Janubiy Koreyani larzaga solgan nogironligi boʻlgan fuqarolarning jinsiy zoʻrlanishi

Janubiy Koreyani larzaga solgan nogironligi boʻlgan yashovchilarning jinsiy zoʻrlanishi

«Ichim ogʻriyotgan edi, shuning uchun oʻz tariximni aytib berishga keldim».

Bular So Mi Xyonning politsiyaga aytgan ilk soʻzlari edi.

Aqliy nogironligi boʻlgan So uzun jumlalar tuzishga qiynaladi va faqat qisqa soʻzlar hamda imo-ishoralar orqali muloqot qila oladi. Shunga qaramay, unga nisbatan qilingan zoʻravonlik xotiralari juda yorqin edi.

U Janubiy Koreyadagi davlat qaramogʻidagi internat uyining direktori tomonidan jinsiy tajovuzga uchragan uch nafar yashovchidan biri boʻlib, bu holat mamlakatni hayratda qoldirdi va nogironlar uchun davlat gʻamxoʻrligi borasida jiddiy savollarni keltirib chiqardi.

Shu oy boshida Seul sudi faqat Kim familiyasi bilan tanilgan direktorni 15 yilga ozodlikdan mahrum qildi. Kim hukm ustidan apellyatsiya bermoqda.

Sudda baʼzi yashovchilar direktorni «dada» deb chaqirishga majburlangani eshitildi, bu esa prokurorlarning fikricha, Kim va uning qaramogʻidagi odamlar oʻrtasidagi teng boʻlmagan munosabatlarni koʻrsatadi.

Ushbu qaror 40 yoshlardagi So oʻz onasiga zoʻravonlik haqida birinchi marta gapirib berganidan deyarli ikki yil oʻtib qabul qilindi.

Shaxsini himoya qilish maqsadida ushbu maqolada So va boshqa bir jabrlanuvchining ismlarini oʻzgartirdik.

So birinchi marta 2016 yilda aqliy nogironligi boʻlgan shaxslar uchun moʻljallangan «Sekdongvon» internat uyiga koʻchib oʻtgan.

Inchxon shahridagi ushbu muassasa toʻliq davlat tomonidan moliyalashtiriladi va ushbu voqea tufayli yopilish soʻralganiga qaramay, u yerda hali ham 33 ga yaqin yashovchi istiqomat qilmoqda.

Soning soʻzlariga koʻra, zoʻravonlik u kelganidan koʻp oʻtmay boshlangan, Kim tunda yoki erta tongda uning oldiga kelib, nomusiga tekkan.

Oʻz advokati Ko In Yong orqali gapirgan So muassasada zoʻravonlik haqida ayta oladigan birorta ham katta yoshli odam boʻlmaganini va boshqa xodimlar unga yordam bermasligiga ishonganini qoʻshimcha qildi. Internat uyi bu daʼvoga javob bermadi.

Bu uning deyarli 10 yillik hayoti edi, toki 2025 yil fevralida So bosh jarohati olganidan keyin bu ish oshkor boʻlgunga qadar.

Uning aytishicha, bu voqea Kim unga jinsiy tajovuz qilishga uringan paytlardan birida sodir boʻlgan. U Kimni qoʻllari bilan toʻsgan, Kim esa unga qarata shisha idish uloqtirgan.

Advokatning sudda aytishicha, internat uyi Soni shifoxonaga olib borgan va uning onasiga voqea haqida faqat boshidagi jarohat tikilganidan keyingina xabar bergan.

Soning advokatiga koʻra, Soning onasi qizi qanday jarohat olganini bilish uchun kuzatuv kamerasi tasvirlarini koʻrishni soʻragan, biroq muassasa buni taqdim etishga vakolati yoʻqligini aytib, rad etgan.

Natijada, onasi uni uyiga olib ketgan va muassasadan butunlay chiqarib olishga qaror qilgan. Faqatgina Soga qaytib borishi shart emasligi aytilganidan keyingina u onasiga jinsiy zoʻravonlik haqida soʻzlab bergan, onasi esa bu haqda politsiyaga xabar qilgan.

