KPMG: kibertahdidlar biznes oʻsishi uchun asosiy xavfga aylandi

KPMG: kibertahdidlar biznes oʻsishi uchun xavf-xatarlar orasida birinchi oʻringa chiqdi

Dunyoning eng yirik kompaniyalari rahbarlari oʻz tashkilotlarining istiqbollariga tobora ishonch bilan qaramoqda, ammo shu bilan birga jahon iqtisodiyotining ahvolini sezilarli darajada ehtiyotkorlik bilan baholamoqda.

KPMG 2026 Global CEO Outlook 12-yillik tadqiqoti maʼlumotlariga koʻra, yaqin uch yilda oʻz kompaniyalarining oʻsishiga CEO’larning 84 foizi ishonadi, vaholanki 2025 yilda bunday javob berganlar 79 foizni tashkil etgan edi. Xuddi shu davrda jahon iqtisodiyotiga boʻlgan ishonch 68 foizdan 65 foizgacha pasayib, 2021 yildan beri eng minimal darajaga tushdi.

Soʻrovnoma 2026 yilning 11 avgustidan 21 sentyabriga qadar yillik daromadi 500 mln dollardan ortiq boʻlgan kompaniyalarning 1400 nafar rahbari oʻrtasida oʻtkazildi. Ishtirokchilarning uchdan bir qismida daromad 10 mlrd dollardan oshadi.

Top-menejerlarning moliyaviy umidlari ham yanada optimistik tus oldi. Respondentlarning 68 foizi yiliga kamida 2,5 foizlik oʻsishni kutmoqda, bir yil avval bu koʻrsatkich 61 foiz edi. Shu bilan birga, CEO’larning 79 foizi kompaniyalarning uzoq muddatli rivojlanishini taʼminlash zarurati bilan bogʻliq bosim kuchayganini qayd etmoqda.

Tadqiqot mualliflarining fikricha, rahbarlar tashqi muhitdagi noaniqlik ortib borayotganiga qaramay, biznesning kengayishiga umid qilmoqda. Shu bilan birga, texnologiyalar, xavf-xatarlar, xodimlar va barqaror rivojlanish sohalaridagi qarorlar yanada chambarchas bogʻlanib bormoqda.

CEO’lar biznes oʻsishi uchun asosiy tahdid sifatida eng koʻp kiberxavfsizlik va maʼlumotlarni himoya qilishni aytishgan — bu omilni soʻralganlarning 31 foizi qayd etdi. Global iqtisodiy noaniqlikni 28 foiz, geosiyosiy beqarorlik va regulyatorlik bosimini — 26 foizdan respondent koʻrsatdi. Yana 24 foizi yetkazib berish zanjirlari barqarorligi uchun xavf-xatarlarni tilga oldi.

Eng koʻp tilga olingan toʻrtta tahdid oʻrtasidagi farq besh foizlik punktdan oshmaydi. Mualliflarning fikricha, bu kompaniyalar bitta ustunlik qiluvchi xavf atrofida strategiya tuzmasdan, bir vaqtning oʻzida bir nechta larzaga kelish manbalariga tayyorgarlik koʻrayotganidan dalolat beradi.

Kiberxavfsizlik rahbarlar xavf-xatarlarni kamaytirish uchun investitsiyalarni oshirayotgan asosiy yoʻnalishga ham aylandi: bu haqda respondentlarning 45 foizi maʼlum qildi. Regulyatorlik talablariga rioya qilish va hisobdorlikni tayyorlash xarajatlarini 36 foiz, sunʼiy intellektni (SI) operatsion jarayonlarga integratsiya qilish xarajatlarini esa 32 foiz rahbar oshirmoqda.

Koʻpchilik rahbarlarning xavf-xatarga boʻlgan munosabati oʻzgarishsiz qoldi: 61 foizi unga tayyorgarlikning joriy darajasini saqlab qolmoqda. Yana 16 foizi yangi imkoniyatlar uchun koʻproq tavakkal qilishga tayyor, 17 foizi ehtiyotkorroq boʻlib qolgan, 6 foizi esa xavf-xatarlarni kamaytirishni yangi imkoniyatlarni oʻzlashtirishdan yuqori qoʻymoqda.

SI kompaniyalarning investitsiya rejalaridan mustahkam oʻrin oldi. Yaqin uch yil uchun uni asosiy ustuvor yoʻnalish deb 79 foiz CEO hisoblaydi, bir yil avval bu koʻrsatkich 71 foiz edi. Rahbarlarning 72 foizi keyingi yil davomida byudjetning 10 foizdan ortigʻini ushbu texnologiyaga yoʻnaltirish niyatida.

