Koʻchirib oʻtkazilgan choʻchqa buyragi AQShlik erkak tanasida rekord darajadagi 271 kun davomida ishladi
Bir erkak inson buyragi koʻchirib oʻtkazilishini kutish jarayonida choʻchqa buyragi bilan rekord darajadagi toʻqqiz oy davomida yashadi.
Koʻchirib oʻtkazilgan choʻchqa buyragi AQShlik erkak tanasida rekord darajadagi 271 kun davomida ishladi
AQShlik shifokorlarning taʼkidlashicha, choʻchqadan olingan buyrak bemor tanasida 271 kun davomida ishlab, yangi rekord oʻrnatdi.
Tim Endryusning aytishicha, transplantatsiya unga «umid» bagʻishlagan va qonini dializ apparati orqali tozalash uchun oylab shifoxonaga borish majburiyatidan xalos qilgan.
Mass General Brigham shifoxonasi jamoasining taʼkidlashicha, ularning tadqiqotlari choʻchqa aʼzolari inson aʼzosi topilgunga qadar «koʻprik» vazifasini bajarishi mumkinligini koʻrsatmoqda.
Biroq, yakunda choʻchqa aʼzosi ishdan chiqdi va olib tashlandi, bu esa donor topilgunga qadar Endryusga qisqa muddatli dializ kerak boʻlganini anglatadi.
Shifokorlar va olimlar transplantatsiya uchun aʼzolar yetishmovchiligi sababli ksenotransplantatsiyani – boshqa turdagi jonzotlar aʼzolaridan foydalanishni tadqiq qilmoqdalar.
AQShda 100 000 ga yaqin odam buyrak koʻchirib oʻtkazilishini kutmoqda, vaholanki har yili bor-yoʻgʻi 25 000 ta transplantatsiya amalga oshiriladi. Buyuk Britaniyada esa 7 000 dan ortiq kishi buyrak koʻchirib oʻtkazish navbatida turibdi.
Endryusga roʻyxatning boshiga chiqish uchun yetti yil kerak boʻlishi mumkinligi, ammo odamlar dializda oʻrtacha atigi besh yil yashashi aytilgan edi.
«Menda vaqt biroz kam edi... bu juda tushkunlikka soladigan holat», dedi u.
Shunga qaramay, u choʻchqa aʼzosini koʻchirib oʻtkazish gʻoyasini «umid» va «tunnel oxiridagi yorugʻlik» deb atadi.
«Umid – eng muhim narsa, bu [dializ] apparatidan xalos boʻlish va oʻz hayoting bilan yashash imkoniyatidir».
Donor buyragi insonga koʻchirib oʻtkazishga moslashtirish uchun genetik jihatdan oʻzgartirilgan choʻchqadan olingan edi.
Jarrohlar qonni tozalashi uchun choʻchqa buyragini Tim Endryus tanasidagi qon tomirlariga ulashdi.
Choʻchqalar ksenotransplantatsiya uchun eng yaxshi hayvon hisoblanadi. Ularning aʼzolari deyarli mos oʻlchamda va ularni yetishtirish boʻyicha koʻp yillik tajriba mavjud.
Ammo shunchaki fermaga borib, choʻchqadan buyrakni olib, uni insonga qoʻyib boʻlmaydi. Inson tanasi bu aʼzoni darhol begona deb qabul qiladi va buyrakni vayron qiluvchi kuchli immunitet hujumini boshlaydi. Har bir hujayrada teshiklar paydo boʻlib, aʼzo ichidan uyulib qolgani sababli u bir necha daqiqa ichida qorayib ketadi.
Shu sababli, tadqiqotchilar aʼzolarini «insonlashtirish» uchun 69 ta genom oʻzgartirishdan oʻtgan Yukatan mitti choʻchqalarini yaratdilar.
Bu oʻzgarishlar choʻchqa hujayralarining bizning immunitet tizimimiz aniqlaydigan va hujum qiladigan baʼzi xususiyatlarini yoʻqotadi; choʻchqa toʻqimasini immunitet tizimidan yashirishga yordam beradigan niqoblovchi toʻr kabi harakat qiluvchi baʼzi inson DNKsini qoʻshadi; va infektsiyaning oldini olish uchun choʻchqa DNKsi ichida yashiringan viruslarni faoliyatsizlantiradigan qoʻshimcha tuzatishlarni amalga oshiradi.
Endryusda 2-toifa qandli diabet tufayli buyrak kasalligining soʻnggi bosqichi kuzatilayotgan edi va uning buyraklari ishdan chiqayotgandi.
U 2025 yil 25 yanvarda ksenotransplantatsiyani boshdan kechirganda 66 yoshda edi.
Yaqinda «Lancet» tibbiyot jurnalida chop etilgan tafsilotlarga koʻra, koʻchirib oʻtkazilgan choʻchqa buyragi darhol ishlay boshlagan.
Buyrak oʻsha yilning oktyabr oyida olib tashlangunga qadar 271 kun davomida ishlashda davom etdi. Keyin Tim shu yilning yanvar oyida donordan aʼzo olgunga qadar 82 kun davomida dializga muhtoj boʻldi. Oʻsha aʼzo yaxshi ishlamoqda.
Mass General Brigham transplantatsiya fanlari markazidan doktor Leonardo Riyella koʻchirib oʻtkazish uchun mavjud aʼzolarning yetishmovchiligi «inqirozda ekanimizni» anglatishini aytdi.
«Biz umid bagʻishlash uchun juda qattiq ishlayapmiz va ksenotransplantatsiya tirik donori boʻlmagan bemorlar uchun muqobil boʻlishi mumkinligini chin dildan his qilyapmiz, bu orqali biz dializni chetlab oʻtib, ularni transplantatsiyaga yetkazishimiz mumkin», dedi u.
Endryusning aʼzosi immunitet tizimi tomonidan rad etilayotganining dastlabki belgilari paydo boʻlgan edi, ammo bu uning dori-darmonlarini sozlash orqali muvaffaqiyatli davolandi.
Biroq, taxminan olti oydan keyin buyrakdagi qon tomirlari shikastlana boshladi va aʼzo yalligʻlandi, shundan soʻng u ishdan chiqa boshladi.
Buning aniq sababi nomaʼlum, chunki choʻchqa buyragiga hujum qiluvchi antitanalar belgilari kuzatilmagan.
Shifokorlar oʻzlarining «Lancet» hisobotida shunday deyishdi: «Bu holat klinik buyrak ksenotransplantatsiyasining ham istiqbollarini, ham saqlanib qolayotgan muammolarini yaqqol koʻrsatib beradi».