«Men gapirish xavfsiz deb oʻyladim, chunki menga Sekdongvonga qaytib borishim shart emasligi aytilgandi», — dedi So BBC’ga oʻz advokati orqali.

Shuncha yil davomida qanday qilib yolgʻiz chidagani haqida soʻralganda, u: «Shunchaki chidadim», deb javob berdi.

Shundan soʻng politsiya Soning koʻrsatmalari asosida tergovni kengaytirib, boshqa yashovchilarni ham qamrab oldi.

Ular kamida yana ikki nafar jabrlanuvchini aniqladilar, jumladan, Li Mi Na ham Kim tomonidan zoʻrlanganini aytdi.

Shu oy boshida sudya uchchala jabrlanuvchining ham koʻrsatmalarini ishonchli deb topdi.

Kim Li va Soni zoʻrlagani uchun 15 yilga ozodlikdan mahrum etildi, bu prokurorlar dastlab soʻragan jazodan besh yilga kamroqdir. U barcha ayblovlarni rad etdi va hukm ustidan apellyatsiya berdi.

Uchinchi jabrlanuvchiga nisbatan Kim yengilroq jinsiy zoʻravonlik ayblovi boʻyicha aybdor deb topildi, sudyaning aytishicha, zoʻrlash ayblovi olib tashlangan, chunki «jabrlanuvchini qarshilik koʻrsata olmaydigan holatga keltirgan kuch ishlatish yoki tahdidlar boʻlgani» haqida ishonchli dalillar topilmagan.

Nogironlar huquqlarini himoya qilish guruhlari va boshqa jamoat tashkilotlaridan iborat qoʻshma javob qoʻmitasi qarorni tanqid qilib, jabrlanuvchining tajovuzga qarshilik koʻrsatish qobiliyati chiqariladigan hukmga taʼsir qilmasligi kerakligini aytdi.

Qoʻmita, shuningdek, tergovni ham tanqid qilib, unda boshqa ehtimoliy jabrlanuvchilarni aniqlash imkoni boʻlmaganini taʼkidladi.

Oʻtgan yilning noyabr oyida, birinchi zoʻravonlik ayblovlaridan soʻng, Gangxva okrugi mahalliy hokimiyati Usuk universiteti jamoasiga Sekdongvon yashovchilarini batafsil baholashni topshirdi.

Sudga dalil sifatida taqdim etilgan hisobotda yana koʻplab yashovchilar — kamida 10 kishi — Kim tomonidan jinsiy zoʻravonlikka uchragan boʻlishi mumkinligi haqidagi belgilar aniqlangan.

Biroq sud jarayonida bu xulosa koʻrib chiqilmadi.

Mahalliy OAV xabarlariga koʻra, politsiya yashovchilar bilan suhbatlashganda gumon qilinayotgan zoʻravonlik tafsilotlarini aniqlashga qiynalgan, chunki ularning aksariyati ogʻir nogironlikka ega boʻlib, muloqot qilishda qiyinchiliklarga duch kelgan. Baʼzi yashovchilar savollarga aloqasi boʻlmagan javoblar bergan yoki umuman javob bermagan.

Kim koʻproq yashovchilarni zoʻrlagan boʻlishi mumkinligi haqidagi ayblovlarga javob bermadi.

Usuk tadqiqot guruhiga rahbarlik qilgan professor Chon Ji Su BBC’ga tergovchilar «faqat zoʻravonlikni toʻliq jumlalar bilan tasvirlab bera oladigan odamlarning koʻrsatmalarini» qabul qilganini aytdi.

Ammo faollarning taʼkidlashicha, ogʻzaki koʻrsatmalarga bunday tayanish politsiyaning muloqotda kattaroq qiyinchiliklarga ega boʻlgan yashovchilarni jabrlanuvchi sifatida tan olmasligiga olib kelgan.

«Agar jabrlanuvchilar oʻz boshidan kechirganlarini biz kutgandan boshqacha tarzda ifodalashsa, davlat ularning ovozini eshitish uchun koʻproq harakat qilishi kerak emasmi?» — dedi nogironligi boʻlgan jinsiy zoʻravonlik qurbonlari uchun maslahat markazi — «Xansaxoe» vakili Pek In Song.

