon tarmogʻiga rahbarlik qilgan Obaydulla Marufxelga berildi. U yana bir ayblanuvchi bilan birga sirtdan sudlandi.

14 nafar ayblanuvchining aksariyati afgʻonlar yoki iroqlik kurdlar edi. Ayblanuvchilardan faqat bir nafaridan tashqari hammasi sudda ozodlikda boʻlgan shaxslar sifatida ishtirok etdi, shu sababli hukmdan keyin sud oltita hibsga olish orderini chiqardi.

Fojia yuz bergan kechada migrantlarga yordam bermaganlikda ayblanib, Frantsiya qurolli kuchlarining yetti nafar aʼzosiga nisbatan alohida politsiya tergovi olib borilmoqda.

Ushbu yetti kishi mintaqaviy dengiz qutqaruv markazida yoki harbiy kema bortida boʻlgan va qayiqdan kelgan halokat signallarini eʼtiborsiz qoldirganlikda ayblanmoqda. Ularni sudga tavsiya qilish yoki qilmaslik toʻgʻrisidagi qaror yaqin oylarda qabul qilinadi.

Sud jarayoni Frantsiya va Buyuk Britaniya «biriga-bir» (one-in one-out) deb nomlangan tizimning tugatilganini eʼlon qilgan paytda yakunlandi. Ushbu tizimga koʻra, Britaniya hukumati La-Mansh orqali noqonuniy oʻtgan migrantlarni Frantsiyaga qaytarib yuborgan va buning evaziga boshpana berilishi ehtimoli yuqori boʻlgan shaxslarni qabul qilgan.

Frantsiya bir yil davom etgan va mamlakatlar oʻrtasida 1000 dan sal koʻproq migrantning koʻchirilishiga olib kelgan ushbu dastur kontrabandachilarning biznes modelini yoʻq qilishda kutilgan natijalarni bermayotganini avvalroq maʼlum qilgan edi.