Soʻralganlarning ikki uch qismi, yoki 66 foizi, oʻz tashkilotlari SIni maqbul surʼatlarda joriy etayotganiga yoki bozorni ortda qoldirayotganiga ishonadi. 29 foizi oʻz natijalarini ehtiyotkor optimizm bilan baholaydi, 5 foizga yaqini esa qiyinchiliklarga duch kelmoqda yoki muvaffaqiyatga amin emas.

Asosiy gʻovlar qatorida rahbarlar axloqiy masalalar (57%), kiberxavfsizlik (52%), joriy etish qiymati (51%) va maʼlumotlar suverenitetiga qoʻyiladigan talablarni (50%) aytib oʻtgan. CEO’larning 59 foizi SIning rivojlanishi maʼlumotlarni ichki boshqarish va nazorat mexanizmlariga koʻproq eʼtibor qaratishni talab qiladi deb hisoblaydi. 66 foizi SIni tartibga solishning rivojlanish surʼatlari ularning kompaniyalari uchun toʻsiq boʻlishidan xavotirda.

Oʻntadan sakkiztadan ortiq rahbar SI integratsiyasi, kiberjinoyatchilik va texnologik infratuzilma xarajatlari oʻz tashkilotlarining istiqbollariga sezilarli taʼsir koʻrsatishini kutmoqda. Barcha uchta yoʻnalish boʻyicha bunday javoblar ulushi 2025 yilga nisbatan sezilarli darajada oshdi.

Kompaniyalar SIga kiritilgan investitsiyalarning oʻzini oqlashini oʻrta muddatli istiqbolda kutmoqda: 71 foizi bir yildan uch yilgacha boʻlgan muddatda, 17 foizi — bir yil davomida oʻzini oqlashiga umid qilmoqda.

CEO’larning 89 foizi yaqin uch yilda xodimlar sonining oʻsishini prognoz qilmoqda, biroq 62 foizi bu oʻsish 5 foizdan kam boʻlishini kutmoqda. Asosiy kadrlar muammosi sifatida rahbarlar koʻnikmalar tanqisligini (56%) hisoblashadi. Xodimlarni SI bilan ishlashga oʻqitishni soʻralganlarning 52 foizi, iqtidorlarni jalb qilish va ushlab qolishni — 47 foizi qayd etdi.

Xodimlarning SI joriy etilishiga qarshiligini rahbarlar eng kam ahamiyatga ega muammolar qatoriga kiritishadi: uni faqat 26 foizi jiddiy deb hisoblaydi. Yaqin 12 oy ichida CEO’larning 51 foizi jamoa bilan SI lavozim majburiyatlarini qanday oʻzgartirishini ochiq muhokama qilishni rejalashtirmoqda. 46 foizdan rahbarlar qayta oʻqitish dasturlarini ishga tushirish va SI bilan ishlash boʻyicha ixtisoslashtirilgan oʻquvlar oʻtkazishni rejalashtirmoqda.

Barqaror rivojlanish masalalari biznes-strategiyaga tobora chuqurroq integratsiya qilinmoqda. Oʻtgan bir yil davomida rahbarlarning 63 foizi buni tashqi muhit oʻzgarishlariga oʻzlarining asosiy javobiga aylantirdi, yana 21 foizi biznes uchun eng muhim yoʻnalishlarga eʼtibor qaratdi, 14 foizi esa oʻz tashabbuslarini kengaytirdi.

CEO’larning 70 foizi ushbu sohadagi tashabbuslar xarajatlari va potentsial daromadini loaqal investitsiyaviy qarorlarning bir qismida, 29 foizi esa kapital qoʻyilmalar boʻyicha har bir yirik qarorda hisobga oladi. Shu bilan birga, 91 foizi bozorlar oʻrtasidagi tartibga solish va umidlardagi farqlar sezilarli yoki oʻrtacha qiyinchiliklarni keltirib chiqarayotganini taʼkidlaydi.

Iqlim maqsadlariga erishishdagi asosiy toʻsiqlar orasida rahbarlar yetkazib berish zanjirlarini dekarbonizatsiya qilish (22%), yurisdiktsiyalar oʻrtasidagi tartibga solish farqlari (20%), xarajatlar (16%) va ekspertiza yetishmovchiligini (15%) aytib oʻtishdi.