Politsiya «ayrim holatlarda kamchiliklar boʻlgan boʻlishi mumkin boʻlsa-da, bularni umumiy tergovning ifodasi sifatida qabul qilmaslik kerak», deb bildirdi.

Huquq himoyachilari Kim uchun yengillik soʻragan boshqa shaxslarni ham tanqid qilishdi.

Hukm chiqarilishidan oldin sudga yengillik soʻrab jami 13 ta iltimosnoma taqdim etilgani aytildi. Ulardan biri, ijtimoiy taʼminot tashkilotidan kelgan boʻlib, suddan sudlanuvchining «ijtimoiy sohaga qoʻshgan hissasini» hisobga olishni soʻragan.

«Gyol» ijtimoiy himoya guruhi iltimosnomalar ortida turgan tashkilotlarni qoralab: «Ijtimoiy sohadagi oʻtmishdagi xizmatlar hech kimni javobgarlikdan ozod qilmaydi», dedi.

Sudyaning Kimga nisbatan chiqargan hukmida uning qilmishi «ayniqsa qoralanishi lozim» deb aytilgan, chunki «uning [jabrlanuvchilarning] huquq va manfaatlarini himoya qilish, qoʻllab-quvvatlash va zoʻravonlikning oldini olish boʻyicha kasbiy burchi boʻlishiga qaramay, u oʻz jinsiy ehtiyojlarini qondirish uchun» kuchlar muvozanatining buzilganligidan foydalangan.

Bu voqea Janubiy Koreyada koʻpchilikni hayratda qoldirdi va nima uchun zoʻravonlik avvalroq toʻxtatilmagani haqida savollar tugʻdirdi. Bundan ham hayratlanarlisi shundaki, bu voqea 2011 yilda nogironlarni jinsiy zoʻravonlikdan himoya qiluvchi qonunlarni kuchaytirish choralari koʻrilganiga qaramay sodir boʻlgan.

Oʻsha yili kar bolalar maktabidagi jinsiy zoʻravonlikning haqiqiy tarixiga asoslangan «Dogani» badiiy filmi ekranlarga chiqqan edi. Jamoatchilikning kuchli nazorati va noroziliklari ortidan maktab yopilgan va natijada qattiqroq qonunlar qabul qilingan edi.

Bu qonunlar nogironlarga nisbatan jinsiy jinoyatlarning aniqroq toifalarini, muassasa direktorlari va xodimlari tomonidan sodir etilgan jinoyatlar uchun qattiqroq jazolarni hamda nogiron jabrlanuvchilar ishtirokidagi baʼzi zoʻrlash jinoyatlari uchun daʼvo muddatini bekor qilishni oʻz ichiga olgan edi.

Ammo Sekdongvon holatida, muassasani nazorat qilish uchun masʼul boʻlgan mahalliy hokimiyat — Gangxva okrugi tomonidan muntazam tekshiruvlar oʻtkazilishiga qaramay, zoʻravonlik davom etgan.

Okrug rasmiysi BBC’ga bunday tekshiruvlar asosan hujjatlarga qaratilganini va yashovchilar bilan faqat aniq muammolar yuzaga kelgandagina suhbat oʻtkazilganini aytdi.

Mulozimning soʻzlariga koʻra, tashqi monitoring guruhi ham boʻlgan, biroq u xodimlardan hech qanday xabar olmagan va u rasmiylar vaziyatni chuqurroq oʻrganmaganidan afsusda ekanini bildirdi.

Sekdongvonning ayrim jabrlanuvchilarini qoʻllab-quvvatlagan maslahat markazi milliy kengashi vakili Jo Xaning aytishicha, u suhbatlashgan baʼzi oilalar zoʻravonlikdan shubhalangan, biroq xavotirlarini bildira olmagan.

Muassasani tark etish oilaning barcha parvarish masʼuliyatini oʻz zimmasiga olishini anglatadi, chunki muqobil joy topish juda qiyin.

Nogironlar uchun internat muassasalarida yashovchi shaxslar ota-onalarining milliy assotsiatsiyasi tomonidan oʻtkazilgan soʻrovnoma shuni koʻrsatdiki, bunday muassasadan joy olgan har 10 kishidan olti nafari kamida uch yil kutgan, bu esa munosib parvarishdan foydalanish qanchalik qiyinligini koʻrsatadi.

