Krista Paykning muvaffaqiyatsiz yakunlangan qatl etilishida nima sodir boʻldi va endi nima boʻladi?
Ikki marta oʻlim inʼyektsiyasi yuborilganidan keyin omon qolgan mahkum qotil koʻplab savollarni keltirib chiqargan ushbu holatdan soʻng Tennessidagi shifoxonaga yotqizildi.
Krista Paykning muvaffaqiyatsiz qatl etilishida nima sodir boʻldi — va keyin nima boʻladi?
AQShda qotillik uchun mahkum etilgan Krista Payk Tennessi shtati rasmiylari uni zaharli ukol yuborish orqali qatl etishga urinib koʻra olmaganidan keyin shifoxonaga yotqizildi va unga "hayotni saqlab qolish choralari" koʻrilmoqda.
Allaqachon shov-shuvli huquqiy kurash markazida boʻlgan Payk ishi bir qancha savollarni keltirib chiqardi.
Ular orasida nima notoʻgʻri ketgani, endi nima sodir boʻlishi va — oʻlim jazosi muxoliflari uchun — qatl rejalashtirilganidek oʻtmaganda mahbusning azob chekishi borasidagi xavotirlarning yangilanishi bor.
50 yoshli Payk 1996 yilda 19 yoshli Kollin Slemmerni oʻldirganlikda ayblanib, oʻlim jazosiga hukm qilingan edi, bu hujum uning oʻsha paytdagi yigiti Tadaril Shipp bilan birgalikda amalga oshirilgan.
U mahalliy vaqt bilan chorshanba kuni kechqurun qatl etilishi kerak edi. Huquqiy kurashdan soʻng AQSh Oliy sudi soʻnggi daqiqada ukollarni amalga oshirishga ruxsat berdi.
Paykka pentobarbital preparati solingan ikkita shprits yuborilgan, biroq uning advokatlari bu uning yurak urishini toʻxtatmaganini va uning hali ham xurrak otayotgani eshitilib turganini aytishdi.
Tennessi jazoni ijro etish departamenti oʻzi qoʻllagan protsedurani himoya qilib, "protokol bugun kechqurun amalga oshirilgan ishlardan tashqari qoʻshimcha protseduralarni nazarda tutmaydi" dedi.
AP axborot agentligining xabar berishicha, shtat protokolida ikkinchi dozadan keyin ham mahbus tirik qolsa, nima qilish kerakligi aniq koʻrsatilmagan.
Tibbiyot ekspertlari oʻz taxminlarini ilgari surgan boʻlsa-da, rasmiylar Paykka berilgan doza nima uchun oʻlimga olib kelmaganini hali tushuntirishmadi.
Emori universiteti tibbiyot maktabi professori, doktor Joel Zivot BBC'ga bergan intervyusida Paykning advokatlari tomonidan tibbiy ekspert sifatida jalb qilinganini aytib, unda apnoe va yurak-qon tomir tizimi yetishmovchiligini keltirib chiqarish uchun pentobarbitalning qondagi darajasi ehtimol hech qachon yetarli darajaga yetmaganini taʼkidladi.
Shtat jazoni ijro etish departamenti Paykning muassasadan tashqaridagi tibbiy markazga olib borilganini maʼlum qildi.
Uning advokatlaridan biri shifoxonada unga "hayotni saqlab qolish choralari koʻrilayotganini" aytdi.
Payshanba kuni ertalabga kelib uning ahvoli nomaʼlumligicha qolmoqda edi.
BBC'ga yuborilgan elektron pochta sharhlarida Zivot shunday dedi: "Reanimatsiya boshlanishining kechikishi oqibatida unda miya shikastlanishi yuzaga kelishi juda ehtimoldan xoli emas".
Shtat gubernatori Bill Li uchinchi tomon tekshiruvini buyurdi va shuningdek, yilning soʻnggi rejalashtirilgan qatli belgilangandek amalga oshirilmasligini aytdi.
Kollin Slemmerning onasi, Paykning qatl etilishini talab qilib kelgan Mey Martines NBC News telekanaliga voqealar "tartibsizlik" boʻlganini aytdi.
Oʻlim jazosi muxoliflari ham tezkor munosabat bildirishdi.