Ushbu kun tartibida SIning rolini rahbarlar turlicha baholamoqda. Oʻntadan sakkiztaga yaqini texnologiya iqlim maqsadlariga erishishda yordam berishi mumkin deb hisoblaydi. Shu bilan birga, 95 foizi oʻz tashkilotlarida SIdan foydalanishning ortib borishi natijasida yuzaga keladigan ekologik izdan xavotirlar borligini tan oladi.

Rejalarda energiya taʼminoti alohida oʻrin tutadi. Yaqin uch-besh yil ichida CEO’larning 49 foizi birinchi navbatda qayta tiklanadigan yoki kam uglerodli energiya hisobiga tashqi yetkazib berishni diversifikatsiya qilish niyatida. 37 foizi samaradorlikni oshirish orqali isteʼmolni qisqartirishga urgʻu beradi. 13 foizi generatsiya, saqlash yoki zaxira energiya taʼminoti uchun oʻz quvvatlarini yaratishni rejalashtirmoqda.

KPMG Kavkaz va Markaziy Osiyo boshqaruvchi hamkori Saken Jumashevning taʼkidlashicha, mintaqa biznesi uchun iqtisodiy va geosiyosiy noaniqlik, kibertahdidlar va tartibga solishdagi oʻzgarishlar oʻsish va barqarorlikni oʻzaro bogʻliq vazifalarga aylantiradi. Shu bilan birga, uning soʻzlariga koʻra, strategiya har bir bozorning xususiyatlarini hisobga olishi kerak. SIdan keladigan daromad nafaqat texnologiyalarga investitsiyalarni, balki xodimlarni rivojlantirishni, maʼlumotlarni ishonchli boshqarishni va biznes-jarayonlarni qayta qurishni ham talab qiladi.

«Kelajakka boʻlgan ishonch — bu moslashish qobiliyatidir», — deb taʼkidladi u.

KPMG Kavkaz va Markaziy Osiyo texnologik amaliyoti rahbari, hamkor Konstantin Aushevning taʼkidlashicha, global biznes SIni joriy etishni oʻzini oqlashi tushunarli boʻlgan loyihalarga qaratilmoqda va bir vaqtning oʻzida kibertahdidlardan himoyalanishga investitsiya kiritilmoqda. Uning soʻzlariga koʻra, mintaqada ustuvorliklar oʻxshash, biroq maʼlumotlarni boshqarish va iqtidorlarni rivojlantirishga kiberxavfsizlikka qaraganda bir oz koʻproq eʼtibor qaratilmoqda.

KPMG Kavkaz va Markaziy Osiyo ESG va korporativ boshqaruv amaliyoti rahbari Gabit Musrepov taʼminotdagi uzilishlar, energetik muammolar va yangi regulyatorlik talablari fonida barqaror rivojlanish kompaniyalar strategiyasining muhim qismiga aylanayotganini koʻrsatib oʻtdi. Uning fikricha, SI ekologik vazifalarni hal qilishda yordam berishga qodir, ammo oʻzi ham sezilarli resurslarni talab qiladi, shuning uchun kompaniyalar uchun uning ekologik izini hisobga olish muhimdir.

Tadqiqot mualliflari shunday xulosaga kelishmoqdaki, kompaniyalarning oʻsishi faqat kapitalni taqsimlashga tobora kamroq bogʻliq boʻlib bormoqda.

Kiberbarqarorlik bir vaqtning oʻzida ham xavf-xatarlarni boshqarishga, ham SIni joriy etishga taʼsir qiladi. Kadrlar rejalari koʻnikmalar tanqisligini bartaraf etishga bogʻliq, energetik qarorlar esa operatsion rejalashtirishning bir qismiga aylanmoqda.

KPMG 2026 yil uchun rahbarlarning asosiy vazifasi sifatida ushbu qarorlarni oʻzaro muvofiqlashtirishni ataydi. Kompaniya baholashiga koʻra, buning uchun strategiya, texnologiyalar, xavf-xatarlar, xodimlar va barqaror rivojlanish oʻrtasida qiymatni yagona tushunish va masʼuliyatni aniq taqsimlash zarur.

Tadqiqotda 12 ta mamlakatdan: Avstraliya, Buyuk Britaniya, Germaniya, Hindiston, Ispaniya, Italiya, Kanada, Xitoy, Niderlandiya, AQSh, Frantsiya va Yaponiyadan kelgan CEO’lar ishtirok etdi.

Soʻrovnoma bank sektori, energetika, sogʻliqni saqlash, infratuzilma, ishlab chiqarish, texnologiyalar va telekommunikatsiyalarni oʻz ichiga olgan 13 ta tarmoqni qamrab oldi.