Usuk universiteti Kognitiv fanlar instituti rahbari, professor Kim Yun Tening aytishicha, bunday muassasalar yashovchilarning hayoti ustidan, ular nima yeyishi va qayerda uxlashidan tortib, tibbiy xizmatdan foydalanishi va hatto tashqariga chiqishiga ruxsat berilishigacha keng nazorat oʻrnatadi.

Sekdongvon zoʻravonlikning koʻlami va davomiyligi tufayli «muhim voqea» boʻlsa-da, bu yagona holat emas, deya qoʻshimcha qildi Jo.

2023 yilda apellyatsiya sudi oʻtgan yili Yongchxondagi muassasada aqliy nogironligi boʻlgan ikki ayolni zoʻrlagan yoki jinsiy tajovuz qilgan xodimga nisbatan sakkiz yillik qamoq jazosini oʻz kuchida qoldirdi.

Ansong shahridagi boshqa bir holatda, yaqinda internat uyi xodimi 2022 yilda nogironligi boʻlgan ayol yashovchini bir necha bor zoʻrlagani uchun olti yilga ozodlikdan mahrum etildi.

«Nogironligi boʻlgan ayollar duch keladigan zoʻravonlik shaxsiy muammo emas», — dedi Jo. «Bu gender, nogironlik, institutsionalizatsiya, qashshoqlik va ijtimoiy yakkalanishning bir-biriga bogʻliq qatlamlaridan shakllangan tizimli zoʻravonlikdir».

Bu ish yuzaga chiqqanidan beri Janubiy Koreya bosh vaziri ushbu voqeani «davlat mavjudligining asl sababini shubha ostiga qoʻyadigan jiddiy masala» deb atab, hukumatlararo qoʻshma javob guruhini tuzishni buyurdi.

Aprel oyida hukumat mamlakat boʻylab nogironlar uchun moʻljallangan 1507 ta internat muassasasini tekshirganini va 33 ta gumon qilinayotgan zoʻravonlik holatini aniqlaganini maʼlum qildi. Hozirgacha ulardan sakkiztasi boʻyicha tergov boshlangan.

Hukumat, shuningdek, xavf omillariga asoslangan maqsadli tekshiruvlarni, shuningdek, mahalliy hokimiyat organlari, politsiya va nogironlar huquqlarini himoya qilish agentliklari ishtirokidagi qoʻshma tekshiruvlarni kuchaytirishini bildirdi.

Gangxva okrugi Sekdongvonni yopishni buyurdi va mahalliy hokimiyat uni boshqargan jamgʻarmaning litsenziyasini bekor qildi.

Biroq, qolgan yashovchilar koʻchirilgunga qadar va mustaqil yashash uchun sharoitlar yaratilgunga qadar yopilish kechiktirildi.

Mahalliy hokimiyat Sekdongvonning barcha 33 nafar yashovchisi uchun alohida mustaqil yashashni qoʻllab-quvvatlash rejalarini tayyorlashini maʼlum qildi. Bu jarayon hali ham davom etmoqda.

Sekdongvon litsenziyasining bekor qilinishi ustidan maʼmuriy daʼvo arizasi bilan chiqdi. U Kimning hukmi boʻyicha hali izoh bermadi.

Sekdongvonni tark etganidan beri eng koʻp nima oʻzgargani haqida soʻralganda, So: «Men shunchaki xotirjamlikni his qilyapman. Har kuni xursandman», dedi.

U, shuningdek, eng yaxshi narsa xohlagan vaqtida yeyish va uxlash imkoniyati ekanini aytdi.

Hozir u eng koʻp xohlayotgan narsa «direktor bilan aloqalarni butunlay uzish va u bilan boshqa hech qachon hech qanday aloqada boʻlmaslik» edi.

Ammo, deya qoʻshimcha qildi So, nogironligi boʻlgan odamlarga hali ham oʻzlarini xavfsiz his qilishlari mumkin boʻlgan joy kerak.

«Umid qilamanki, jinsiy zoʻravonlik boʻlmagan, biz kabi nogironlar tinch-totuv yashay oladigan muassasa boʻladi».