Janjalsiz qanday oʻyin boʻlsin
Qirgʻizistondagi VI Butunjahon koʻchmanchilar oʻyinlari mojaro bilan yakunlandi
Janjalsiz oʻyin boʻladimi
Qirgʻizistonda 31 avgustdan 6 sentyabrgacha boʻlib oʻtgan VI Butunjahon koʻchmanchilar oʻyinlari janjalli voqea bilan yakunlandi.
Musobaqalar tugaganidan keyin Qozogʻiston Turizm va sport vazirligi oʻz maʼlumotlarini taqdim etdi: mamlakat terma jamoasi 74 ta medal (32 ta oltin, 20 ta kumush va 22 ta bronza) olib, birinchi boʻldi. Idorada barcha sovrinlar jamlanmasi qayta tekshirilgani taʼkidlandi.
Biroq Oʻyinlar tashkilotchilari boshqa jadvalni eʼlon qilishdi. Unda birinchi oʻrinni Qirgʻiziston (30 ta oltin medal) egalladi, Qozogʻiston esa 29 ta oltin medal bilan ikkinchi qatorga tushib qoldi.
Shundan soʻng ijtimoiy tarmoqlar va OAVda muhokamalar toʻlqini koʻtarildi: odamlar Qozogʻistonning uchta oltin medali qayerga «yoʻq boʻlib qolganini» tushunishmas va aniq tushuntirishlarni talab qilishardi. Vaziyatni shunisi ham qiyinlashtirdiki, Oʻyinlarning ijtimoiy tarmoqdagi rasmiy akkauntidagi post goh oʻchirilib, goh yana qaytarilardi, keyin esa umumiy medal hisobi musobaqalarning rasmiy saytidan ham yoʻqoldi.
Jamoatchilik munosabatiga javoban tashkilotchilar shunday maʼlum qilishdi: yakuniy medal hisobi faqat Oʻyinlar kotibiyati barcha yakuniy bayonnomalarni yigʻib, solishtirib chiqqanidan keyingina eʼlon qilinadi. Qirgʻiziston Jismoniy tarbiya va sport davlat agentligi bundan ham uzoqroqqa borib, rasmiy bayonot berdi. Unda Butunjahon koʻchmanchilar oʻyinlari kontseptsiyasida mamlakatlar oʻrtasida rasmiy medal va umumjamoa hisobini yuritish umuman koʻzda tutilmagani taʼkidlanadi. Musobaqalardan maqsad — reyting uchun kurashish emas, balki etnosportni ommalashtirish va madaniy aloqalarni mustahkamlashdir.
Yakunda tashkilotchilar yakuniy jadvalni eʼlon qilishni kotibiyat maʼlumotlarni solishtirib chiqqunga qadar qoldirishdi, Qirgʻiziston tomonining rasmiy pozitsiyasi esa bahsni jamoaviy reyting printsipial jihatdan Oʻyinlarning maqsadi emasligiga taqatdi.
Eslatib oʻtamiz, Qozogʻistonda boʻlib oʻtgan avvalgi Butunjahon koʻchmanchilar oʻyinlari ham janjal bilan kuzatilgan edi. U 2024 yil 12 sentyabrda Ostonadagi «Qazanat» ippodromida Qozogʻiston va Qirgʻiziston jamoalari oʻrtasidagi koʻkpar boʻyicha final oʻyinida avj olgandi.
Qozogʻiston terma jamoasi oʻyinchisi Ulan Baytoreyev qirgʻizistonlik koʻkparchi Kubanichbek Sultan uuluni qamchi bilan ikki marta urgan paytda Qirgʻiziston 3:1 hisobida oldinda borayotgan edi. Toʻpolon boshlanib, maydonga politsiya chiqdi va oʻyin taxminan yarim soatga toʻxtatildi. Qirgʻiziston terma jamoasi Baytoreyev maydondan chetlatilmaguncha oʻyinni davom ettirishdan bosh tortdi. Yakunda u jazolandi — ikki daqiqaga chetlatildi. Shundan soʻng oʻyin qayta tiklandi. Ammo tanaffusdan keyin oʻyin boshqa stsenariy boʻyicha ketdi: Qozogʻiston 5:4 hisobida gʻalaba qozondi. Qozogʻiston tomoni keyinroq Baytoreyevni qirgʻiz oʻyinchisi tomonidan aytilgan haqoratli soʻzlar gʻazablantirganini tushuntirdi.
Qozogʻiston Turizm va sport vaziri Yerbol Mirzabosinov tomonidan oʻtkazilgan taqdirlash marosimida qirgʻizistonlik sportchilar kumush medallarni qabul qilib olishdi va darhol ularni boʻyinlaridan yechib tashlashdi. Ular oʻz mamlakatlari bayrogʻini koʻtargan holda shohsupani namoyishkorona tark etishdi. Qirgʻiziston Koʻk-boʻru (koʻkpar) federatsiyasi oʻz jamoasiga nisbatan nohaqlik qilingan deb hisoblab, final natijasi ustidan protest berdi.
Koʻkpar boʻyicha bosh hakam Tastanbek Yesentayev qirgʻizistonliklarga shohsupadagi demarsh uchun uch yilgacha diskvalifikatsiya qilish bilan tahdid qildi.
16 sentyabr kuni Qirgʻiziston Koʻk-boʻru federatsiyasi Qozogʻiston terma jamoasiga boshqa hakamlar bilan revansh oʻyinini taklif qildi.
Taʼkidlash joizki, Ostonada ham, Bishkekda ham hissiyotlar koʻchmanchi xalqlarning madaniy birligi gʻoyasidan ustun keldi. 2024 yilda mojaro hakamlik va maydondagi xulq-atvor atrofida avj olgan boʻlsa, 2026 yilda — medal hisobi va tashkilotchilik atrofida boʻldi. Ammo mohiyat bitta: musobaqa azarti Oʻyinlarning eʼlon qilingan ruhidan ustun kelmoqda. Va ikkala holatda ham milliy ot sport turlari boʻyicha eng kuchli jamoalar — Qozogʻiston va Qirgʻiziston oʻrtasidagi qarama-qarshilik keskinlik markaziga aylandi.