Reprieve xalqaro huquq tashkiloti ijrochi direktori Mayya Foa shunday dedi: "Biz nima notoʻgʻri ketganini aniq bila olmaymiz, chunki juda koʻp narsa parda ortida sodir boʻldi — zaharli ukol davlatning inson hayotini olib qoʻyishdagi zoʻravonligini yashirish uchun har bir bosqichda sir saqlanishiga tayanadi".
Rasmiylar Paykni qatl etishga yana urinib koʻrishlari yoki koʻrmasliklarini aytmadilar. Rasmiylarning oʻlim jazosiga hukm qilingan shaxslarni qatl etishga ikkinchi marta urinib koʻrishi boʻyicha tarixiy pretsedentlar mavjud.
Pentobarbital — bu kuchli tinchlantiruvchi vosita boʻlib, u organizmni, jumladan asab tizimini oʻlim darajasigacha sekinlashtiradi.
Uning zaharli ukollarda qoʻllanilishi oʻtgan yili AQSh federal hukumatining — Prezident Jo Bayden davrida oʻtkazilgan — tahlilidan soʻng yana diqqat markaziga tushdi, unda preparatning "keraksiz ogʻriq va azob-uqubatlar" keltirib chiqarish ehtimoli haqida xavotirlar bildirilgan edi.
Uning maʼmuriyati federal qatllarda undan foydalanishni taqiqladi, ammo bu oʻz usullarini tanlashi mumkin boʻlgan Tennessi kabi alohida shtatlarga taalluqli emas edi.
Soʻnggi yillarda shtatlar zaharli ukollar uchun zarur boʻlgan dori-darmonlarni olishda qiyinchiliklarga duch kelmoqdalar, chunki farmatsevtika kompaniyalari oʻz mahsulotlarining bunday tarzda qoʻllanilishiga qarshi chiqishgan.
Tennessi jazoni ijro etish departamenti Paykning advokatlari tomonidan qoʻllanilgan pentobarbitalning "sifati buzilgan" degan daʼvosiga toʻgʻridan-toʻgʻri javob bermadi. Dorilar bir nechta sabablarga koʻra, jumladan, muddati oʻtishi sababli sifatini yoʻqotishi mumkin.
Shu bilan birga, departament oʻz usulini himoya qilib, bayonotida shunday dedi: "Protokoldagi zaharli ukol kimyoviy moddasi izchil ravishda samarali boʻlib kelgan".
Paykni qatl etishga urinish Tennessida 2026 yilda notoʻgʻri ketgan birinchi holat emas.
1994 yilda uch kishini oʻgʻirlash va oʻldirishda ayblangan Toni Karrutersning qatl etilishi may oyida xodimlar zaharli ukol yuborish uchun tomir topa olmaganlaridan keyin qoldirilgan edi. Unga Gubernator Bill Li tomonidan bir yillik muhlat berildi.
Umuman olganda, AQSh boʻylab muvaffaqiyatsiz qatllar xavotir uygʻotishda davom etmoqda.
Oʻlim jazosi boʻyicha axborot markazi (DPI) — oʻlim jazosi boʻyicha statistika va tadqiqotlar taqdim etuvchi, ammo unga nisbatan maʼnaviy pozitsiyani egallamaydigan tashkilot — maʼlumotlariga koʻra, 2022 yilda AQShdagi qatllarning uchdan bir qismidan koʻprogʻi muvaffaqiyatsiz yoki juda muammoli boʻlgan.
DPI maʼlumotlariga koʻra, zaharli ukol eng yuqori muvaffaqiyatsiz qatl etish koʻrsatkichiga ega.
2014 yilda Oklaxomadagi holat alohida eʼtiborni tortdi. Kleyton Lokettni qatl etish 20 daqiqadan soʻng toʻxtatildi, chunki uchta doridan iborat zaharli ukol uning tomirlaridan biri yorilishi oqibatida toʻgʻri ishlamadi va u nazoratsiz ravishda tipirchilay boshladi va titradi.
AQShda 50 ta shtatdan 27 tasida shtat qonunchiligiga koʻra oʻlim jazosi mavjud. Federal hukumat ham oʻlim jazosi tarafdori boʻlgan Prezident Donald Tramp oʻtgan yili moratoriyni tugatganidan keyin qatllarni amalga oshirishi mumkin, garchi oʻshandan beri hali hech qanday qatl amalga oshirilmagan boʻlsa-da.